Εκλογές στο τέλος της τετραετίας

Οι ελεύθερες και τίμιες εκλογές στη χώρα μας είναι σχετικά καινούργιο
φαινόμενο. Πριν από τη δικτατορία της επταετίας, θεσμικοί παράγοντες που
παραβίαζαν το Σύνταγμα και εξωθεσμικοί φορείς που καταπατούσαν τους νόμους,
άμεσα ή έμμεσα, προσπαθούσαν ­ και συχνά τα κατάφερναν ­ να επηρεάσουν την
έκβασή τους.

Ο βασιλικός οίκος, ξένες πρεσβείες, η ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων, η ηγεσία
της Δικαιοσύνης, με πράξεις και παραλείψεις προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν το
επιθυμητό αποτέλεσμα, καταλύοντας τη λαϊκή κυριαρχία εν τοις πράγμασιν.
Στρατιώτες, χωροφύλακες και αστυνομικοί, τραμπούκοι των φασιστικής έμπνευσης
παρακρατικών οργανώσεων, με πράξεις βίας και απειλές νόθευαν ατιμώρητα το
εκλογικό φρόνημα. Η κορύφωση και η ολοκλήρωση αυτών των μεθόδων οδήγησαν στην
εκλογική παρωδία του 1961. Αλλά και πριν και έπειτα από αυτές, ακόμα και στις
δύο εκλογές του 1963 και του 1964, που έφεραν στην εξουσία την Ένωση Κέντρου,
τα φαινόμενα αυτά δεν έλειψαν από καμιά αναμέτρηση.

Νόθευση

Ένας πιο εύσχημος και εξεζητημένος τρόπος νόθευσης της λαϊκής κυριαρχίας ήταν
η υιοθέτηση, από την εκάστοτε κυβέρνηση της Δεξιάς, εκλογικών συστημάτων
ραμμένων και κομμένων στα μέτρα της. Το εκλογικό σύστημα του 1958 έχει αφήσει
εποχή και αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία. Δεν θα ήταν υπερβολικό, αν λέγαμε ότι
ο Κωνσταντίνος Καραμανλής δεν κέρδισε ποτέ τίμια τις εκλογές ­ ακόμα και το
1974 λειτούργησε το εκβιαστικό δίλημμα «Ο Καραμανλής ή τα τανκς» ­ με την
εξαίρεση ίσως εκείνων του 1977.

Τέλος, συμπληρωματικά αλλά συχνά αποφασιστικά, επενεργούσε η πρόωρη διενέργεια
εκλογών, με το ένα ή το άλλο πρόσχημα, όταν η κυβερνώσα Δεξιά έκρινε ότι η
στιγμή ήταν κατάλληλη. Έτσι, μετά το 1956 η ΕΡΕ διαλύει τη Βουλή το 1958 και
μετά το 1961, για να προσφύγει στις κάλπες ξανά το 1963. Το ίδιο επαναλήφθηκε
το 1977 αλλά όχι το 1981, που είναι οι μόνες εκλογές που η καραμανλική Δεξιά
πραγματοποιεί στο τέλος μιας τετραετίας.

Στόχος και προγραμματική επαγγελία της Δημοκρατικής Παράταξης ήταν η
διενέργεια τίμιων και ανόθευτων εκλογών. Στα πλαίσια αυτά, ο Ανδρέας
Παπανδρέου ολοκλήρωσε και τις δύο τετραετίες που του ανέθεσε ο ελληνικός λαός.
Μετά το 1981, οι εκλογές έγιναν το 1985 και κατόπιν το 1989. Αυτά ως προς την
παράδοση. Ας δούμε, όμως, και τη νομιμότητα μιας πρόωρης εκλογής.

Η επιλογή της ωφέλιμης χρονικής στιγμής από την κυβερνητική πλειοψηφία και η
τεχνητή κατασκευή «εθνικού» λόγου, που να επιτρέπει τη διάλυση της Βουλής,
είναι στην πραγματικότητα μια παραχάραξη της βούλησης του συνταγματικού
νομοθέτη.

