Καταστροφικός ο τυφλός αντιαμερικανισμός

Οι σχέσεις μας με τις ΗΠΑ έχουν αρχικά μια ρόδινη ιστορία που με ευκολία
θυμόμαστε κάθε φορά που πρέπει να αναφερθούμε σ’ αυτές. Η κοινή ιδεολογική
βάση των δύο εθνικών επαναστάσεων, η υποστήριξη και πρώιμη αναγνώριση της
εξέγερσης του 1821, η απουσία οποιασδήποτε αριστοκρατικής δομής, η αφομοιωτική
διάσταση και στις δύο κοινωνίες για τις εθνικές και γλωσσικά «διαφορετικές»
ομάδες του πληθυσμού, ένας πολιτισμός ισότητας και οικειότητας μάς έφεραν κοντά.

Η ύπαρξη ήδη από τον 19ο αιώνα μιας ισχυρής και δυναμικής ελληνικής προέλευσης
κοινότητας Αμερικανών μάς έφερε ακόμα κοντύτερα. Η κοινή συμμετοχή στους δύο
παγκοσμίους πολέμους και η UNWRA αμέσως μετά την απελευθέρωση ολοκλήρωσε την
ειδυλλιακή εικόνα. Διαδηλωτές του ΚΚΕ το 1946, που καίγανε τη βρετανική
σημαία, ανέμιζαν την αμερικανική δίπλα στην ελληνική και τη σοβιετική.

Τα πρώτα προβλήματα αρχίζουν με τον εμφύλιο. Στα πλαίσια του νέου παγκόσμιου
αντικομμουνιστικού τους ρόλου οι Αμερικανοί διαδέχονται τους Βρετανούς στον
ρόλο του δυτικού κηδεμόνα της καταστραμμένης και σπαρασσόμενης Ελλάδας. Κανείς
δεν ξέρει ποιος θα κέρδιζε τον εμφύλιο πόλεμο αν δεν υπήρχε αμερικανική
επέμβαση. Όλοι όμως γνωρίζουμε ποιος θα έχανε. Γιατί αν μεν κέρδιζαν οι
εξεγερμένοι κομμουνιστές με τη βοήθεια του Τίτο και του Στάλιν, η Ελλάδα θα
είχε υποστεί εδαφικό ακρωτηριασμό και οικονομική καθυστέρηση, για να είναι
σήμερα, στην καλύτερη περίπτωση άλλη μια Σερβία, στη χειρότερη άλλη μια
Αλβανία. Εάν δεν κέρδιζαν, ο εμφύλιος θα κρατούσε οπωσδήποτε πολύ περισσότερο,
οι καταστροφές και οι θάνατοι θα ήταν πολλαπλάσιοι, το μίσος απύθμενο.

Έτσι όμως είναι καμιά φορά η λογική των συναισθημάτων. Ενώ οι Αμερικανοί δεν
έχουν καμιάν ανάμειξη στην έναρξη του εμφυλίου ­ μάλλον προσπάθησαν να
μετριάσουν τον ζήλο του Τσώρτσιλ ­ και συντόμευσαν τη διάρκειά του,
συμβάλλοντας ταυτόχρονα αποφασιστικά στην ανοικοδόμηση της χώρας, απεκόμισαν
από αυτήν την περίοδο το μίσος ενός τμήματος του λαού, την εχθρική αδιαφορία
και επιφυλακτικότητα της πλειοψηφίας.

Αδεξιότητες και αλαζονεία

Κι αυτό γιατί από την πρώτη στιγμή η παρουσία τους συνοδεύτηκε από αδεξιότητες
και αλαζονεία. Ενώ είναι τόσο πολλές και αξιοσημείωτες οι θετικές εικόνες που
θα μπορούσε να θυμηθεί ο μέσος Έλληνας, δεν θα ξεχάσει ποτέ την περιφρονητική
ασυδοσία ενός Πιουριφόι ή τον υβριστικό αυταρχισμό του Τζόνσον.

