ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Χωρίς σύνορα;

Η πρόσφατη απόφαση της αποπομπής του ελληνικού τμήματος των Γιατρών Χωρίς
Σύνορα από τη διεθνή οργάνωση, εγείρει σοβαρά ερωτηματικά, όχι μόνο ως προς το
πολιτικό παρασκήνιο της ενέργειας, αλλά και ως προς το μέλλον των μη
κυβερνητικών οργανώσεων.

Βέβαια, η αντιπαράθεση μεταξύ των Ελλήνων και των Ευρωπαίων «Γιατρών» δεν
είναι σημερινή. Τέσσερις τουλάχιστον μήνες πριν από την επίσημη διαγραφή του,
το ελληνικό τμήμα είχε θέσει εαυτόν εκτός κινήματος, αφού αρνήθηκε να
συμμορφωθεί με τις υποδείξεις της διεθνούς οργάνωσης για τη μη αποστολή
ανθρωπιστικής βοήθειας σε περιοχές ελεγχόμενες από τον σερβικό παράγοντα κατά
τη διάρκεια των βομβαρδισμών στη Γιουγκοσλαβία. Η μεν διεθνής οργάνωση
ισχυριζόταν ότι δεν ικανοποιούνται οι συνθήκες για μια τέτοια αποστολή (κάτω
από το ανελεύθερο καθεστώς του Μιλόσεβιτς και υπό συνθήκες εθνοκάθαρσης) ενώ η
ελληνική οργάνωση ισχυριζόταν ότι η απόφασή της ήταν σύμφωνη με τις
συμπεφωνημένες αρχές περί μη διάκρισης των αντιμαχομένων. Σε συνέντευξή του σε
ημερήσια εφημερίδα στις 6 Ιουνίου του 1999, ο Οδ. Βουδούρης, πρόεδρος του
ελληνικού τμήματος αναφέρεται στην ανάγκη εξεύρεσης μιας λύσης «που θα
εξασφαλίζει και τους μεν και τους δε. Και το δικαίωμα των αλβανοφώνων να
γυρίσουν στο Κόσοβο, αλλά και των Σέρβων Κοσοβάρων να ζήσουν κι αυτοί εκεί
όπου ήταν η πατρίδα τους από αιώνες». Η άποψη αυτή φανέρωνε, για τους
επικεφαλής της οργάνωσης, τον συγκεκαλυμμένο φιλοσερβισμό της ελληνικής
πλευράς που υπό το πρόσχημα της ουδετερότητας «μετατρέπει τους θύτες σε
θύματα, πράγμα που άλλωστε συνέβη και με την πλειοψηφία των Ελλήνων» όπως
χαρακτηριστικά δήλωνε περί τα μέσα Μαΐου ο πρώην πρόεδρος των Γιατρών Χωρίς
Σύνορα Rony Brauman με αφορμή το ταξίδι του Regis Debray στη δοκιμαζόμενη
γειτονική χώρα. Μεταξύ άλλων, ο Γάλλος αριστερός συγγραφέας παρέπεμπε τότε
στους Έλληνες Γιατρούς Χωρίς Σύνορα για να τεκμηριώσει το πόσο «βαθιά υπέφερε
ο σερβικός λαός από τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ και των συμμάχων τους».

Την αλήθεια για το ποιος είχε δίκιο και ποιος άδικο, δεν θα τη μάθουμε ποτέ.
Το ποτήρι είναι μισοάδειο ή μισογεμάτο ανάλογα από την οπτική γωνία που το
κοιτάς. Η ίδια άλλωστε αντιπαράθεση και η αντίστοιχη ανάγνωση των γεγονότων,
υπήρξε σε μια άλλη κλίμακα και μεταξύ της Ελλάδος (με όση συζήτηση χωρά για το
ποιος την αντιπροσώπευε ως συλλογική οντότητα) και του λοιπού δυτικού κόσμου
που αποφάσισε και στήριξε τους βομβαρδισμούς (των Πράσινων και πολλών
αριστερών μη εξαιρουμένων). Το μόνο συμπέρασμα που μπορεί αβίαστα και χωρίς
τον κίνδυνο μιας μεροληπτικής κατάθεσης να εξαχθεί, είναι πως σε τελευταία
ανάλυση ακόμα και το ζήτημα της ανθρωπιστικής βοήθειας είναι άκρως πολιτικό
και πως δεν υπάρχουν ουδέτερες και ανώδυνες θεωρήσεις, όταν πρόκειται για τόσο
σοβαρά ζητήματα όπως είναι ο πόλεμος και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι λεγόμενες
Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις είναι και αυτές οργανικά μέρη των κοινωνιών μέσα
στις οποίες υπάρχουν και αναπτύσσονται και το πολιτικό κόστος είναι παράγοντας
που συνυπολογίζεται στις αποφάσεις τους. Ακόμη και η μη ενεργός ανάμειξη στα
γεγονότα μπορεί να ερμηνευθεί με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, όπως άλλωστε
συνέβη ­ άδικα κατά τη γνώμη μου ­ με την Greenpeace.

Άδικα, γιατί η ειρήνη, συστατικό του τίτλου της οργάνωσης, δεν είχε ποτέ να
κάνει με την αποτροπή ή το σταμάτημα του πολέμου, αλλά με τις προϋποθέσεις που
τον υποθάλπουν και τον γεννούν, και ιδιαίτερα με την απειλή των πυρηνικών
όπλων. Το γεγονός όμως αυτό, γνωστό άλλωστε και από την ιστορία της οργάνωσης,
δεν εμπόδισε πολλούς από τους υποστηρικτές της στην Ελλάδα να την κατηγορήσουν
για «ύποπτη αδράνεια» και ένα μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ­
δεδηλωμένος αντιιμπεριαλιστής ­ να υποβάλει με θεαματικό τρόπο την παραίτησή του.

Δυστυχώς, λοιπόν, και στα διεθνή ­ μη κομματικά ­ κινήματα, τα σύνορα δεν
φαίνεται να έχουν καταργηθεί. Γιατί η υπέρβασή τους θα προϋπέθετε πως και οι
«κοινωνίες των πολιτών» μπορούν να δράσουν ανεπηρέαστες από τις κυρίαρχες
εθνοκεντρικές ιδεολογίες. Ο δρόμος για την πραγματοποίηση αυτού του οράματος
είναι απ’ ό,τι φαίνεται μακρύς.