«Νέα Οικονομία»: Προς τη δημιουργία ή την καταστροφή;

Το 1936 ο Βρετανός οικονομολόγος Τζων Μέυναρντς Κέυνς δημοσιεύει ένα έργο το
οποίο έμελλε να είναι ίσως το σημαντικότερο του 20ού αιώνα, όσον αφορά την
οικονομική σκέψη και πολιτική: «Τη Γενική Θεωρία της Απασχόλησης, του
Επιτοκίου και του Χρήματος».

Ο εικοστός αιώνας ξεκινά με την οικονομική σκέψη να κυριαρχείται από τις
απόψεις των θεωρητικών της Νεοκλασικής σχολής: οι αγορές πρέπει να λειτουργούν
κάτω από συνθήκες πλήρους ανταγωνισμού. Μόνο έτσι ­ με την ολοκληρωτική
απουσία κρατικών παρεμβάσεων ­ οι αγορές επιτυγχάνουν συνθήκες εξισορρόπησης
και αρμονίας μεταξύ των οικονομικών συμφερόντων.

Η θεωρία αυτή κυριαρχεί και στην οικονομική ζωή της Ευρώπης και των Ηνωμένων
Πολιτειών, όπου το laissez faire ­ αφήστε τις αγορές να αυτορρυθμίζονται ­
αποτελεί γνώμονα της οικονομικής πολιτικής. Στη συνέχεια, μια σειρά εξελίξεων
που σφράγισαν την παγκόσμια οικονομική ζωή επέδρασαν καταλυτικά και στη
διαμόρφωση της σύγχρονης οικονομικής σκέψης. Η εμφάνιση και επικράτηση
συγκεντρωτικών οικονομικών συστημάτων που βασίζονταν στον κεντρικό σχεδιασμό
(Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917) και όχι στις ελεύθερες οικονομικές επιλογές
των ατόμων, οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι και η βαθιά οικονομική κρίση του
Μεσοπολέμου (1929-1933) αποδεικνύουν ότι όλα όσα γνώριζαν μέχρι τότε οι
οικονομολόγοι ήταν σχεδόν άχρηστα σε περιόδους οικονομικής ύφεσης. Ο
παρεμβατισμός του κράτους στην οικονομία αποτελεί την καρδιά των οικονομικών
πολιτικών στα τέλη του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα.

Ο Μαρξ προέβλεψε την αυτοκαταστροφή του καπιταλισμού, ο Κέυνς τον οδήγησε μακριά από τις κακοτοπιές

Η πρόβλεψη του Καρλ Μαρξ για ενδογενείς ανισορροπίες του καπιταλιστικού
συστήματος (κρίση υπερπαραγωγής, εξαθλίωση των εργατικών μαζών) που θα
οδηγούσαν αναπόφευκτα στην καταστροφή του φαίνεται ότι επαληθεύονται. Η
απάντηση έρχεται από τη Βρετανία και τον Κέυνς το 1936. Η οικονομική σκέψη του
Κέυνς προκαλεί πραγματική επανάσταση. Ο Βρετανός ανατρέπει τη βασική αρχή της
σκέψης των νεοκλασικών της οικονομίας, σύμφωνα με την οποία το οικονομικό
σύστημα κινείται αυτόματα σε κατάσταση σταθερούς ισορροπίας και πλήρους
απασχόλησης. Η σπουδαιότερη συμβολή του είναι ίσως οι απόψεις για την
αναγκαιότητα της κρατικής παρέμβασης με όπλα τη νομισματική και δημοσιονομική
πολιτική για την τόνωση της ζήτησης (αύξηση μισθών, φορολογικά συστήματα που
ενισχύουν τα μικρά και μεσαία εισοδήματα, αύξηση των κρατικών δαπανών και επενδύσεων).

Ο Μονεταρισμός

Μέχρι τη δεκαετία του ’50 το ενδιαφέρον της οικονομικής ζωής και σκέψης έχει
μεταφερθεί από την ανεργία, στον πληθωρισμό. Ο κρατικός τομέας, λόγω της
εφαρμογής των πολιτικών του Κεϋνσιανισμού, θεωρείται σπάταλος. Τότε
εμφανίζεται ο Μονεταρισμός. Κυριότερος εκπρόσωπός του θεωρείται ο Μίλτον
Φρίντμαν, καθηγητής του Πανεπιστημίου του Σικάγου. Οι μονεταριστές πιστεύουν
ότι όλα τα οικονομικά φαινόμενα και προβλήματα οφείλονται στην κυκλοφορία του
χρήματος. Συνεπώς, ελέγχοντας την ποσότητα χρήματος σε μια οικονομία, μπορείς
να θεραπεύσεις ή να επιδεινώσεις προβλήματα. Για ορισμένους η επικράτηση του
Μονεταρισμού ήταν η επικράτηση των ιδεών περί ανάγκης απελευθέρωσης της
οικονομίας από τα δεσμά του Κεϋνσιανισμού.

