ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1923

Περίπου εκατόν πενήντα ναύτες και αξιωματικοί του Πολεμικού Ναυτικού
πνίγηκαν στα ρηχά του Πειραιά, καθώς έβγαιναν για την καθιερωμένη άδεια του
Σαββατοκύριακου, στις 10 Μαρτίου 1923. Η τραγωδία αναστάτωσε την Αθήνα και τον
Πειραιά και πολλοί έσπευσαν με τον Ηλεκτρικό ή άλλα μέσα στο Λιμάνι, για να
μάθουν σχετικά με την τύχη φίλων και συγγενών.

– Ήσαν πολλοί οι επιβαίνοντες;

­ Εσώθησαν πολλοί;

­ Πώς έγινε το ναυάγιον;

Αυτά είναι τα ερωτήματα των ανθρώπων που αγωνιούν για τους δικούς τους,
όπως τα καταγράφει το «Ελεύθερον Βήμα» (φ. 11.3.1923 σελ. 1 και 4) από το
ρεπορτάζ του οποίου παραθέτουμε αποσπάσματα:

«… Τα πληρώματα του Ναυστάθμου, όσα είχον χθες έξοδον, επέβησαν του
μικρού πλοίου “Σαλαμινία”, το οποίον οι ναύται λόγω της αργοκινησίας του
αποκαλούν “Μαρμάρω”. Οι αδειούχοι υπαξιωματικοί και ναύται του στόλου
επεβιβάζοντο του επιτάκτου ναυαγοσωστικού “Αλέξανδρος Ζ”, το οποίον εν ατμώ
μεταξύ των πολεμικών “Αβέρωφ”, “Κιλκίς” και “Λήμνου” εδέχετο τα πληρώματά των…

… Οι επιβαίνοντες του επιτάκτου ναυαγοσωστικού αξιωματικοί, υπαξιωματικοί
και ναύται υπερέβαινον τους 230.

Ο “Αλέξανδρος” απέπλευσεν από το Κερατσίνι ακριβώς την 1.40 μ.μ. ώραν.

Τόσον η προπορευομένη “Σαλαμινία” όσον και ο ακολουθών “Αλέξανδρος Ζ”, ευθύς
ως απεμακρύνθησαν του Κερατσινίου, ήρχισαν αγρίως κλυδωνιζόμενα. Η τρικυμία
από στιγμής εις στιγμήν καθίστατο αγριωτέρα τα κύματα δε ολονέν ογκούμενα
επέπιπτον με λύσσαν εις τα πλευρά των δύο μικρών πλοίων.

… Περί την 2αν απογευματινήν, η τρικυμία μεταξύ Λειψοκουτάλας και προλιμένος
ήτο εις την αγριωτέραν της έντασιν. Κύματα πελώρια διεδέχοντο το ένα το άλλο,
συγχρόνως δε πρωτοφανούς σφοδρότητος “μπουρίνι” ενέσκηψε. Και η μεν
“Σαλαμινία” πλησιέστερον ευρισκομένη εις τον προλιμένα κατώρθωσε όχι χωρίς να
διατρέξη σοβαρόν κίνδυνον να διέλθη τον λιμενοβραχίονα. Ο “Αλέξανδρος Ζ” όμως
κατά την θεομηνίαν εκείνην ευρίσκετο ατυχώς, αν όχι πολύ μακράν, εις αρκετήν
όμως απόστασιν, ώστε να μη δύναται πλέον να παλαίβη με την οργήν των
στοιχείων. Τα κύματα αλλεπάλληλα εφορμούν κατά του μικρού σκάφους και ζητούν
να το καταπίουν. Εκσπούν μετά μανίας εις τα πλευρά του και αφρίζοντα εισχωρούν
από την μίαν έως την άλλην άκρην του καταστρώματος…».

«Το δράμα»

Στο «τρομερόν θαλάσσιον δράμα έξωθεν του λιμένος Πειραιώς» είναι αφιερωμένη όλη η σελίδα του Ελεύθερου Βήματος στις 11 Μαρτίου του ’23

«Ένα τεράστιον κύμα, κατόπιν δεύτερον, τρίτον πλήττουν καιρίως το κινδυνεύον
σκάφος, το οποίον γέρνει διαρκώς προς την μίαν του πλευράν. Τα πληρώματα προ
του αμέσου κινδύνου μετακινούνται προς την αντίθετον πλευράν.

Η θάλασσα όμως μαίνεται και ζητεί να καταπίη τα θύματά της. Ο “Αλέξανδρος Ζ”
γέρνει τώρα από την άλλην πλευράν διά να ξαναγείρη από την αντίθετον και να μη
ξαναφανή πλέον. Τεράστιον κύμα, το μεγαλείτερον όλων, επέτυχε, γυρμένον
τοιουτοτρόπως, το χαροπαλαίον σκάφος και το κατέπιε.

