Μια νέα μαφία εξέθρεψε η Δύση στη Βοσνία

Η πινακίδα, που αποδίδει φόρο τιμής στην αμερικανική στρατιωτική
γενναιοδωρία, έχει τοποθετηθεί καταμεσής στον αυτοκινητόδρομο «Αριζόνα», που
διασχίζει τις αγροτικές περιοχές της Βοσνίας, ακριβώς απέναντι από τους οίκους
ανοχής «Λας Βέγκας» και «Κολοράντο» και εκατοντάδες καταστήματα που πωλούν
πλαστά CD και άλλα λαθραία είδη.

Μαύρη αγορά. Η διαφθορά και η παρανομία ανθούν στη Βοσνία. Η παραοικονομία συμβάλλει με 60% στην οικονομική δραστηριότητα

«Τις ευχαριστίες μας στον αμερικανικό στρατό για την υποστήριξη που παρείχε
στην ανάπτυξη αυτής της αγοράς» διατυμπανίζει η πινακίδα, που είναι
εγκατεστημένη στη μέση ενός από τους μεγαλύτερους παράδεισους για αφορολόγητα
είδη, λαθρεμπόριο και πορνεία στα Βαλκάνια. Για το ανώτατο στρατηγείο των
αμερικανικών δυνάμεων στη Βοσνία η πινακίδα αυτή αποτελεί όμως ένα πολύ
ενοχλητικό σύμβολο: Αντιπροσωπεύει τη διαφθορά, που δεν υποχώρησε καθόλου επί
ΝΑΤΟϊκής διοίκησης και δείχνει ίσως το πού κατασπαταλήθηκαν τα περίπου 5
δισεκατομμύρια δολάρια της δυτικής βοήθειας στη χώρα αυτή.

Χρησιμοποιώντας την εμπειρία που απέκτησαν παρακάμπτοντας το εμπάργκο κατά τη
διάρκεια του πολέμου της Βοσνίας (1992-95), οι οργανωμένες συμμορίες εισάγουν
λαθραία χιλιάδες κιβώτια αφορολόγητα τσιγάρα και μεγάλες ποσότητες ναρκωτικών
κάθε εβδομάδα. Έχουν επίσης δημιουργήσει καλά προστατευόμενους διαδρόμους για
την «κυκλοφορία» των κλεμμένων αυτοκινήτων από τη Δυτική Ευρώπη και των
γυναικών από την Ανατολική Ευρώπη που επιδίδονται ή υποχρεώνονται να επιδοθούν
στην πορνεία.

«Ανεπίσημες, παράνομες αγορές ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια σε όλη τη χώρα»,
γράφει μια πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την εγκληματικότητα
στη Βοσνία. Οι Δυτικοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι 40% μέχρι 60% της βοσνιακής
οικονομίας φαίνεται να βασίζεται στη μαύρη αγορά. Αυτό συνέβαλε στην άνθηση
μιας οικονομικά ισχυρής τάξης εγκληματιών με τεράστια πολιτική επιρροή που
εισπράττει κάθε χρόνο εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια από τους φόρους, που δεν
αποδίδει στο κράτος.

Παρά το ότι υπάρχουν λίγες αποδείξεις για το ότι η ξένη βοήθεια καταλήγει στα
χέρια αυτών των παρανόμων, η συρρίκνωση των δημοσίων εσόδων που δημιουργείται
χάρις στη δραστηριότητά τους αρκεί για να εξασφαλίσει στο διηνεκές εξάρτηση
της χώρας από την εξωτερική βοήθεια. «Για μένα, το μεγαλύτερο πρόβλημα στη
Βοσνία είναι η οικονομία, που συνδέεται άμεσα με το έγκλημα και τη διαφθορά»,
λέει ο στρατηγός Ρόναλντ Άνταμς, ο επικεφαλής των δυνάμεων του ΝΑΤΟ στη Βοσνία

