ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1951

Μοιάζει με κωμική όπερα: Τη Δευτέρα 4 Ιουνίου ολόκληρη η Αυλή υπέβαλε
παραίτηση στον βασιλιά Παύλο. Ο λόγος; Οι ίδιοι λένε στην αναφορά τους για να
διευκολύνουν τον καλό βασιλιά στο «πατριωτικόν έργον» του. Η αλήθεια, βέβαια,
είναι άλλη: Υποχρεώθηκαν να το κάνουν για να δώσουν ικανοποίηση στον στρατάρχη
Αλέξανδρο Παπάγο, που μόλις είχε παραιτηθεί από αρχιστράτηγος των Ενόπλων
Δυνάμεων αιφνιδιαστικά, με απώτερο σκοπό να πολιτευθεί στις επόμενες εκλογές,
όπως και έκανε. Η παραίτηση, λοιπόν, του μεγάλου αυλάρχη και του μεγάλου
σταυλάρχη και άλλων 30 περίπου τελεταρχών υπασπιστών, επίτιμων ιατρών και
Κυριών επί των Τιμών, δεν ήταν παρά μία πτυχή της συγκρούσεως Παύλου και
Παπάγου. Και φωτίζει τη μετεμφυλιοπολεμική περίοδο, τότε που οι νικητές του
εμφυλίου πολέμου συγκρούονταν για τα λάφυρα της εξουσίας. Ο Αλ. Παπάγος
ανακοίνωσε την παραίτησή του στις 29 Μαΐου 1951. Ο αιφνιδιασμός που επεδίωκε
ήταν τόσο τέλειος, ώστε προκάλεσε σύγχυση όχι μόνο στα αντίπαλα στρατόπεδα
(ανάκτορα και κυβέρνηση) αλλά και στα φίλια (ΙΔΕΑ). Μόνο ο Γ. Παπανδρέου
κατάλαβε ότι ο Παπάγος πήγαινε με φόρα να πολιτευθεί και τον κατηγόρησε ότι η
τελευταία του επιθεώρηση στις φρουρές των πόλεων στην πραγματικότητα ήταν μια
μεγάλη προεκλογική περιοδεία.

Η παραίτηση Παπάγου είχε σημαντικές συνέπειες στις εξελίξεις.

* Ώθησε δυνατά τη χώρα προς τις εκλογές, πράγμα που δεν ήθελε ούτε το παλάτι
ούτε η κυβέρνηση Σ. Βενιζέλου.

* Τάραξε το παλάτι, που έχασε ένα σοβαρό στήριγμα στον Στρατό.

Η παραίτηση Παπάγου

«Η Καθημερινή», όπως και όλες οι άλλες εφημερίδες, δημοσίευσε την Πέμπτη 31
Μαΐου 1951 (σελ. 1) την είδηση της παραίτησης του Παπάγου ως εξής:

«Την νύκτα χθες ανεκοινώθη ότι ο Στρατάρχης Αλέξ. Παπάγος υπέβαλε την
παραίτησίν του από της αρχηγίας των ενόπλων κατά ξηράν, θάλασσαν και αέρα
δυνάμεων. Μετά 24ωρον άκαρπον προσπάθειαν του Βασιλέως και του κ. Πρωθυπουργού
όπως ο Στρατάρχης μεταπεισθή, η παραίτησις εγένετο δεκτή. Η είδησις ήτο γνωστή
από της μεσημβρίας της Τρίτης εις λίαν περιωρισμένον αριθμόν προσώπων, εγνώσθη
δε εις ευρύτερους κύκλους μόνον μετά την ανακοίνωσιν του κ. Πρωθυπουργού προς
τους αντιπροσώπους του Τύπου, η οποία εγένετο την 9.15 νυκτερινήν εις το
Πολιτικόν Γραφείον».

Η είδηση της παραίτησης ανακοινώθηκε από τον ίδιο τον πρωθυπουργό και υπουργό
Εθνικής Άμυνας Σοφ. Βενιζέλο. Ακολούθησε επιστολή του βασιλιά που εξέφραζε
στον Παπάγο την «ευαρέσκειά» του και «την ευγνωμοσύνην του έθνους».

Αυτά, όμως, ήταν για τα μάτια του κόσμου. Στην πραγματικότητα, ο βασιλιάς και
ο Παπάγος είχαν άγριο καυγά. Ο βασιλιάς και ο Σ. Βενιζέλος δεν ήθελαν να
δεχθούν την παραίτηση.

Άρχισαν τη διαβολή

Όταν έγινε φανερό όμως ότι ο Παπάγος δεν υποχωρούσε, άρχισε το Παλάτι να τον
διαβάλλει. Ο υπεύθυνος του Πολιτικού Γραφείου του βασιλιά Αρ. Μεταξάς, διέδιδε
ότι η παραίτηση του Παπάγου οφειλόταν στη δυσφορία του βασιλιά γιατί ο
αρχιστράτηγος δεν έκανε καλά τη δουλειά του.