Το μεγάλο όμως και μέχρι και σήμερα αξεπέραστο εμπόδιο είναι η συμμετοχή, όχι
αποδεδειγμένη, και η ανοχή, αναμφισβήτητη, των ΗΠΑ στην προετοιμασία και τη
διατήρηση του στρατιωτικού και φασιστικού καθεστώτος της Απριλιανής χούντας.
Τίποτα στην Ελλάδα δεν καθιστούσε απαραίτητο ή έστω πιθανό ένα τέτοιο
καθεστώς. Βέβαια η δημοκρατία μας δεν ήταν τότε όπως είναι τώρα οχυρωμένη και
αδιαμφισβήτητη. Υπήρχε ο βασιλικός θεσμός και η δεδηλωμένη πρόθεσή του να
υπερασπιστεί και να διαιωνίσει τα στεγανά του, ιδιαίτερα στη διπλωματία και
την άμυνα. Υπήρχε η νοσηρότητα των αποστασιών και των κατασκευασμένων
πλειοψηφιών. Υπήρχε, τέλος, η δαμόκλειος σπάθη της πολιτικής παρέμβασης της
στρατιωτικής ηγεσίας που νόθευε το φρόνημα των πολιτών. Κανένας όμως
συνδυασμός εσωτερικών παραγόντων δεν μπορούσε να οδηγήσει σε καθεστώς σαν
εκείνο της επταετίας, χωρίς τον διεθνή περίγυρο και κυρίως χωρίς τα όπλα και
την ντροπιασμένη μεν αλλά αποφασιστική νομιμοποίηση που συνεισέφερε από την
πρώτη στιγμή η Ουάσιγκτον.

Η τραγωδία της Κύπρου

Επεισόδια στην Αθήνα. «Επιβάλλεται οι διοργανωτές και εμπνευστές αυτής της αθλιότητας να αναλάβουν τις ευθύνες τους μπροστά στον ελληνικό λαό και τους εκπροσώπους του», γράφει ο Θεόδωρος Πάγκαλος

Η κατάσταση επιδεινώθηκε ακόμα περισσότερο μετά το βασιλικό πραξικόπημα. Η
υποστήριξη των Αμερικανών προς τη χούντα πήρε ανοιχτή μορφή, για να φτάσουμε
στις αθλιότητες της επίσημης επίσκεψης του ακατονόμαστου Άγκνιου, και τη
δεύτερη χούντα του Ιωαννίδη, της οποίας τα πρωτοπαλίκαρα και ο «πρωθυπουργός»
Ανδρουτσόπουλος ήταν γνωστοί πράκτορές τους. Οδηγηθήκαμε έτσι στην τραγωδία
της Κύπρου. Είναι ελάχιστοι πια αυτοί που στην Ελλάδα ή παγκόσμια είναι
δυνατόν να πιστέψουν ότι τα γεγονότα του Ιουλίου του 1974 δεν φέρουν τη
σφραγίδα των ΗΠΑ και συγκεκριμένα του τότε υπουργού Εξωτερικών κ. Χένρι Κίσινγκερ.

Ίσως όπως πολλοί πιστεύουν να ήταν άλλες οι προθέσεις τους και να
αυτονομήθηκαν οι Τούρκοι στην πορεία για να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους.
Ίσως η παρά πάσαν ελπίδα επιβίωση του Μακαρίου να χάλασε την κρισιμότερη
στιγμή την ομαλή εξέλιξη της ανωμαλίας.

Οπωσδήποτε, και με την πάροδο των ετών το τοπίο ξεκαθαρίζει ακόμα περισσότερο,
το σχέδιο ήταν η διχοτόμηση του νησιού με τη διπλή ένωση και η οριστική
υπαγωγή του στον δυτικό έλεγχο μέσω του ΝΑΤΟ.

Οι Αμερικανοί εγκλημάτησαν στην Κύπρο, εις βάρος του Ελληνισμού και εις βάρος
της ίδιας της ιστορικής τους συνείδησης. Όποιος προσπαθεί να συμπεριφερθεί
ακόμα και σήμερα σαν να μην είχε συμβεί ποτέ τίποτε στις ελληνοαμερικανικές
σχέσεις εκείνο τον τραγικό Ιούλιο, αδικεί τον εαυτό του και περιφρονεί τη
συλλογική μνήμη, ιδιαίτερα ενός λαού που δεν έχει ακόμα δικαιωθεί και βιώνει
καθημερινά μέσα στην ίδια του τη χώρα το αίσχος του τελευταίου τείχους της
σύγχρονης ιστορίας.

Ζητούν συγγνώμη

Γι’ αυτό φωτισμένα μυαλά όπως ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, όταν πρωτοήλθε στην
Ελλάδα, φροντίζουν να αποδοκιμάσουν αυτήν τη σελίδα της ιστορίας τους και να
ζητήσουν συγγνώμη όπως οι Χιτλερικοί στον τόπο εξόντωσης των Εβραίων. Όσοι
σιωπούν και μιλούν για το Κυπριακό σαν να είναι υπόθεση τρίτων, είναι απλώς
χαζοχαρούμενοι, εκτός τόπου και χρόνου.