Το θαλάσσιον δράμα είχε συντελεσθή. Από την “Σαλαμινία” δεν διέκρινον πλέον
τον “Αλέξανδρον Ζ”. Η “Σαλαμινία” επεχείρησε να σπεύση εις βοήθειαν των
αγωνιζομένων να σωθούν εις τα μανιασμένα κύματα ναυτών του “Αλεξάνδρου Ζ”,
αλλά δεν το κατώρθωσε.

Διάσωσις μερικών ναυαγών

Προ του λιμένος του Πειραιώς διά σημάτων ειδοποιηθέν το ατμόπλοιον
“Μύκονος” έσπευσεν ολοταχώς εις τον τόπον του δυστυχήματος,
φθάσαν αργά δυστυχώς. Περισυνέλεξε τους κολυμβώντας ναύτας,
ελαχίστους τον αριθμόν ­ 50 ­ και τους απεβίβασεν εις την
Δραπετσώνα. Κατόπιν διαταγής του Υπουργείου των Ναυτικών άπαντα τα
ναυαγοσωστικά πλοία του Στόλου απέπλευσαν εκ Ναυστάθμου και περιπολούν
μεταξύ Ψυταλείας, Δραπετσώνος και του λιμένος του
Πειραιώς ίνα περισυλλέξουν τα εκβρασθησόμενα σήμερον ή αύριον πτώματα.

Συνομιλία με ένα ναυαγόν

Ανάμεσα εις τα καζάνια των μεγάλων εργοστασίων στεγνώνει τα ρούχα του
ναυαγός ναύτης.

Σπεύδομεν προς συνάντησίν του όχι άνευ συγκινήσεως.

­ Πώς λέγεσαι; τον ηρωτήσαμεν.

­ Γεώργιος Παναγιώτου.

­ Μπορείς να μας αφηγηθής πώς έγινε το ναυάγιον;

Και ο διασωθείς ναύτης, όστις τελείως είχε συνέλθη εν τω
μεταξύ από την θερμότητα των κλιβάνων του εργοστασίου και τας
περιποιήσεις των εργατών, αρχίζει την σύντομον, αλλά
παραστατικήν αφήγησίν του.

­ Η θάλασσα στην αρχή δεν ήτανε και τόση, ώστε να φοβηθούμε.
Μόλις είχε πάψη το χαλάζι και ο καιρός φαινότανε ότι θα
καλλιτερέψη. Το πλοίο ήτανε κάργα αδειούχους, αλλ’ όσο
προχωρούσε, τόσο τα κύματα αγριεύανε.

Μόλις φθάσαμε έξω από τη Λειψοκουτάλα, τα κύματα γίνανε θηρία και η
θάλασσα μας ερχότανε σταυρωτή, από το μπουγάζι και από την
πρύμνη. Ο καπετάνιος έβλεπε τα σκούρα κι ήθελε να κάνη “όρτσα” στον
καιρό, αλλά το κύμα δεν τον άφινε. Μέχρι τη στιγμή
εκείνη δεν είχε αρχίση ο φόβος. Αρχίσαμε να τα
χρειαζόμαστε. Το “μπουρίνι” δυνάμωνε και το κύμα γινότανε
χοντρήτερο. Σε μια στιγμή το πλοίο έγειρε σε μια πάντα.

­ Μπατάρετε δεξιά! φώναξε στους ναύτες από τη γέφυρα ο καπετάνιος.

Πράγματι τρέξαμε από την άλλη πάντα.

­ Μπατάρετε αριστερά! ξαναφωνάζει ο καπετάνιος.

Τρέξαμε από την άλλη πάντα, αλλά ένα κύμα, άλλο κύμα,
το ένα πειό θηρίο από το άλλο, μας μπατάρισε για καλά.

­ Πνιγόμαστε! φωνάξανε μερικοί.

Τα χάσαμε. Βλέπαμε πειά το κίνδυνο μπρος στα μάτια μας.
Πνιγόμαστε έξω από τον Πειραιά!…

­ Μπατάρετε αριστερά! ξαναφωνάζει ο καπετάνιος.

Δεν προφθάσαμε όμως. Ένα κύμα θεόρατο μας εκτύπησε και το καράβι
έγειρε αριστερά. Δεύτερο κύμα το έγειρε ακόμη περισσότερο και
τρίτο το μπατάρησε εντελώς. Έμεινε έτσι τέσσερα πέντε
δευτερόλεπτα και κατόπιν τουμπάρησε και βούλιαξε…

­ Συ πώς εσώθης;

­ Ευρισκόμουνα επάνω στη τζιμινιέρα. Με το τουμπάρισμα του καραβιού
κατώρθωσα και βρέθηκα απάνω στην καρίνα και από κει πήδησα μακρύτερα
από τους άλλους…

­ Πόση ώρα κολυμπούσες;

­ Πάνω από μία ώρα. Όταν όμως έφθανα εδώ στη στεριά, με
τραβήξανε απάνω σε μια βάρκα κι έτσι σώθηκα».

