ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1922

Εκείνο τον Σεπτέμβριο «τα πλοία πάνε κι έρχονται, φορτωμένα προσφυγιά». Ο
Ελληνισμός ζει τη μεγαλύτερη καταστροφή της νεώτερης Ιστορίας του. Η κυβέρνηση
του βασιλιά Κωνσταντίνου, τον οποίο είχε σπεύσει να επαναφέρει από την εξορία
η αντιβενιζελική παράταξη, μετά τη νίκη της στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου
1920, το μόνο που συλλογίζεται εκείνη τη στιγμή είναι πώς θα διαλύσει τα
απομεινάρια της άλλοτε υπερήφανης στρατιάς της Μικράς Ασίας. Τρέμουν την οργή
του Έθνους.Αλλά αιφνιδιαστικά τον ουρανό της Αθήνας διασχίζουν δύο «άγνωστα
αεροπλάνα». Το «αίνιγμα» λύεται από την έκτακτη έκδοση της εφημερίδας
«Ελεύθερος Τύπος» του προ ολίγων μηνών δολοφονηθέντος από εγκάθετους του
Κωνσταντινικού καθεστώτος δημοσιογράφου Ανδρέα Καβαφάκη. «Ο Θεός δεν αφήνει
την Ελλάδα να χαθή», διασαλπίζει με τον ολοσέλιδο τίτλο τής πρώτης σελίδας της
η εφημερίδα. Και επεξηγεί στον πλαγιότιτλο: «Ο Στρατός και ο Στόλος εκήρυξαν
την Επανάστασιν».

Στις 15 Σεπτεμβρίου του 1922 τα πρώτα τμήματα του επαναστατημένου στρατού μπήκαν στην Αθήνα. Επάνω: Μέλη της «επαναστατικής επιτροπής» κατά την είσοδό τους στην Αθήνα τον Σεπτέμβριο του 1922. Την ίδια ημέρα μπήκαν στην Αθήνα και περίπου 12.000 πολεμιστές του Μικρασιατικού μετώπου.

Τα δύο «άγνωστα αεροπλάνα» στο μεταξύ, σύμφωνα με το ρεπορτάζ της εφημερίδας,
«εξαπέλυον από τα ύψη αντί βομβών, δέσμας μικρών εντύπων, αίτινες αργά-αργά,
ταλαντευόμεναι εις τον αέρα, έφθανον μέχρι των τεταμένων χειρών των
διαπληκτιζομένων διά να τας υφαρπάσουν διά να τας αναγνώσουν διαβατών».

Τι ανέγραφαν οι προκηρύξεις, που υπογράφονταν από τους συνταγματάρχες Γονατά,
Πλαστήρα, Κουρουσόπουλο, Εδίπιδη και Γαρδίκα, τον αντιπλοίαρχο Φωκά και
τους αντισυνταγματάρχες Πρωτοσύγγελο, Κοιμήση, Χασσαπίδη, Παναγόπουλο και
Μαμούρη, και είχαν τόπο προέλευσης τη Μυτιλήνη;

«Η σωτηρία της Πατρίδος και μόνη επιβάλλει τας αξιώσεις μας ταύτας:

(1ον) Παραίτησις του βασιλέως χάριν της Πατρίδος υπέρ του διαδόχου.

(2ον) Άμεσος διάλυσις της Εθνοσυνελεύσεως.

(3ον) Σχηματισμός κυβερνήσεως αχρόου και εμπνεούσης εμπιστοσύνην εις την Αντάντ…

(4ον) Άμεσος ενίσχυσις του θρακικού μετώπου…».

Την επομένη στην ίδια εφημερίδα ο νεαρός τότε Γεώργιος Παπανδρέου, κι ενώ οι
επαναστατικές δυνάμεις πλέουν προς την Αττική, σε άρθρο του με τον τίτλο
«Καλώς ήλθατε», με δωρική λιτότητα, απευθυνόμενος στην
«επαναστατημένη συνείδηση του Έθνους», γράφει:

” Καλώς ήλθατε

Γενναίοι,

Οι οποίοι εκρατήσατε υψηλά, εκεί κάτω, εις την προδοθείσαν Ιωνίαν, την σημαίαν
της Πατρίδος και της Τιμής.

­ Οπισθοφυλακαί εις την υποχώρησιν, και πρόδρομοι εις την νίκην.

Γενναίοι,

Από τα βάθη της ψυχής μας, με συγκίνησιν, μ’ ενθουσιασμόν και μ’ ευγνωμοσύνην
Σας χαιρετίζομεν:

Τιμωροί και σωτήρες, καλώς ήλθατε…

­ Και ας είνε ευλογημένος ο Ήλιος, σήμερον, ο οποίος ανέτειλε, διά να φωτίση
τον ερχομόν Σας…

Υπερήφανοι και αγνοί και γενναίοι, χαλυβδωμένοι από τας φλόγας της μάχης,
έχετε εξαρθή υπεράνω των εφημέρων αδυναμιών και παθών. Και εδιδάξατε, με το
παράδειγμα της αυτοθυσίας Σας, εις το μέτωπον, και με την βίαν, ­ αφού
εχρειάσθη ­ εδώ, τους μικρούς και τους ευτελείς και τους επιλήσμονας, ότι
υπεράνω πάντων υπάρχει η Πατρίς…

Το έργον Σας, ευγενές και ωραίον και μέγα, κανείς δεν θα τολμήση να
συκοφαντήση. Ούτε πρόσωπα ούτε κόμματα ημπορούν να το διεκδικήσουν:

­ Η Νίκη, ολόκληρος, είνε της Ελλάδος!..