Στη δεκαετία του ’60 εμφανίζονται εργασίες Νεοκεϋνσιανών οικονομολόγων ­
οπαδών του Κέυνς ­ οι οποίοι προσπάθησαν να επανερμηνεύσουν και να
συμπληρώσουν τις απόψεις του.

Αργότερα, αρχίζουν να προβάλλονται οι σκέψεις της Νέας Κλασικής Οικονομικής.
Οι εκπρόσωποί της ­ κυριότερος των οποίων θεωρείται ο νομπελίστας καθηγητής
του Πανεπιστημίου του Σικάγου, Ρόμπερτ Λούκας ­ κατηγορούν τόσο τις κεϋνσιανές
όσο και τις μονεταριστικές θεωρίες για έλλειψη ενσωμάτωσης στην ανάλυσή τους
της ορθολογικής συμπεριφοράς και προσδοκιών των οικονομικών παραγόντων. Οι
τελευταίοι ­ άτομα ή επιχειρήσεις­ βασίζονται στην αποτελεσματική χρήση της
πληροφόρησης για τη λήψη οικονομικών αποφάσεων.

Τα οικονομικά της προσφοράς

Η κυρίαρχη οικονομική ιδεολογία κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’80 είναι
τα οικονομικά της προσφοράς. Η μείωση της φορολογίας και οι φορολογικές
ελαφρύνσεις επιδρούν ευνοϊκά στην πλευρά της προσφοράς της οικονομίας ­ στις
επιχειρήσεις ­ με αποτέλεσμα να επιταχύνονται οι ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης
και να συγκρατείται ο πληθωρισμός. Η οικονομική ανάπτυξη αυξάνει τελικά τα
φορολογικά έσοδα. Η οικονομική πολιτική που εφήρμοσαν οι κυβερνήσεις Ρήγκαν
στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι αποτέλεσμα της επίδρασης αυτής της οικονομικής σκέψης.

Η εισβολή της πληροφορικής στην παραγωγική διαδικασία

Ο εικοστός αιώνας φεύγει και οι οικονομολόγοι παρατηρούν την αλματώδη ανάπτυξη
της αμερικανικής οικονομίας, η οποία βρίσκεται ήδη σε κατάσταση πλήρους
απασχόλησης. Το αξιοπερίεργο για αυτούς είναι ότι σύμφωνα με τα παραδοσιακά
οικονομικά μοντέλα η διατήρηση των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης σε υψηλά
επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα ­ η αμερικανική οικονομία βρίσκεται ήδη
στον ένατο χρόνο συνεχούς μεγέθυνσης του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της ­
ξυπνά τον πληθωρισμό. Ο πληθωρισμός, όμως, απουσιάζει.

Ο όρος «Νέα Οικονομία» έχει αρχίσει να συζητείται έντονα στα αμφιθέατρα πολλών
αμερικανικών πανεπιστημίων. Ένας από τους βασικούς λόγους για την αλματώδη
άνοδο των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης θεωρείται η ταχύτατη αύξηση της
παραγωγικότητας, η οποία, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, οφείλεται στην
εισβολή της πληροφορικής και ειδικότερα του Ίντερνετ στην παραγωγική
διαδικασία. Εργασίες που στο παρελθόν απαιτούσαν χρόνο, χρήμα και φυσική
προσπάθεια εκτελούνται πλέον με το πάτημα ενός πλήκτρου στο ποντίκι του
ηλεκτρονικού υπολογιστή.

Η κερδοφορία των επιχειρήσεων καλπάζει και μαζί της καλπάζουν και τα κέρδη που
προσφέρουν τα χρηματιστήρια. Οι αισιόδοξοι λένε ότι ζούμε πλέον τα πρώτα
χρόνια της «νέας οικονομίας». Θυμίζουν τα λόγια του Αυστριακού οικονομολόγου
Γιόζεφ Σούμπετερ (1883-1950) περί «δημιουργικής καταστροφής»: η έλευση της
νέας τεχνολογίας καταστρέφει την παλιά οικονομία και στη θέση της κτίζει μια
καινούργια που κινείται ταχύτερα και αποτελεσματικότερα. Οι απαισιόδοξοι
θυμίζουν και αυτοί τον Σούμπετερ και τη θεωρία του περί οικονομικών κύκλων.
Και τονίζουν ότι αυτή την εποχή βρισκόμαστε στην κορυφή του οικονομικού
κύκλου. Η προσγείωση δεν θα αργήσει…

1948 Στις 17 Μαρτίου οι αντιπρόσωποι της Μπενελούξ, της Γαλλίας και της
Βρετανίας υπογράφουν σύμφωνο για την ένωση της Δυτικής Ευρώπης. Ο Κόνραντ
Αντενάουερ εκλέγεται πρόεδρος της Δυτικής Γερμανίας. Ενταση μεταξύ Σοβιετικών
και Δυτικών για τον έλεγχο του Βερολίνου.