Η πολιτική ηθική

Η ωφελιμιστική, λοιπόν, προσέγγιση του χρόνου των εκλογών είναι αντίθετη με
την πολιτική παράδοση και την πολιτική ηθική της παράταξής μας.

Βεβαίως, υπάρχει το επιχείρημα ότι η ηγεσία της Ν.Δ. απειλούσε και συνεχίζει
να προκαλεί επιδιώκοντας πρόωρες εκλογές. Εμείς, όμως, δεν είμαστε αυτοί που
ορθώσαμε απέναντι στον τυχοδιωκτικό και ψηφοθηρικό λόγο του κ. Καραμανλή έναν
λόγο θεσμικό και δημοκρατικό, που είχε ως πρώτη φροντίδα τις εθνικές υποθέσεις
και όχι το κομματικό συμφέρον; Και δεν επιβάλαμε την ισχύ αυτού του
δημοκρατικού λόγου σε μια τεράστια λαϊκή πλειοψηφία, που ξεπερνούσε κατά πολύ
την κομματική μας επιρροή και τελικά και στους ίδιους τους αντιπάλους μας, για
να εκλεγεί για πρώτη φορά στην ιστορία της Δημοκρατίας μας ένας Πρόεδρος όλων
των Ελλήνων, συναινετικά;

Πώς, λοιπόν, ερχόμαστε σήμερα να προδώσουμε όλους όσους συμφώνησαν και
συμμάχησαν μαζί μας, ακόμα και μέσα στη Νέα Δημοκρατία, για να υπερισχύσει ο
σεβασμός των θεσμών και το πολιτικό ήθος και να ηττηθεί η ψηφοθηρία και η
εκλογική καιροσκοπία; Να προδώσουμε τον ίδιο τον λόγο που αρθρώσαμε, τον ίδιο
τον καλύτερο εαυτό μας;

Ο μόνος λόγος

Ας δούμε, όμως, λίγο και την ουσία του επιχειρήματος, που προσχηματικά θα
χρησιμοποιηθεί σε τέτοια περίπτωση, μια και «ο κόσμος το’ χει βούκινο και
εμείς κρυφό καμάρι». Είναι προφανές ότι με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και το
Κυπριακό σε μια κατάσταση «ευνοϊκής στασιμότητας», όπως την έχω περιγράψει,
που θα κρατήσει, πλην απροόπτου, μέχρι τις αμερικανικές εκλογές του Νοεμβρίου,
το μόνο «εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας» (το Σύνταγμα, αρ. 41, παρ. 2) για
να διατηρήσουμε κάποια ίχνη στοιχειώδους σοβαρότητας, είναι η πορεία προς την
ΟΝΕ.

Όμως, σε σχέση μ’ αυτό το καίριο θέμα, αν ξεφύγουμε από ένα επίπεδο αφόρητης
γενικολογίας και δούμε από λίγο πιο κοντά τη σειρά των γεγονότων, αντίθετα
αναφύονται ισχυρότατοι λόγοι, για να διενεργηθούν οι εκλογές στην ώρα τους,
δηλαδή τον Σεπτέμβριο και όχι πρόωρα.

Είναι γνωστή η σειρά των γεγονότων. Μετά τον προχθεσινό ευτυχή προσδιορισμό
της ισοτιμίας δραχμής – ECU, που έρχεται να προστεθεί στις άλλες επιτυχίες του
οικονομικού επιτελείου της κυβέρνησης, θα προετοιμασθεί ο φάκελος που θα
υποβληθεί τον Μάρτιο στον πρόεδρο της επιτροπής, στον πρόεδρο της Κεντρικής
Ευρωπαϊκής Τράπεζας και στον πρόεδρο του ECOFIN, Πορτογάλο υπουργό
Οικονομικών. Όλα δείχνουν ότι η απάντηση θα είναι τελικά θετική και η αίτηση
θα γίνει δεκτή. Η διαδικασία δεν είναι ούτε τυπική ούτε ουδέτερη. Θα
συνοδευτεί από εκθέσεις και εισηγήσεις, που θα έχουν άμεση επίδραση στο
επενδυτικό κλίμα και στις περαιτέρω συζητήσεις. Πρέπει, λοιπόν, να γίνει η
κατάλληλη προετοιμασία, με επαφές και επισκέψεις σε τεχνοκρατικό και πολιτικό
επίπεδο, για τις οποίες πρέπει να κινητοποιηθεί και το υπουργείο Εξωτερικών.