Τα ρεπορτάζ για τη ναυτική τραγωδία συνεχίστηκαν και τις επόμενες ημέρες, έως
ότου κατάφεραν να δημοσιεύσουν τον επίσημο κατάλογο των νεκρών.

Το ανατολικό ζήτημα και το «Λωζάν φιλμ» του Γ. Συριώτη

Τη Διάσκεψη της Λωζάννης και τις διαπραγματεύσεις που έκριναν το Ανατολικό
Ζήτημα, δηλαδή τις τύχες της Ελλάδας, παρακολούθησε από κοντά ο Γ. Συριώτης ως
απεσταλμένος της εφημερίδας «Ελεύθερον Βήμα».

Εκτός, όμως, από τις ανταποκρίσεις του ο Γ. Συριώτης έστειλε κι ένα κείμενο με
εικόνες από τα κοσμοπολίτικα παρασκήνια και σαλόνια της Διάσκεψης με τίτλο:
«Λωζάν φιλμ». Ας απολαύσουμε τα κεντρικά του σημεία:

«… Η ορχήστρα του Λωζάν-Παλάς ανακρούει την ρωμάντσαν της “Φαντσούλλα ντελλ’
Ουέστ”, η οποία στενάζει:

και θα περάσουν οι μέρες

μα εγώ δεν θα γυρίσω πεια…

Η έξωμος κοκοτούλα ροφώσα το δέκατον κύπελλον της σαμπάνιας ερωτά τον μελαψόν
πρίγκηπα, ο οποίος αντιπροσωπεύει εις την Βαβυλωνίαν ταύτην τους πόνους και
τους πόθους του Αιγυπτιακού λαού και προ παντός εξοδεύει τας στερλίνας του:

­ Δεν είνε η άρια της Μπατερφλάυ όταν περιμένη τον Αμερικανόν της;

­ Όχι· είνε η ρωμάντσα της “Αΐντας”.

­ Μαι νον ­ παρεμβαίνει ο Γάλλος συνάδελφος, ο οποίος διάκειται συμπαθέστατα
προς τον αγώνα της ανεξαρτησίας όλων των Μουσουλμανικών λαών της Ανατολής
εκτός των Συρίων, Αλγερίων και Μαροκινών ­ είνε η άρια της “Μανόν”…

­ Καλέ τι λέτε ­ παρεμβαίνει ο Ιταλός, ο οποίος διάκειται συμπαθέστατα προς
την φίλην του αντιπροσώπου της Αιγυπτιακής ανεξαρτησίας ­ μην κάνετε γκάφες.
Δεν είνε η ρωμάντσα του ληστού της “Φαντσούλτα ντελλ’ Ουέστ”;».

«… Ωμιλήσαμεν περί Αιγυπτίου πρίγκηπος. Αλλ’ ιδού και έτερος Καπαδόκης. Και
με όλην την σημασίαν της λέξεως. Πρόκειται περί του επιμελεστέρου θαμώνος της
λέσχης του διεθνούς τύπου. Εφάπτεται όλων των κύκλων, αλλά κυρίως των
Τουρκικών και των Ελληνικών. Είνε Έλλην, Χριστιανός ορθόδοξος, ομιλεί την
Ελληνικήν καθώς και άλλας γλώσσας, κατοικεί εν Παρισίοις, αντιπροσωπεύει το
δημοσιογραφικόν πρακτορείον της… Βαρσοβίας και είνε κατά της Ελλάδος…

…Φεύγων μου έδωκε το επισκεπτήριόν του. Τ’ όνομά του ωμοίαζε με το όνομα
διαπρεπούς μαθηματικού των Αθηνών. Τον ανεκάλεσα:

­ Είσθε συγγενής του μαθηματικού;

­ Ίσως· γιατί στην οικογένειά μου όλοι είχαν κλίσι στα μαθηματικά. Εγώ όμως
δεν τάπαιρνα και τόσο.

­ Και η Τουρκική λίρα πώς πηγαίνει σήμερα;

­ Καλά, καλά. Είνε στα εικοσιεπτά και να διούμε μπορεί ως το βράδυ να κερδίση
κανένα πούντο.

Και έπειτα ο διαπρεπής Καπαδόκης υποστηρίζει ότι δεν είχε καμμίαν κλίσιν προς
τους αριθμούς…