Νέος εκλογικός χάρτης για την ανάδειξη των βουλευτών

Στο προηγούμενο κείμενό μας είχαμε αναλύσει την παθογένεια του σταυρού
προτίμησης και της ενισχυμένης αναλογικής και αναζητήσει ένα εκλογικό σύστημα
που θα εξασφαλίζει:

1. Την κατάργηση του σταυρού προτίμησης

2. Την καθοριστική συμμετοχή του πολίτη

3. Τη μεγαλύτερη δυνατή ισότητα ανάμεσα στους ψηφοφόρους

4. Τη δυνατότητα σχηματισμού σταθερής κυβερνητικής πλειοψηφίας

5. Την αυτονομία του πολιτικού προσωπικού από τους χρηματοδότες

6. Συνέχεια και αξιοποίηση της πείρας

7. Ανανέωση και άνοιγμα στην κοινωνία

8. Την αίσθηση της ανακλητότητας

9. Τη στενή προσωπική σχέση του βουλευτή με το εκλογικό σώμα

10. Την αποδέσμευση των υπουργών από τη μικροκομματική εξάρτηση

Η απάντηση είναι ότι ένα τέτοιο σύστημα υπάρχει. Δεν χρειάζεται να το
εφεύρουμε. Δεν είναι δυνατό ούτε απαραίτητο να κομίσουμε γλαύκα εις Αθήνας
γιατί με τη μια ή την άλλη μορφή τέτοια συστήματα εφαρμόζονται σε πολλές χώρες
της Ευρώπης.

Τι προτείνουμε;

Κατ’ αρχήν την εκλογή ενός μεγάλου αριθμού βουλευτών από έναν ενιαίο κομματικό
κατάλογο υποψηφίων, με απόλυτα απλή αναλογική. Ο κατάλογος αυτός θα ήταν
δυνατόν να συγκροτείται με προσωπικότητες που έχουν ήδη επιτύχει ευρύτατη
κοινωνική αποδοχή, χωρίς να έχουν αναμειχθεί στη ζωή των κομμάτων.
Επιχειρηματίες, επιστήμονες, άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών, αθλητές
και διακεκριμένοι δημόσιοι λειτουργοί μετά την αποχώρησή τους από την υπηρεσία
θα ήταν δυνατόν να συγκροτούν αυτόν τον κατάλογο που θα έφερνε στη Βουλή τις
καλύτερες δυνάμεις που διαθέτει η χώρα, χωρίς να αναγκάζονται να περνούν από
τα καυδιανά δίκρανα του κομματισμού και της πολιτικάντικης πολιτικής
δραστηριότητας. Ο κατάλογος αυτός δεν θα έπρεπε βέβαια να χρησιμοποιείται για
την τακτοποίηση προσωπικών φίλων του αρχηγού του κόμματος, στελεχών του
κομματικού μηχανισμού χωρίς κοινωνική επιφάνεια ή ως προθάλαμος μαυσωλείου για
τη διατήρηση στην κοινοβουλευτική δραστηριότητα υπεργήρων μη μαχίμων
βετεράνων.

Κύρωση η λαϊκή ψήφος

Στο εσωτερικό κάθε κόμματος θα έπρεπε να υπάρξουν οι αντιστάσεις σε μια τέτοια
κακοποίηση του θεσμού. Διασφαλίσεις συνταγματικές ή νομοθετικές δεν είναι
δυνατόν να θεσπιστούν. Κύρωση θα πρέπει να είναι η λαϊκή ψήφος. Και
αντιλαμβάνομαι ότι ο αγώνας για μια αξιοπρεπή και σύγχρονη διαχείριση τέτοιων
θεμάτων δεν έχει ολοκληρωθεί αν θυμηθώ τα κριτήρια της σύνθεσης των ευρωπαϊκών
ψηφοδελτίων όλων των κομμάτων ή τη δεδηλωμένη πρόθεση κομματικών «βαρόνων» να
αποσυρθούν στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας για να κληροδοτήσουν την «οικογενειακή»
έδρα στον άγνωστο και ασήμαντο απόγονό τους. Θα μπορούσε ακόμα να θεσπισθεί
ότι στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας περιλαμβάνεται κάποιος άπαξ ή εν πάση
περιπτώσει μέχρι τη συμπλήρωση της τετραετίας.