Όταν οι διαδηλωτές φώναζαν στους δρόμους της Αθήνας «Αμερικάνοι φονιάδες των
λαών» εννοούσαν πάνω απ’ όλα τη δολοφονία της ενότητας, της ειρήνης και της
εδαφικής ακεραιότητας της Κύπρου, εννοούσαν τους νεκρούς και τους αγνοούμενους
αυτής της εισβολής και όσο δεν έπαιρναν μιαν έμπρακτη απάντηση είχαν το
ιστορικό δικαίωμα να συνεχίζουν να φωνάζουν αυτό το κατά τα άλλα ανώφελα
υβριστικό, ακραίο και απλουστευτικό σύνθημα. Από το 1974 ως την εκλογή του
Προέδρου Κλίντον οι διαδοχικές αμερικανικές διοικήσεις ετήρησαν στο Κυπριακό
και απέναντι στις βαθμιαία εισαγόμενες και κλιμακούμενες τουρκικές προκλήσεις
και απαιτήσεις στο Αιγαίο, πολιτική ίσων αποστάσεων ανάμεσα στο θύμα και τον
θύτη, τον αμυνόμενο και τον επιτιθέμενο. Παρ’ όλα αυτά ο Πρόεδρος Μπους ήρθε
ανεμπόδιστα στην Ελλάδα και επισκέφθηκε την Αθήνα και την Κρήτη μέσα σε θερμή
ατμόσφαιρα. Οι διαμαρτυρίες της κομμουνιστικής και παρακομμουνιστικής
Αριστεράς ήταν ελάχιστες, τυπικές, για το θεαθήναι. Συνεχιζόταν το ειδύλλιο
Μητσοτάκη, Φλωράκη, Κύρκου που είχε ξεκινήσει το 1989. Από τους 300 της Βουλής
μόνο ο υπογράφων και ο βουλευτής Λέσβου Βουνάτσος δεν πήγαν να ακούσουν τον κ.
Μπους για να μην υποστούν σωματική έρευνα από τους υπεύθυνους για την ασφάλεια.

Αβάσταχτη ελαφρότητα

Είναι τραγική ειρωνεία και αβάσταχτη ελαφρότητα ότι σημειώνονται οι σημερινές
ακρότητες και αθλιότητες εναντίον του μόνου Προέδρου των ΗΠΑ μετά το 1967 που
αναγνώρισε επίσημα και ανοιχτά την ευθύνη των ΗΠΑ για τη χούντα και ερμήνευσε
σωστά τα αίτια αυτής της στάσης. Αλλά και σε ό,τι αφορά το Κυπριακό και τα
ελληνοτουρκικά, η διοίκηση Κλίντον έκανε ένα αποφασιστικό βήμα. Πέρασε από την
ουδετερότητα στη συγκεκριμένη υποστήριξη των ελληνικών και κυπριακών θέσεων.
Υιοθέτησε τη θέση της ελληνικής κυβέρνησης για την παραπομπή των τουρκικών
απαιτήσεων στο διεθνές δικαστήριο της Χάγης. Στάθηκε σταθερά στη θέση της
ομοσπονδίας με ενιαία κυριαρχία και εδαφική ενότητα για την Κύπρο την ώρα που
άλλοι δυτικοί και ιδιαίτερα οι Βρετανοί προσπαθούσαν να προωθήσουν τον
τουρκικό νεωτερισμό της συνομοσπονδίας. Βεβαίως παράλληλα η αμερικανική
διπλωματία προωθούσε με όλες τις δυνάμεις της την τουρκική υποψηφιότητα στην
Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ερμηνεία αυτής της διφορούμενης συμπεριφοράς πρέπει να
αναζητηθεί στη διαφορετική σημασία που οι ΗΠΑ αποδίδουν στις δύο χώρες. Η
Τουρκία είναι ο στρατηγικός σύμμαχος στο μεγάλο και ζωτικό για τον αμερικανικό
τρόπο ζωής παγκόσμιο παιχνίδι για τα μεγάλα αποθέματα πετρελαίου που
βρίσκονται σε μουσουλμανικές χώρες της Μέσης Ανατολής και της Κεντρικής Ασίας.
Η Ελλάδα είναι ένας μικρός, δευτερεύουσας σημασίας και όχι πάντα ιδιαίτερα
συνεργάσιμος σύμμαχος στα Βαλκάνια όπου δραστηριοποιούνται και άλλοι διεθνείς
παράγοντες όπως οι μεγάλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τέλος, η Τουρκία με τη
στρατιωτική συμμαχία της με το Ισραήλ, τροποποιεί τα δεδομένα στην Ανατολική
Μεσόγειο υπέρ αυτού του προνομιακού και παραδοσιακού πελάτη της αμερικανικής
διπλωματίας. Έτσι η Ελλάδα είναι κοντύτερα στην ψυχή των Αμερικανών, αλλά η
Τουρκία είχε και έχει ένα μακρύ χέρι κοντά στο πορτοφόλι τους. Γι’ αυτό είχα
προ καιρού επισημάνει ότι ποτέ δεν υπήρξε μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στις
υποσχέσεις των ΗΠΑ και την πραγματικότητα.