* Δολοφονείται ο Μαχάτμα Γκάντι από νεαρό ινδουιστή. Το κομμουνιστικό κόμμα
παίρνει την εξουσία στην Τσεχοσλοβακία. Ύστερα από λυσσώδης μάχες οι Εβραίοι
αναγκάζουν τους Άραβες να εκκενώσουν τη Χάιφα και στις 14 Μαΐου ιδρύεται το
κράτος του Ισραήλ.

* Η Βιρμανία κερδίζει την ανεξαρτησία της από τη Βρετανία. Ο βασιλιάς Φαρούκ
βάζει τα θεμέλια του φράγματος του Ασουάν.

Σεργκέι Αϊζενστάιν

* Πεθαίνει ο Ρώσος σκηνοθέτης Σεργκέι Αϊζενστάιν.

1949 Στις 18 Μαρτίου ιδρύεται το ΝΑΤΟ. Ύστερα από 14 μήνες ασταμάτητων
μαχών επιτυγχάνεται κατάπαυση του πυρός στο Κασμίρ. Ινδία και Πακιστάν
συμφωνούν στη διενέργεια δημοψηφίσματος.

* Στη Μόσχα ιδρύεται η ΚΟΜΕΚΟΝ. Οι Κινέζοι κομμουνιστές καταλαμβάνουν το
Πεκίνο. Τον Οκτώβριο ο Μάο Τσετούνγκ ανακηρύσσει τη Λαϊκή Δημοκρατία της
Κίνας. Οι εθνικιστές εγκαθίστανται στη Φορμόζα. Ο Σουκάρνο γίνεται πρόεδρος
της Ινδονησίας, η οποία αποκτά την ανεξαρτησία της.

* Ενώ μαίνονται μάχες στη Χερσόνησο του Σινά. ο Χάιμ Βάιτσμαν εκλέγεται πρώτος
πρόεδρος του Ισραήλ. Τον Μάιο τερματίζεται ο ρωσικός αποκλεισμός του Βερολίνου
και η Βόννη γίνεται πρωτεύουσα της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Το
πρώτο Συμβούλιο της Ευρώπης συνεδριάζει στο Στρασβούργο.

* Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν παρουσιάζει τη γενική θεωρία της σχετικότητας.

* Πεθαίνει ο συνθέτης Ρίχαρντ Στράους.

1950 Τον Ιανουάριο διχοτομείται το Βιετνάμ. Η περιοχή που είναι γνωστή
ως αραβική Παλαιστίνη και η Υπεριορδανία συγχωνεύονται σε μια νέα χώρα, που
ονομάζεται Ιορδανία.

* Το καλοκαίρι ξεσπά ο πόλεμος στην Κορέα. Οι βορειοκορεατικές δυνάμεις
προελαύνουν και οι ΗΠΑ αποφασίζουν να επέμβουν, φθάνοντας τον Σεπτέμβριο στη
Σεούλ. Τον Νοέμβριο γίνεται η πρώτη επέμβαση κινεζικών στρατευμάτων και ο
Αμερικανός πρόεδρος Τρούμαν απειλεί το Πεκίνο με ατομική βόμβα.

* Η εταιρεία RCA κατασκευάζει την πρώτη έγχρωμη τηλεόραση.

Τζωρτζ Όργουελ

* Πεθαίνουν οι Βρετανοί συγγραφείς Τζωρτζ Όργουελ και Μπερναρντ Σω και ο Ρώσος
χορευτής Βασλάβ Νιζίνσκυ.

1951 Σφοδρές μάχες συνεχίζονται στην Κορέα. Στο τέλος του χρόνου έπειτα
από διαπραγματεύσεις επιτυγχάνεται ανακωχή. Δολοφονείται ο πρωθυπουργός της
Περσίας και ο νέος πρωθυπουργός Μοχάμεντ Μοσαντέκ κρατικοποιεί τις
πετρελαιοπηγές. Δολοφονείται ο βασιλιάς Αμπντουλάχ της Ιορδανίας.

* Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ ξαναγίνεται πρωθυπουργός σε ηλικία 77 ετών. Στις ΗΠΑ
ανακοινώνεται η δοκιμή της βόμβας υδρογόνου.

* Η ταινία του Ελία Καζάν «Λεωφορείον ο Πόθος» με τη Βίβιαν Λη και τον Μάρλον
Μπράντο προκαλεί αίσθηση.