Από το 1995, που σταμάτησε ο πόλεμος, η μόνη οικονομική ανάπτυξη που έγινε
ορατή οφείλεται είτε στην εγκληματική δραστηριότητα είτε στη διάχυση των
χρημάτων από την ξένη οικονομική βοήθεια σε άγνωστες κατευθύνσεις. Οι
συμμορίες βρήκαν πρόσφορο έδαφος να αναπτυχθούν στη Βοσνία γιατί οι εθνικές
αντιπαραθέσεις στάθηκαν εμπόδιο στη δημιουργία μιας κυβέρνησης, που να έχει
συνολική νομική και αστυνομική δικαιοδοσία στις επί μέρους περιοχές που
διοικούνται είτε από τους Μουσουλμάνους, τους Σέρβους ή τους Κροάτες. «Σήμερα
στη Βοσνία, το οργανωμένο έγκλημα και η διαφθορά είναι πιο επικίνδυνα για την
ασφάλεια και τη σταθερότητα της χώρας από τη στρατιωτική αντιπαράθεση. Η
διαπλοκή μεταξύ ακραίων πολιτικών, στελέχη των σωμάτων ασφαλείας στη διάρκεια
του πολέμου και νέες συμμορίες συνιστά τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τη
δημοκρατία», υποστηρίζει ο Αμερικανός διπλωμάτης Ρόμπερτ Μπάρι, επικεφαλής του
τοπικού γραφείου του ΟΑΣΑ.

Αγορά με λαθραία αγαθά

Το 1996 δημιουργήθηκε η «αγορά της Αριζόνα», που πήρε το όνομά της από τον
αυτοκινητόδρομο, που είχε σχεδιάσει το ΝΑΤΟ για την περιοχή. Οι Δυτικοί
αξιωματούχοι την προόριζαν να γίνει πρότυπο για την υπόλοιπη Βοσνία, ένα
ορμητήριο για την ανάδειξη τοπικών επιχειρηματιών από όπου η οικονομική
ανάπτυξη θα μπορούσε να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την υπόλοιπη χώρα. Η αγορά
δημιουργήθηκε σε μια ζώνη που ελέγχεται από το ΝΑΤΟ και διαχωρίζει περιοχές
που ελέγχονται από τους Μουσουλμάνους, τους Κροάτες και τους Σέρβους
αντιμαχόμενους. Στα τρία χρόνια που πέρασαν από τότε, η αγορά αναπτύχθηκε σε
ένα συγκρότημα με περίπου χίλια καταστήματα που απασχολεί άμεσα πάνω από 2.500
εργαζομένους και συντηρεί έμμεσα άλλους 7.500. Περισσότεροι από 25.000
άνθρωποι από τη Βοσνία, αλλά και από τις γειτονικές χώρες, επισκέπτονται την
αγορά κάθε Σαββατοκύριακο. Η επιτυχία της οφείλεται στο ότι κανένας έμπορος
δεν πληρώνει φόρους και στο ότι τα περισσότερα αγαθά είναι λαθραία.

Η «Αγορά της Αριζόνα» δεν συνιστά όμως έναν απομονωμένο θύλακο παράνομης
επιχειρηματικής δραστηριότητας στη Βοσνία. Στην πόλη Στόλακ, στον Νότο,
λειτουργεί σε εβδομαδιαία βάση μια αγορά για κλεμμένα αυτοκίνητα. Οι Δυτικοί
αξιωματούχοι σκέπτονται τώρα ότι θα πρέπει να κλείσουν την «Αγορά της
Αριζόνα», πριν γίνει η διαφθορά ανεξέλεγκτη. Βετεράνοι πολεμιστές όμως που
συνδέονται με τους μαφιόζους, απειλούν σε αυτή την περίπτωση τους ΝΑΤΟϊκούς
αξιωματούχους με αντίποινα. Αν το ΝΑΤΟ αποφασίσει να κλείσει την αγορά με τη
βία, κινδυνεύει να εμπλακεί σε πόλεμο με τις συμμορίες.