Η προσπάθεια αυτή θα αρχίσει μέχρι τον Ιούνιο, οπότε στο Πόρτο θα ληφθεί η
τελική απόφαση. Έχουμε, λοιπόν, μπροστά μας τέσσερις μήνες γεμάτους από
γεγονότα, ελέγχους, διαπιστώσεις και διαβουλεύσεις σε όλα τα επίπεδα, ένα
είδος εξονυχιστικού check-up της ελληνικής οικονομίας.

Αγώνας 6 χρόνων

Είναι λογικό να αφήσει, με την πρόωρη διενέργεια εκλογών, η σημερινή
κυβερνητική πλειοψηφία αυτή την κορυφαία στιγμή της αιχμής της πολιτικής της,
την κορύφωση ενός αγώνα που κράτησε έξι χρόνια στο έλεος της εκλογικής
αβεβαιότητας; Και πώς θα συνδυαστεί η προεκλογική εκστρατεία με τη διεξαγωγή
αυτής της κορυφαίας μάχης; Οι υπουργοί θα βρίσκονται στα υπουργεία τους, για
να προωθούν την εθνική υπόθεση ή θα τρέχουν από καφενείου εις καφενείον, για
να μην εξαφανισθούν πολιτικά από το τρισάθλιο και υπανάπτυκτο σύστημα του
σταυρού προτίμησης;

Αλλά όποιος λέει εκλογές, εννοεί και αβέβαιη έκβαση. Θα ήταν, λοιπόν, ωφέλιμο
για το έθνος, που τα συμφέροντά του υποτίθεται ότι πρυτανεύουν στην πολιτική
μας λογική, να αφεθούν ενδεχόμενα αυτοί οι κρίσιμοι και πολύπλοκοι χειρισμοί
στους μαθητευόμενους μάγους της Ν.Δ.;

Βέβαια, υπάρχει και το επιχείρημα της ενδεχόμενης οικονομικής αστάθειας και
ανατροπής των μέχρι τώρα επιδόσεων στον τομέα της νομισματικής και οικονομικής
σταθερότητας.

Αν αποκλείσουμε, όμως, μια αλλαγή πολιτικής, ακόμα και κάτω από τις αυξημένες
πιέσεις που προκαλεί η εγγύτητα των εκλογών, μια τέτοια αστάθεια θα μπορούσε
να προκληθεί μόνο από εξωγενείς αιτίες (ξαφνική και μη ελεγχόμενη ανατίμηση
του δολαρίου ή περαιτέρω αύξηση της τιμής του πετρελαίου). Τέτοιες αιτίες
είναι προφανές ότι θα αφορούν το σύνολο των ευρωπαϊκών χωρών και όχι μόνο την
Ελλάδα. Η αντιμετώπισή τους θα προκύψει από διαβουλεύσεις στην Ευρωπαϊκή
Ένωση, που η σημερινή κυβέρνηση είναι σε θέση να διεκπεραιώσει επωφελέστερα
και αποτελεσματικότερα, γιατί είναι πιο πεπειραμένη και γνωστή.

«Μετά τον Ιούνιο, όμως;», θα ρωτήσουν οι πιο φανατικοί οπαδοί του εκλογικού
καιροσκοπισμού. Η απάντηση είναι απλή και καλοκαιρινή. Δεν αξίζει, άλλωστε,
σοβαρότερη απάντηση η αφόρητης ελαφρύτητας πρόταση, να επιστρατευθούν
συνταγματικές μεθοδεύσεις, για να γίνουν πρόωρες εκλογές έναν ή δύο μήνες πριν
από την κανονική ημερομηνία τους.