Πέραν της ανανέωσης, μέσα από το διευρυμένο ψηφοδέλτιο Επικρατείας θα
εξασφαλιζόταν και η αντιπροσώπευση όσων επιγχάνουν περίπου 1%, μιας
πανσπερμίας απόψεων που σήμερα δεν βρίσκουν κοινοβουλευτική διέξοδο. Με βάση
τα αποτελέσματα του 1996 τα υπάρχοντα τρία μικρά κόμματα θα έπαιρναν ήδη 4-6
έδρες με αυτό το σύστημα και θα εξασφάλιζαν μια αξιοπρεπή εκπροσώπηση. Όχι
βέβαια αυτή που έχουν σήμερα, ούτε αυτήν που αναλογεί στην τυπικά αυστηρή απλή
αναλογική που θα ίσχυε με τα σημερινά δεδομένα μόνο αν όλη η χώρα ήταν μια
μόνο περιφέρεια. Θα επανέλθουμε όμως στο ζήτημα της αναλογικότητας.

Για τις εναπομένουσες διακόσιες έδρες προτείνουμε την εκλογή των βουλευτών σε
μονοεδρικές περιφέρειες, με δύο γύρους ­ στον πρώτο γύρο θα απαιτείται απόλυτη
πλειοψηφία των ψηφισάντων (50% + 1 ψήφος), στο δεύτερο γύρο την αμέσως επόμενη
Κυριακή η ψηφοφορία θα είναι μεταξύ των δύο πρώτων. Το σύστημα υπάρχει και
εφαρμόζεται με αρκετή επιτυχία στη Γαλλία, που έχει παραδόσεις και πολιτική
ιστορία που προσομοιάζουν στη δική μας (έλλειψη συναινετικών και
πολυκομματικών κυβερνήσεων).

Οι εσωκομματικές διαδικασίες

Οι υποψήφιοι θα αναδεικνύονται έπειτα από εσωκομματικές διαδικασίες που
ελεύθερα θα υιοθετεί το κάθε κόμμα. Δεν υπάρχει ο φόβος να αυθαιρετεί η
ηγεσία; Προφανώς υπάρχει. Αλλά το όλο σύστημα στηρίζεται στην ιδέα ότι επέστη
η στιγμή να πάψει η κηδεμονία του λαού άμεσα ή έμμεσα, που ήταν βασικό θεμέλιο
της σκέψης και του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Ανδρέα Παπανδρέου. Να βγούμε
από τη φάση του δημοκρατικού πατερναλισμού. Αν τα κόμματα δεν επιλέξουν τους
αξιότερους υποψηφίους, η κύρωση θα επέλθει από τη λαϊκή ψήφο που θα λάβει
υπόψη της όχι μόνο τα προγράμματα και τις γενικές αρχές αλλά και τη γνώση που
θα έχει για την προσωπικότητα του ενός ή του άλλου υποψηφίου, γνώση που θα
καθίσταται δυνατή λόγω της άμεσης επαφής που επιτρέπει η μονοεδρική
περιφέρεια.

Τα κόμματα που θα θελήσουν να έχουν μέλλον, προφανώς θα υιοθετήσουν, όπως σε
όλες τις προηγμένες κοινωνίες, δημοκρατικές εσωκομματικές διαδικασίες
αξιολόγησης και επιλογής υποψηφίων. Σ’ αυτές θα είναι ωφέλιμο για τους
εκλογικούς τους στόχους να εμπλέκονται πολίτες από έναν ευρύτερο χώρο από τον
στενά κομματικό. Έτσι η συμμετοχή του πολίτη θα είναι πιο ουσιαστική και η
σχέση με τον εκπρόσωπο πιο άμεση από τη σχέση που δημιουργεί ένας στιγμιαίος
δισταγμός του μολυβιού πίσω από το παραβάν.

Ο πρώτος γύρος

Στον πρώτο γύρο, σ’ ένα τέτοιο σύστημα εκφράζεται εκ νέου όπως και με το
ψηφοδέλτιο Επικρατείας με τη μεγαλύτερη δυνατή ελευθερία η κάθε ιδιομορφία και
ιδιαιτερότητα. Στον δεύτερο γύρο εξυπηρετείται η σκοπιμότητα δημιουργίας
σταθερής κυβερνητικής πλειοψηφίας γύρω από προγράμματα και αρχές που θα
οδηγούν ή σε πολυκομματικές κυβερνήσεις ή σε μονοκομματική κυβέρνηση με
ευρύτερη στήριξη. Έχω και παλιά επανειλημμένα τονίσει ότι η πρακτική
συμμαχικών κυβερνήσεων εξυπηρετείται καλύτερα όταν υπάρχει η πολυτέλεια
πολλαπλών πλειοψηφιών ­ περιλαμβανομένης και μιας μονοκομματικής δυνατότητας ­
και όχι από τη μιζέρια της έλλειψης κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας που μπορεί να
οδηγήσει σε αντιδημοκρατικούς εκβιασμούς της πλειοψηφίας από έσχατες καμιά
φορά μειοψηφίες.