* Πεθαίνει ο Γάλλος συγγραφέας Αντρέ Ζιντ και ο Αυστριακός φιλόσοφος Λούντβιχ Βιτγκενστάιν.

ΠΑΜΠΛΟ ΠΙΚΑΣΟ: Η ΠΡΩΤΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΑ ΔΕΚΑΤΡΙΑ ΤΟΥ!

Από τις «Δεσποινίδες της Αβινιόν» στο αριστούργημα της «Γκερνίκα»

Ο γιος του καθηγητή ζωγραφικής Χοσέ Ρουίζ Μπλάσκο, Πάμπλο γεννήθηκε στις 25
Οκτωβρίου 1881 στη Μάλαγα. Από τα 10 χρόνια του έδειξε ότι είχε ταλέντο στη
ζωγραφική και έκανε την πρώτη του έκθεση στα 13. Ο νεαρός συνέχισε τις σπουδές
του αλλά καθώς μεγάλωνε έβρισκε όλο και πιο στενά τα πλαίσια των παραδοσιακών
μαθημάτων. Πηγαίνει στο Πράδο και μελετά τους πίνακες του Βελάσκεθ και του
Γκρέκο, βρίσκει θέματα παρατηρώντας τους ανθρώπους στην καθημερινή τους ζωή.

Ο Πάμπλο κρατά το επίθετο της μητέρας του και μετακομίζει στην Βαρκελώνη, σε
ένα κύκλο καλλιτεχνών που συχνάζουν στο καφέ «Τέσσερις Γάτες». Με τον φίλο του
Κάρλος Κασαγέμας επισκέπτονται το Παρίσι για λίγο και άμα τη επιστροφή τους ο
Πικάσο πιάνει δουλειά σε μια καλλιτεχνική εφημερίδα. Η αυτοκτονία του φίλου
του επηρεάζει τη δουλειά του και λίγο μετά ξεκινά η Μπλε Περίοδός του, μια
εποχή κατά την οποία βρίσκεται συνεχώς μεταξύ Βαρκελώνης και Παρισιού, μέχρι
το 1904 οπότε και εγκαθίσταται στη γαλλική πρωτεύουσα.

Ο Πάμπλο Πικάσο δεν έγινε ποτέ επίσημα μέλος της ομάδας των Σουρεαλιστών, είχε σημαντικές διασυνδέσεις με το κίνημα αυτό

Γίνεται στενός φίλος του Γκιγιόμ Απολινέρ και μαζί εξερευνούν τα όρια της
τέχνης. Στα τέλη του 1906 «Οι δεσποινίδες της Αβινιόν» (έργο επηρεασμένο από
την μελέτη της αφρικανικής τέχνης) προκαλούν έντονες συζητήσεις. Λίγο αργότερα
μαζί με τον καινούργιο φίλο του Ζορζ Μπρακ αναπτύσσουν το κίνημα του Κυβισμού.
Το 1912 έχουν αρχίσει να κολλάνε χαρτί και άλλα υλικά στους καμβάδες τους,
δημιουργώντας την τέχνη του κολάζ. Με τον Ζακ Κοκτό συμμετέχουν σε αβαν-γκαρντ
παραστάσεις, ενώ οι ερωμένες του χρησιμεύουν πάντα ως μοντέλα.

Παρ’ ότι ο Πάμπλο Πικάσο δεν έγινε ποτέ επίσημα μέλος της ομάδας των
Σουρεαλιστών, είχε σημαντικές διασυνδέσεις με το κίνημα αυτό και τον Αντρέ
Μπρετόν. Στα 1934 αρχίζει να γράφει ποίηση και για τα επόμενα δύο χρόνια
αφιερώνεται σ’ αυτό, ενώ παράλληλα φτιάχνει γλυπτά. Παρ’ ότι ο Πικάσο
επισκέφθηκε για τελευταία φορά την Ισπανία το 1934 οι δεσμοί του με την
πατρίδα του ήταν στενοί. Στην Παγκόσμια Έκθεση του Παρισιού το 1937
παρουσιάζει την «Γκερνίκα» εμπνευσμένη από τον βομβαρδισμό της βασκικής πόλης
από τους φασίστες.

Ελάχιστοι είναι οι καλλιτέχνες του αιώνα μας που δεν επηρεάστηκαν από το έργο
του Πάμπλο Πικάσο, ο οποίος δεν σταμάτησε τις αναζητήσεις και τις καινοτομίες
μέχρι και την τελευταία δεκαετία της ζωής του. Ήταν από τους ελάχιστους
καλλιτέχνες που γνώρισαν τέτοια δόξα ενόσω ήταν ακόμα εν ζωή. Όταν πέθανε τον
Απρίλιο του 1973 είχε στην κατοχή περίπου 50.000 έργα του απ’ όλες τις
καλλιτεχνικές του περιόδους.