Κάνει… ζέστη

Λοιπόν, όχι εκλογές τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, γιατί κάνει πολλή ζέστη. Ο
αείμνηστος Ανδρέας Παπανδρέου είχε επισημάνει αυτή την ιδιότυπη ανακωχή
ανάμεσα στον καθημερινό άνθρωπο και το κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι κατά
τους δύο αυτούς καλοκαιρινούς μήνες. Είχε πει το περιβόητο: «Ας μη χαλάσουμε
τα μπάνια του λαού». Ας σεβαστούμε, λοιπόν, τη σοφή αυτή ρήση, τώρα ιδιαίτερα
που οι σχέσεις του απλού πολίτη με τον πολιτικό κόσμο δεν είναι οι καλύτερες
δυνατές.

Βέβαια, γνωρίζω ότι υπάρχει και η κυνική προσέγγιση της πολιτικής. Ο λαός
σέβεται και τιμά όσους πιστεύουν σε αξίες και τις ακολουθούν απαρέγκλιτα.
Αναγνωρίζει τη συνέπεια, το θάρρος και την ειλικρίνεια. Παράλληλα, όμως, έχει
και μια κρυφή απόκλιση στα μύχια της καρδιάς του για τους πάσης φύσεως
καταφερτζήδες. Γι’ αυτούς που ελισσόμενοι, ψευδόμενοι και εξευτελιζόμενοι
καταφέρνουν να αναρριχηθούν και να διαθέτουν εξουσία. Αυτούς ο μέσος Έλληνας
δεν τους σέβεται. Τους υπολογίζει, όμως, θέλει να τους χρησιμοποιεί και μέχρι
ένα σημείο τούς φοβάται.

Γι’ αυτό και ακούγεται ισχυρά στη συζήτηση για τις εκλογές ­ δημόσιες ή
ιδιωτικές ­ το επιχείρημα της αποτελεσματικότητας. «Το ΠΑΣΟΚ μπορεί», λένε
αυτοί οι ειδήμονες, «να κερδίσει τώρα τις εκλογές. Κύριος οίδε τι γίνεται τον
Σεπτέμβριο». Οι δημοσκοπήσεις

Ας δούμε, όμως, από λίγο πιο κοντά τις δημοσκοπήσεις που τροφοδοτούν τέτοιου
είδους συζητήσεις. Η Ν.Δ. είναι όντως σε άθλια κατάσταση. Έχοντας απορροφήσει
σχεδόν ολοκληρωτικά το κόμμα του κ. Σαμαρά και περιθωριοποιήσει τον κ. Μάνο,
χωρίς άλλες υπολογίσιμες εφεδρείες δηλαδή, μένει κολλημένη στο 32%, πολύ κοντά
στο ανεκδιήγητο 30,8% των βασιλοφρόνων του 1975, που ας μου επιτραπεί να
θεωρήσω το άκρον άωτον του συντηρητικού πείσματος. Ο αρχηγός της παρά τις
αλληλοδιάδοχες αμερικανικού τύπου διαφημιστικές εκστρατείες ­ ποδόσφαιρο,
Νατάσα, σκύλος, ίσως αύριο παπάκια ή χρυσόψαρα ­ δεν καταφέρνει να διαμορφώσει
εικόνα πρωθυπουργού. Ποτέ η ιδιότυπη αυτή συμμαχία φιλελευθέρων, συντηρητικών
και ακροδεξιών δεν ήταν σε χειρότερη κατάσταση.