Νομίζω ότι βλέπω τα κομματικά επιτελεία των υφιστάμενων μικρών κομμάτων να
φρίττουν: «Δηλαδή με 5% θα έχουμε μόνο 5 βουλευτές, αντί για 15 που θεωρητικά
δικαιούμαστε και 9-10 που σήμερα διαθέτουμε;».

Η απάντηση είναι πολλαπλή

Κατ’ αρχήν είναι προφανές ότι η πρόταση που κάνουμε δεν αφορά το άμεσο μέλλον.
Οι εκλογές του 2000 θα γίνουν με το υφιστάμενο εκλογικό σύστημα όπως έχει
δηλώσει επανειλημμένα ο Πρωθυπουργός. Αλλά και για τις επόμενες εκλογές δεν
προτείνουμε να ισχύσει ένα σύστημα που θα έχει συζητηθεί στην επόμενη
τετραετία. Είμαι σταθερός υποστηρικτής της ιδέας, που πρώτος εξέφρασε ο
Χρήστος Ροκόφυλλος, ότι αν γίνει τροποποίηση του εκλογικού νόμου αυτή θα
πρέπει να ισχύει για τη μεθεπομένη και όχι για τις αμέσως επόμενες εκλογές.

Τίποτα δεν διασφαλίζει τη διαιώνιση, στις σημερινές τους διαστάσεις
τουλάχιστον, ενός κόμματος ιστορικού κατάλοιπου όπως είναι το ΚΚΕ ή δύο
δημαγωγικών ρευμάτων διαμαρτυρίας όπως οι σχηματισμοί των κ.κ. Κωνσταντόπουλου
και Τσοβόλα μετά από δύο τετραετίες και τις κοσμοϊστορικές αλλαγές που θα
έχουν συντελεστεί σε αυτόν τον τόπο.

Μικρά ή μεσαία κόμματα θα υπάρχουν. Ίσως μάλιστα να είναι σημαντικότερα και
περισσότερα από σήμερα. Δεν θα είναι όμως αυτά που γνωρίζουμε.

Κατά δεύτερο λόγο θα πρέπει να είναι εφικτή η δυνατότητα σε ορισμένες
προσυμφωνημένες περιοχές ­ εκεί π.χ. όπου η διαφορά τους είναι η μικρότερη ­
να παραιτείται ο ένας από τους δύο πρώτους υποψηφίους υπέρ του τρίτου και έτσι
να διασφαλίζεται στο μικρότερο κόμμα αριθμός εδρών που θα προσεγγίζει εκείνον
που θα ελάμβανε από ένα αναλογικότερο σύστημα. Με τα σημερινά δεδομένα το
διαφυγόν κέρδος των υπαρχόντων τριών μικρών κομμάτων θα ήταν 4-5 για το καθένα
σε όλη την επικράτεια.

Κοινοί υποψήφιοι

Ακόμα βέβαια καλύτερη λύση θα ήταν η πρόταση από κοινού εξ αρχής κοινών
υποψηφίων παντού ή σε ορισμένες περιφέρειες, στη βάση μιας προεκλογικής
προγραμματικής συμφωνίας συγγενών πολιτικών χώρων που για διάφορους λόγους δεν
επιθυμούν να ταυτιστούν κομματικά. Έτσι θα διευκολυνόταν και η συμμετοχή
ανεξάρτητων πολιτικών προσωπικοτήτων που δεν επιθυμούν να ταυτιστούν με το
κόμμα, στην κυβερνητική πλειοψηφία του οποίου είναι διατεθειμένες να
συμμετάσχουν.

Η ισότητα όμως μεταξύ των πολιτών δεν ανατρέπεται κυρίως από το εκλογικό
σύστημα, αντίθετα με όσα τόσο καιρό διατυμπανίζουν τα μικρά κόμματα. Όλο και
περισσότερο αυτή η θεμελιώδης συνταγματική επιταγή υπονομεύεται από την
αναντιστοιχία των εκλογικών περιφερειών με τον πραγματικό πληθυσμό. Και αυτό
με δύο τρόπους.

Ο πρώτος είναι η εμμονή στην παράδοση ότι κάθε νομός πρέπει να αντιστοιχεί σε
μία εκλογική περιφέρεια. Με τις μεταδημοτεύσεις που θα πάρουν στα επόμενα
χρόνια τεράστια έκταση, έχουμε ήδη φθάσει στο σημείο η ψήφος τριών πολιτών
στην περιφέρεια Αττικής να αντιστοιχεί σε μία ψήφο στην Κεφαλληνία, στη Σάμο ή
στην Ευρυτανία.