Μπορούν αν θέλουν

Βέβαια υπάρχει το ερώτημα αν οι ΗΠΑ μπορούν αν το θελήσουν να επιβάλουν τις
απόψεις τους στην Τουρκία. Και η απάντησή μας είναι θετική. Οι τουρκικές
ένοπλες δυνάμεις έχουν μερικών εβδομάδων αυτονομία αν κοπεί η συνεχής ροή
αμερικανικών οπλικών συστημάτων, ανταλλακτικών και πυρομαχικών. Αλλά και πέρα
από αυτό, η καταχρεωμένη και αγρίως επιδοτούμενη τουρκική οικονομία δεν μπορεί
να επιζήσει πέραν του έτους αν οι ελεγχόμενοι από τις ΗΠΑ διεθνείς οικονομικοί
οργανισμοί κλείσουν τους κρουνούς της δανειοδότησης που αφειδώς παρέχεται. Το
σύνολο αυτών των δεδομένων έκανε μιαν επίσκεψη του Προέδρου Κλίντον στην
Ελλάδα μια κρίσιμη για τη διεθνή θέση της χώρας μας ευκαιρία. Η ευκαιρία αυτή
κατασπαταλήθηκε από λανθασμένες επιλογές και ανεύθυνες ενέργειες. Κατ’ αρχήν
δεν έπρεπε ο κ. Κλίντον να έρθει στην Ελλάδα στα πλαίσια ενός ταξιδιού που
περιλάμβανε και την Τουρκία. Ο Πρόεδρος Κλίντον μπορούσε να έρθει στην Ελλάδα
όταν και όποτε επισκεπτόταν κάποιον άλλο συνδυασμό κρατών. Ήταν μια άποψη που
είχα έντονα προβάλει προς την αμερικανική πλευρά όταν είχε συζητηθεί το
ενδεχόμενο μιας τέτοιας επίσκεψης που αποτελούσε ένα αίτημα της ελληνικής
διπλωματίας μετά την επίσκεψη του Προέδρου Στεφανόπουλου στην Ουάσιγκτον.

Εφόσον τελικά προκρίθηκε αυτή η εκδοχή έπρεπε από την αρχή να γίνει σαφές ότι
οι όποιες διαμαρτυρίες και διαδηλώσεις, όπως πάντα γίνεται όταν επισκέπτονται
μια χώρα αρχηγοί ξένων κρατών, θα κρατηθούν μακριά από τους χώρους όπου θα
εκινούντο οι επίσημοι προσκεκλημένοι.

Παγκόσμια δυσφήμηση

Δεν θέλω να επεκταθώ στο περιεχόμενο των διαμαρτυριών και στα γεγονότα που
ακολούθησαν. Επιβάλλεται οι διοργανωτές και εμπνευστές αυτής της αθλιότητας να
αναλάβουν τις ευθύνες τους μπροστά στον ελληνικό λαό και τους εκπροσώπους του,
δηλαδή στη Βουλή. Θέλω εδώ απλώς να επισημάνω ότι η χώρα μας δυσφημίστηκε
παγκόσμια και προσπάθειες, επίπονες και δαπανηρές για να κερδίσουμε την
αμερικανική και ευρωπαϊκή κοινή γνώμη για τις ελληνικές θέσεις και γενικότερα
για τη χώρα μας, καταστράφηκαν μέσα σε λίγες ώρες από την κ. Παπαρήγα και τους
οπαδούς της.

Τέλος, θέλω να επισημάνω ότι όταν ένας Πρόεδρος Δημοκρατίας επισκέπτεται μια
χώρα, εκπροσωπεί όχι μόνο την κυβέρνηση αλλά τον ίδιο τον λαό. Στον μεγάλο
αμερικανικό λαό και στη λαμπρή ομογένειά μας σ’ αυτήν τη χώρα οφείλουμε μιαν απολογία.

Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις παραμένουν ένα ευρύ πεδίο δραστηριοποίησης όλων
των δυνάμεων του έθνους. Είναι καθοριστικές για το μέλλον της πατρίδας μας. Η
επιστροφή στην υποτέλεια είναι αδιανόητη. Οι διαφωνίες για επιμέρους ζητήματα
όπως εκείνο του Κοσόβου μπορεί να συνεχιστούν και να προκύψουν και αλλού στο
μέλλον. Ο τυφλός όμως αντιαμερικανισμός, που βασίζεται μόνο στις οδυνηρές
εμπειρίες του παρελθόντος και αρνείται τις προοπτικές του μέλλοντος, είναι
νοσηρός και καταστροφικός. Όχι βέβαια για τις ΗΠΑ.