Μαζί με τα δάκρυα της χαράς, από τα βάθη της δοκιμασθείσης ψυχής μας, η οποία
είχε συντριβή από την αγωνίαν και την οδύνην και τον ίλιγγον της μεγάλης
εθνικής καταισχύνης και συμφοράς, θα αναβλύσουν σήμερον και οι κρουνοί της
Πίστεως και της Ελπίδος. Η Ελλάς δεν θέλει ν’ αποθάνη…

Και ας αναβλέψουν επί τέλους και οι τυφλοί, εάν ακόμη έχουν υπολειφθή. Και ας ίδουν:

­ Πώς οι Βασιλείς, ανάλγητοι πάντοτε, ανταποδίδουν την αγάπην των Λαών… Και
παραιτούμενοι, ρίπτουν ακόμη τα πάρθια βέλη των, ονομάζοντες «μερίδα» την
πάνδημον θέλησιν του Λαού και «σφαλεράν» την Αλήθειαν!

Και πώς τα Τέκνα, τα απλά και τα γνήσια, της Φυλής, γνωρίζουν να πονούν, να
προμαχούν και να θυσιάζωνται επάνω εις τον βωμόν της!..

Έπειτα από την ωραίαν και τολμηράν Μυτιλήνην πρώτην και πάλιν. Έπειτα από την
Χίον, η οποία με τα αρώματα των κήπων συνώδευσε τους Γενναίους εις τον πλουν
της ελπίδος. Ας δονήση και ολόκληρον την ατμόσφαιραν της Ελλάδος σήμερον η
πάνδημος θέλησις της Ζωής. Έως τα βάθη της βαρβάρου Ασίας ας ακουσθή
πανελλήνιος και τρομερά η κραυγή: Η Ελλάς θέλει να ζήση και θα ζήση…

Γ. Παπανδρέου”

Η πρώτη συνέντευξη Πλαστήρα

Η επαναστατική μοίρα με επικεφαλής το αντιτορπιλικό «Λήμνος» πλέει προς την
Αττική. Φθάνει στο λιμάνι του Λαυρίου. Εκεί συναντούν την ηγεσία της
Επανάστασης. Οι μόλις απελευθερωθέντες από τις φυλακές του Κωνσταντινικού
καθεστώτος δημοσιογράφοι, Γ. Βραχηνός και Σπύρος Μελάς, σπεύδουν στο Λαύριο,
όπου είχε καταπλεύσει το αντιτορπιλικό «Λήμνος», συναντούν την ηγεσία της
Επανάστασης «εις το “καρέ” του κυβερνήτου, όπου πάνω εις ευρείαν τράπεζαν ήσαν
ανοικτοί οι χάρται της Αττικής με σημειωμένην επ’ αυτών την πορείαν των
φαλάγγων προς κατάληψιν της Αττικής. Η Επαναστατική Επιτροπή βρίσκεται εν
πλήρει συνεδριάσει. Προ καιρού έχει αποσταλή διά του ασυρμάτου του θωρηκτού το
ιστορικόν και τελευταίον τελεσίγραφον, όπως ο τέως βασιλεύς Κωνσταντίνος
εγκαταλείψη το ελληνικόν έδαφος. Η κίνησις των αξιωματικών, λαμβανόντων
διαταγάς και προσκομιζόντων τηλεγραφήματα, είνε αέναος…

Καθ’ όλον το διάστημα τούτο ο Πλαστήρας, όρθιος, περίσκεπτος, με το μάτι
λαμπρόν και την μορφήν ενθυμίζουσαν κατά πολύ τον Καραϊσκάκην, σιωπά.

­ Συνταγματάρχα, θα ίδωμεν αύριον τους δοξασμένους τσολιάδες εις την πρωτεύουσαν;

Η όψις του σκοτεινιάζει.

­ Λυπούμαι γι’ αυτό. Δεν το ήλπιζα ποτέ να παρελάσω ηττημένος.

­ Ηττημένος, εσείς ο Πλαστήρας;

­ Ηττημένος αφού ήλθον εις το Αφιόν Καραχισάρ και ευρίσκομαι εις το Λαύριο…

­ Ναι, αλλά διαρκώς μαχόμενος μέχρι Τσεσμέ.

­ Τι να το κάνης; Τώρα δεν μας μένει παρά μία ελπίδα. Να ξαναγίνουν Έλληνες οι
Έλληνες, να φέρουμε τον λαό στο ύψος των περιστάσεων. Διαφορετικά ας χαθούμε,
γιατί δεν θα αξίζη να ζούμε…».