Είμαι βέβαιος ότι η απογραφή του 2001 θα επιβάλει με τρόπο πιεστικό νέα χάραξη
του εκλογικού χάρτη της χώρας.

Ο δεύτερος τρόπος είναι το παγκόσμια πρωτότυπο ελληνικό φαινόμενο της ψήφου
των ετεροδημοτών. Τεράστια καραβάνια πολιτών μετακινούνται από τη μία στην
άλλη άκρη της επικρατείας ­ ευτυχώς πια χωρίς πλαστικές σημαίες και
κορναρίσματα ­ για να ψηφίσουν σε περιοχές με τις οποίες τους συνδέει πια απλά
μια συμβολική συναισθηματική σχέση, ενώ όλα τους τα συμφέροντα και
ενδιαφέροντα έχουν μετατεθεί στον νέο τόπο εργασίας και διαμονής.

Οι νέες μονοεδρικές

Οι νέες μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες που προτείναμε θα έχουν με ελάχιστες
διαφορές τον ίδιο πληθυσμό. Οι πολίτες και οι βουλευτές θα είναι ισότιμοι.

Η διάσπαση μιας αχανούς περιφέρειας όπως η Β’ Αθηνών, ο Δήμος της Αθήνας και
ορισμένων μεγάλων νομών (χαλαρές μόνο σχέσεις μπορεί να έχει ο Θηβαίος
βουλευτής με τη Λιβαδειά ή ο Αγρινιώτης με το Μεσολόγγι και αντίστροφα) σε
μονοεδρικές περιφέρειες θα εξασφαλίσει τη γνησιότερη και αμεσότερη
εκπροσώπηση. Ο βουλευτής θα είναι κατ’ ανάγκην κοντύτερα στους ψηφοφόρους του
αφού η κρίση για το πρόσωπό του θα είναι καθοριστική για την πολιτική έκβαση
της εκλογικής μάχης. Η κομματική επιλογή θα εξαρτάται και από την ποιότητα του
βουλευτή και όχι μόνο από τη γενικότερη συστράτευση με το ένα ή το άλλο
στρατόπεδο. Αυτό θα πρέπει φυσιολογικά να αυξήσει και το ενδιαφέρον των
πολιτών για την πολιτική ζωή και να ενισχύσει την ευσυνειδησία του βουλευτή
για την άσκηση των καθηκόντων του, αφού η τοπική κοινωνία τον παρακολουθεί εκ
του σύνεγγυς.

Χορός εκατομμυρίων

Αυτές τις μέρες που στην Αθήνα και το Λεκανοπέδιο έχει αρχίσει ο χορός των
εκατομμυρίων και ορισμένοι υποψήφιοι έχουν ήδη δαπανήσει σε πολυέξοδες
πολυτελείς προεκλογικές εμφανίσεις τα αστεία ποσά που προβλέπει ο σχετικός
νόμος, είναι ανάγκη να τονίσουμε το επιχείρημα της οικονομικής αυτονομίας.

Χωρίς την οικονομική υποστήριξη σε μεγάλη κλίμακα ισχυρών χρηματοδοτών ή τη
σκανδαλώδη εύνοια των μεγάλων μέσων ενημέρωσης είναι πρακτικά αδύνατον να
εκλεγεί κάποιος στο Νομό Αττικής ή στη Θεσσαλονίκη αν δεν είναι προσωπικότητα
πρώτης γραμμής. Αμφιβάλλει κανείς ότι μια τέτοια κατάσταση, ακόμα κι αν δεν
φτάνει στο επίπεδο της ανοικτής εξάρτησης και συναλλαγής, δημιουργεί
υποχρεώσεις και μια γενικότερη όσμωση πολιτικού και επιχειρηματικού κόσμου που
είναι εκ των πραγμάτων ανθυγιεινή και δημιουργεί αντιδράσεις και καχυποψία
στην κοινή γνώμη;