Παρ’ όλα αυτά, το ΠΑΣΟΚ δεν καταφέρνει να πάρει αποφασιστικά κεφάλι. Η μία
δημοσκόπηση τα λέει έτσι, η άλλη αλλιώς. Ένα είναι το βέβαιο: ότι με 1% πάνω ή
1% κάτω δεν πηγαίνεις σε πρόωρες εκλογές που έχεις προκαλέσει ο ίδιος, γιατί
αν επέλθει η ήττα, έχει ως μοιραίο επακόλουθο τη γελοιοποίηση. Ας μην ξεχνάμε
ότι ο κ. Σιράκ έπαψε ουσιαστικά να κυβερνά τη Γαλλία, όταν προκάλεσε
καιροσκοπικά πρόωρες εκλογές και τις έχασε παταγωδώς.

Σπεύδω να δηλώσω ότι δεν υιοθετώ την καιροσκοπική προσέγγιση του ζητήματος,
απλώς την εκθέτω, γιατί είναι σωστό να λέγεται φανερά αυτό που κατά κόρον
ψιθυρίζεται στα παρασκήνια.

Ποιοι θέλουν

Ποιοι, λοιπόν, πέραν του κ. Καραμανλή, που είναι παγιδευμένος στην αρχική του
ρητορική, προωθούν τις πρόωρες εκλογές; Νομίζω, κατ’ αρχήν, όσοι προσδοκούν
οικονομικό συμφέρον από την εκλογική εκστρατεία. «Όσο το ταχύτερον τόσο το
καλύτερον», λένε αυτοί οι κύκλοι, γιατί όπως λένε οι Βρετανοί «ο χρόνος είναι
χρήμα». Δεν υιοθετώ εδώ τη λαϊκίστικη άποψη ότι οι εκλογικές δαπάνες είναι
πεταμένα χρήματα. Δεν είναι, βέβαια, παραγωγικές με την έννοια της επένδυσης.
Λειτουργούν, όμως, για τη δραστηριοποίηση ορισμένων κλάδων της οικονομίας και,
βέβαια, στον βαθμό που διογκώνονται, όπως γίνεται τα τελευταία χρόνια, παίζουν
και έναν ιδιότυπο αναδιανεμητικό ρόλο.

Θα κρατήσει, όμως, η εκλογολογία έτσι μέχρι τον Σεπτέμβριο απορρυθμίζοντας την
κρατική μηχανή, δημιουργώντας ανασφάλεια στην οικονομία, αποσταθεροποιώντας το
Χρηματιστήριο και αναδεικνύοντας όλα τα νοσηρά στοιχεία του πολιτικού μας
συστήματος;

Ο ρόλος Σημίτη

Νομίζω ότι αυτό δεν είναι απαραίτητη συνέπεια της επιλογής τήρησης ανόθευτων
συνταγματικών διαδικασιών. Για να σταματήσει η εκλογολογία, πρέπει ο
Πρωθυπουργός στην πρώτη του συνάντηση με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, μετά την
επανεκλογή του, να ανακοινώσει την εμμονή της κυβέρνησης σε όσα πάγια
διακήρυττε: ολοκλήρωση του έργου της, εκλογές στη λήξη της τετραετίας.

Θα πρέπει, επίσης, ο κ. Σημίτης ως Πρωθυπουργός και ως πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ να
αποδοκιμάσει και να επαναφέρει στην τάξη υπουργούς και σημαντικά στελέχη που
έχουν παρεκτραπεί. Με μια σειρά προκλητικές και πολυδάπανες ψηφοθηρικές
εκδηλώσεις δημιουργούν οι ίδιοι προεκλογικό κλίμα παρασύροντας και τους απλούς
βουλευτές.

Η απόφαση για τον χρόνο των εκλογών ανήκει, βέβαια, στον Πρωθυπουργό. Καλό
είναι να ληφθεί με διαφάνεια και ανταλλαγή επιχειρημάτων και όχι εκεί όπου
ανθούν οι μυστικοσύμβουλοι και οι ανομολόγητες επιρροές. Γιατί όποιος κι αν
κερδίσει ή χάσει, την επομένη των εκλογών θα πρέπει να ζήσουμε με τον καλύτερο
δυνατό τρόπο όλοι μαζί στον μικρό αυτό τόπο.