Ο Παπάγος πίεσε και ο Παύλος αναγκάστηκε να διαλύσει το Πολιτικό του Γραφείο.
Ο Παπάγος δεν έμεινε ευχαριστημένος, οπότε εκλήθησαν οι αυλικοί να δώσουν
ικανοποίηση στον Παπάγο. Έτσι, στον Τύπο της Τρίτης 5 Ιουνίου δημοσιεύεται η
παραίτηση των αυλικών («Η Καθημερινή» σελ. 1 και 4):

«Ο Μέγας Αυλάρχης ανακοινοί ότι υπέβαλε την κάτωθι αναφοράν προς την Α.Μ. τον Βασιλέα:

Μεγαλειότατε,

Επειδή κυκλοφορούν φήμαι καθ’ ας η παραίτησις του στρατάρχου οφείλεται ουχί
εις λόγους υγείας, αλλά εις εχθρικήν προς αυτόν στάσιν της Αυλής, ο Μέγας
Αυλάρχης έχει την τιμήν όπως, ίνα βοηθήση την Υμετέραν Μεγαλειότητα εις το
μέγα και πατριωτικόν της έργον, θέση ευλαβώς την παραίτησιν ολοκλήρου της
Αυλής εις την διάθεσιν της Υμετέρας Μεγαλειότητος.

Της Υμετέρας Μεγαλειότητος πιστοί και αφωσιωμένοι θεράποντες».

Πρώτοι υπογράφουν ο Μέγας Αυλάρχης Δ.Ν. Λεβίδης, ο Αυλάρχης Α.Μ. Βασιλίσσης Π.
Λελούδας και ακολουθούν και μια τριανταριά σταυλάρχες, υπασπιστές, τελετάρχες
και Κυρίες επί των Τιμών κ.λπ. (Βέβαια, η παραίτηση δεν έγινε δεκτή από τον
βασιλιά Παύλο και οι αυλικοί παρέμειναν στις θέσεις τους).

Στη συνέχεια:

«Ο Μέγας Αυλάρχης κ. Λεβίδης ερωτηθείς διατί δεν περιλαμβάνεται το όνομα του
κ. Αρ. Μεταξά, εδήλωσεν ότι αφ’ ης κατηργήθη το Πολιτικόν Γραφείον του
Βασιλέως ο κ. Αρ. Μεταξάς έπαυσε να αποτελή μέλος της Αυλής».

Η παρέμβαση Πιουριφόυ

Στη σελ. 4, όμως, επανέρχεται στο θέμα και σημειώνει, μεταξύ άλλων τα εξής:

«Μέχρι των πρωινών ωρών ουδείς αρμόδιος ηθέλησε να δώση ερμηνείαν τινά επί του
ανακοινωθέντος διά του οποίου εγνώσθη η υποβολή προς τον Βασιλέα της
παραιτήσεως όλων των αυλικών.

Η πρώτη εντύπωσις κατά την οποίαν η ανακοίνωσις της παραιτήσεως, γενομένη
προσωπικώς υπό του Μεγάλου Αυλάρχου κ. Λεβίδη το μεσονύκτιον συνδέεται με τας
ενεργείας του Αμερικανού πρεσβευτού κ. Πιουριφόϋ προς άρσιν των αιτίων που
προεκάλεσαν την αποχώρησιν του κ. Παπάγου, υπεχώρησε.

Μετεδόθησαν πράγματι πληροφορίαι κατά τας οποίας η παραίτησις οφείλεται εις
πρωτοβουλίαν των ιδίων των αυλικών και υπεγράφη προ τη συναντήσεως του κ.
Πιουριφόϋ με τον κ. Παπάγον, ώστε να αποκλείεται η εκδοχή ότι ο στρατάρχης
έθεσεν ως όρον της επανόδου του την ομαδικήν παραίτησιν. Άλλωστε διετυπούντο
αργά την νύκτα πολλαί αμφιβολίαι επί της αποδοχής των παραιτήσεων εκ μέρους
του Βασιλέως…». Η διάψευση αυτή γίνεται με τέτοιο τρόπο, ώστε να
επιβεβαιώνει ότι οι αυλικοί θυσιάστηκαν για το χατίρι του Παπάγου.

«Να συλληφθεί»

Όταν, λοιπόν, ανακοίνωσε ο Αλ. Παπάγος στις 3 Αυγούστου ότι ιδρύει τον
Ελληνικό Συναγερμό και κατεβαίνει στις εκλογές, ο βασιλιάς Παύλος θεώρησε τον
εαυτό του εξαπατημένο. Πίστευε ότι ο Παπάγος έπρεπε να ζητήσει την άδειά του
για να πολιτευτεί.

Είχε θυμώσει μάλιστα τόσο που δεν ενημερώθηκε, που κάλεσε τον στρατηγό Θρ.
Τσακαλώτο και τον διέταξε να πάει να συλλάβει τον… Παπάγο!