Είμαι προσωπικά αντίθετος με κάθε εκ των άνω χρονικό περιορισμό των αιρετών
λειτουργημάτων. Ο λαός ξέρει αν οι εκπρόσωποι έχουν τη φυσική ρώμη και την
πνευματική ζωντάνια που χρειάζεται για να συμμετέχουν ενεργά στο πολιτικό
γίγνεσθαι. Κάθε νομοθετικός περιορισμός ­ όπως συμβαίνει αυτή τη στιγμή με
τους αιρετούς νομάρχες ­ είναι αντιδημοκρατικός. Εκφράζει αντιλήψεις από το
χώρο του δημοκρατικού πατερναλισμού που ήδη ανέφερα. Είναι απίθανο όμως να
υποθέσουμε ότι το εκλογικό σώμα μιας μονοεδρικής περιφέρειας που καλά γνωρίζει
και στενά παρακολουθεί τον μοναδικό εκπρόσωπό του θα δεχθεί να
αντιπροσωπεύεται από κάποιον που έχει περιέλθει σε κατάσταση σωματικής
ανημπόριας και γεροντικής άνοιας.

Το κυνήγι των σταυρών

Υπάρχει όμως και μια άλλη δυνατότητα για την ανανέωση που προσφέρεται από την
πρόβλεψη μιας ειδικής διαδικασίας για όσους βουλευτές ασκούν υπουργικά
καθήκοντα. Σήμερα αν κάποιος περιηγηθεί τα υπουργεία είμαι σίγουρος ότι σε
πολλά από αυτά δεν θα βρει τον υπουργό στη θέση του ή αν τον βρει θα χρειασθεί
να διασχίσει έναν προθάλαμο γεμάτο από τοπικούς παράγοντες ή μεμονωμένους
ψηφοφόρους. Όσοι υπουργοί διαθέτουν κονδύλια ή άλλες δυνατότητες τοπικής
παρέμβασης κατηγορούνται ­ δικαίως ή αδίκως ­, αλλά αυτό είναι δευτερεύον αφού
η υποψία είναι γενικευμένη ­ κυρίως από βουλευτές του ιδίου κόμματος, ότι
χρησιμοποιούν δυνατότητες που τους παρέχει η άσκηση εκτελεστικής εξουσίας για
να εξασφαλίσουν την επανεκλογή τους. Η σάλπιγγα του κυνηγιού σταυρών
προτίμησης έχει ηχήσει και ο εκκωφαντικός της θόρυβος καλύπτει τα πάντα.

Πολύ καλύτερα θα ήταν τα πράγματα αν ο βουλευτής της μονοεδρικής περιφέρειας
εκλεγόταν με έναν αναπληρωτή, ο οποίος θα τον αντικαθιστούσε αν εκαλείτο να
συμμετάσχει στην κυβέρνηση. Μετά τη λήξη αυτής της συμμετοχής η αναστολή της
κοινοβουλευτικής ιδιότητας του πρώην υπουργού θα έληγε και θα ανακτούσε τη
θέση του στη Βουλή. Είναι προφανές ότι την επιλογή του αναπληρωτή θα έπρεπε να
την κάνει ο ίδιος ο υποψήφιος βουλευτής γιατί η σχέση που περιγράφω
προϋποθέτει αμοιβαία εμπιστοσύνη και δυνατότητα στενής συνεργασίας.

Ανυπόληπτο σύστημα

Αντιλαμβάνομαι ότι πολλοί θα θεωρήσουν ότι οι σκέψεις αυτές είναι ανεπίκαιρες
και ίσως μερικοί τις χαρακτηρίσουν ουτοπικές. Είναι όμως γεγονός ότι το
πολιτικό μας σύστημα, και βασικό στοιχείο του είναι βέβαια το εκλογικό
σύστημα, έχει περιέλθει σε βαθιά ανυποληψία. Οι δημοσκοπήσεις μας το θυμίζουν
με τον πιο δραματικό τρόπο. Η έλλειψη εκτίμησης του πολίτη για τον βασικότερο
θεσμό της δημοκρατίας που είναι το Κοινοβούλιο είναι ωρολογιακή βόμβα στα
θεμέλια της πολιτείας.

Δεν γνωρίζω επίσης αν αυτές οι σκέψεις είναι ρηξικέλευθες και αν θα
συγκεντρώσουν ποτέ γενικότερη αποδοχή. Θα υπάρξουν ασφαλώς και αντιρρήσεις και
άλλες προτάσεις. Είμαι όπως απόλυτα πεπεισμένος ότι αν συνεχίσουμε να
εκσυγχρονίζουμε τα πάντα αδιαφορώντας για το πολιτικό σύστημα μέσα στο οποίο
εμείς οι ίδιοι έχουμε βολευτεί ενώ ο λαός το απορρίπτει με τον πιο απόλυτο
τρόπο και με συγκλονιστικές πλειοψηφίες, όλες μας οι προσπάθειες θα καταλήξουν
σε αδιέξοδο.