Ο Τσακαλώτος, βέβαια, έδειξε να έχει περισσότερο μυαλό και ψυχραιμία από τον
Παύλο και κατάφερε να τον ηρεμήσει και να τον πείσει να αποσύρει τη διαταγή
σύλληψης του Παπάγου, που θα μετέτρεπε παλάτι και κράτος σε οπερέτα,
γελοιοποιούμενος και γελοιοποιώντας εαυτόν και αλλήλους.

Κινητοποίηση του ΙΔΕΑ στον στρατό

Η παραίτηση του Αλ. Παπάγου έγινε αφορμή, εκτός των άλλων, να κινητοποιηθούν
και οι δυνάμεις του ΙΔΕΑ (Ιερός Δεσμός Ελλήνων Αξιωματικών) στον Στρατό. Οι
αξιωματικοί του ΙΔΕΑ, μην μπορώντας να φανταστούν ότι ο Παπάγος παραιτήθηκε
από μόνος του (με απώτερο σκοπό να πολιτευθεί), θεώρησαν ότι η παραίτησή του
ήταν αποτέλεσμα πιέσεων και συνωμοσιών των πολιτικών και των Ανακτόρων, οπότε
έσπευσαν να αντιδράσουν:

«ΤΟ ΒΗΜΑ» (1.6.51, σελ. 4) αναφέρει τα εξής περιστατικά:

ΕΙΣ ΤΗΝ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑΝ

«Την 5.30′ πρωινήν τής χθες, ενώ οι πρώτοι υπάλληλοι του ραδιοφωνικού σταθμού
Αθηνών έφθανον εις την αίθουσαν εκπομπών του Ζαππείου διά να αναλάβουν
υπηρεσίαν, είδον συγκεντρούμενον εκεί απόσπασμα εκ 33 στρατιωτών με επί
κεφαλής αξιωματικούς. Ο ανώτερος εκ των αξιωματικών αυτών, εισελθών εις τον
σταθμόν, εζήτησε να μη γίνη μετάδοσις ειδήσεων κατά την εκπομπήν της πρωίας
και επειδή προεβλήθη αντίρρησις εκ μέρους της υπηρεσίας, ήτις εζήτησε έγγραφον
περί αυτού διαταγήν, περιωρίσθη να ζητήση την απάλειψιν εκ των προς εκπομπήν
δελτίων ειδήσεων όλων των πληροφοριών περί παραιτήσεως του Αρχιστρατήγου. Η
υπηρεσία του ραδιοφωνικού σταθμού, ενημερώσασα τηλεφωνικώς τον γενικόν
διευθυντήν της ραδιοφωνίας στρατηγόν κ. Τσιγάντεν, έλαβε την συγκατάθεσίν του,
αφού προηγουμένως ούτος έσχε συνεννόησιν μετά του Πρωθυπουργού κ. Βενιζέλου.

ΑΛΛΑΙ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

Εν τω μεταξύ, ο κ. Βενιζέλος έλαβε γνώσιν και ωρισμένων άλλων παρομοίων
εκδηλώσεων αξιωματικών, δι’ ο και έσπευσε να επικοινωνήση μετά του ανωτέρου
Στρατιωτικού Διοικητού των Αθηνών και Νήσων στρατηγού κ. Βασιλά.

Δέον να σημειωθή, ότι εγένετο προσπάθεια απομονώσεως των τηλεφώνων της ΑΣΔΑΝ,
της γενικής διευθύνσεως του Υπουργείου Στρατιωτικών και άλλων διοικητικών
κέντρων, εις σημείον ώστε και ο ειδοποιηθείς και καταφθάσας εις το γραφείον
του δεύτερος υπαρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού με τας αρμοδιότητας και
του γενικού διευθυντού στρατηγός κ. Κετσέας να αντιμετωπίση δυσχερείας κατά
την προσπάθειαν τηλεφωνικής επικοινωνίας του με τας διαφόρους αρχάς. Ο
ανώτερος στρατιωτικός διοικητής Αττικής και Νήσων στρατηγός κ. Βασιλάς,
έσπευσε, μεταξύ των πρώτων μέτρων άτινα έλαβε, να κοινοποιήση προς τας
στρατιωτικάς, ναυτικάς και αεροπορικάς μονάδας διαταγήν περί καταστάσεως
επιφυλακής. Την 8ην πρωϊνήν, διαπιστωθείσης πλέον της απολύτου τάξεως, εξεδόθη
η κατωτέρω ανακοίνωσις της ΑΣΔΑΝ, η οποία και εξεπέμφθη διά του ραδιοφώνου,
δημοσιευθείσα και διά των απογευματινών εφημερίδων:

“Λόγω πληροφοριών περί ενδεχομένης αποπείρας διασαλεύσεως της τάξεως υπό
αναρχικών στοιχείων, ελήφθησαν την πρωΐαν τής σήμερον ωρισμένα μέτρα άτινα
ήρθησαν ευθύς ως εξέλιπον οι λόγοι”.