Ανακαλύψτε τις εκπλήξεις που κρύβονται στο Δέλτα

Μια γεμάτη πανσέληνος φώτιζε τον δρόμο και τον έκανε να μοιάζει με αστραφτερό,
ασημένιο φίδι, με ατέλειωτο μήκος. Είχα κατά πολύ ξεπεράσει τις 8 ώρες
οδήγησης και φυσικά σκεπτόμουν ότι δεν έχουν άδικο οι γιατροί που λένε πως
κάτι τέτοιο απαγορεύεται, χωρίς μεγάλα ενδιάμεσα διαλείμματα για ξεκούραση.
Παίζοντας με την πανσέληνο άναβα και έσβηνα τη μεσαία σκάλα των φώτων του
αυτοκινήτου, πράγμα που μπορεί να φαίνεται επικίνδυνο, όμως στις 2 τα
ξημερώματα και στο φαρδύ κομμάτι της Εθνικής, που ενώνει την Κομοτηνή με την
Αλεξανδρούπολη, χωρίς άλλο αυτοκίνητο στον νυχτερινό ορίζοντα και με χιλιάδες
βατ φωτισμού από το φεγγάρι, μάλλον δεν δημιουργούσε κανένα πρόβλημα.
Σκεπτόμουν ότι είχα φθάσει πολύ μακριά και με έκδηλα τα σημάδια της κόπωσης
αποφάσισα να κάνω μιαν ακόμα στάση για να απολαύσω τη φεγγαράδα. Ανέβηκα στο
λοφάκι, δίπλα από το σημείο που παρκάρισα, και είδα τον υγρό όγκο της θάλασσας
να αστράφτει γαλήνιος, σχεδόν αρυτίδωτος. Απαθανάτισα τη σκηνή στο μυαλό μου
σαν μία από τις ομορφότερες, γύρισα πίσω το κεφάλι, αντίκρυσα και πάλι τον
δρόμο. Χρειάζεται να προσπαθήσεις πολύ για να φθάσεις μέχρι εδώ. Δεν έχει
καμία σχέση το μπαράζ των χιλιομέτρων με μια πτήση με αεροπλάνο. Δεν
κουράζεσαι, δεν βλέπεις, δεν κινδυνεύεις και, τελικά, δεν εκτιμάς τον τόπο
στον οποίο έφθασες. Πραγματικά θα ήθελα, κάποιος από τους πολιτικούς και μη,
υπεύθυνους και μη, να κάνει αυτό το επίπονο ταξίδι από την Αθήνα μέχρι την
Αλεξανδρούπολη. Δεν είναι οι κακοτεχνίες των δρόμων, το επικίνδυνο παιχνίδι
ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο, οδηγώντας στις ασφάλτινες οδικές αρτηρίες της
Ελλάδας. Είναι αυτή η «τρέλα» του ατέλειωτου χιλιόμετρου που σε κάνει να
βλέπεις τα πράγματα διαφορετικά. Δεν είναι το ίδιο να αντιμετωπίζεις τα
προβλήματα της εκάστοτε περιοχής της Ελλάδας δίχως να ξέρεις πού βρίσκεται και
πόσο χρειάζεται να προσπαθήσεις για να φθάσεις εκεί. Πόσο μάλλον όταν αυτή η
περιοχή είναι ο Νομός Έβρου.

Δεν είναι η πρώτη φορά που κάνω το ταξίδι με αυτοκίνητο ούτε η τελευταία. Δεν
θα πάψω ποτέ να έρχομαι στον Έβρο, όχι γιατί με συγκινεί η συνοριακή γραμμή,
αλλά γιατί είναι ένας τόπος γεμάτος εκπλήξεις. Είναι από τις περιοχές εκείνες
της πατρίδας μας που δεν αρκούν τα χρήματα για να τις αλλάξουν. Χρειάζεται
αγάπη και γνώση, εμπειρία από πρώτο χέρι, διαφορετικά όλα πάνε χαμένα. Τους
γαλονάδες και τους πολιτικάντηδες η υπόθεση «σύνορα» με την Τουρκία και τη
Βουλγαρία τούς συγκινεί ιδιαίτερα, αλλά στην ουσία, στο βάθος, τα πράγματα
είναι διαφορετικά. Στον Έβρο μπορείς ακόμα να συναντήσεις αγρότες που οργώνουν
με βόδια και ξύλινα άροτρα ή τρακτέρ επάνω σε σχεδίες (πλωτά τα ονομάζουν) να
περνούν τον ποταμό και να φθάνουν σε τουρκικό έδαφος, γιατί εκεί είναι τα
χωράφια τους! Μπορείς να δεις υπέροχα και σπάνια πουλιά και ακριβώς δίπλα τις
παράνομες καλύβες των κυνηγών. Μπορείς να συναντήσεις τον καλό και τον κακό
εαυτό σου μαζί, είτε είσαι Έλληνας είτε Τούρκος.

Ξημερώματα βυθίστηκα στον ύπνο στο δωμάτιο του ξενοδοχείου και την επόμενη
ημέρα, προτού καν να σηκωθώ από το κρεβάτι, παρακαλούσα να μην έχει αυτήν τη
συνήθη καταχνιά που βλέπεις τα πάντα (ή σχεδόν τα πάντα) μέσα από ένα αχνό,
θαμπό πέπλο. Οι προσευχές μου εισακούσθηκαν και ο ήλιος έκανε το θαύμα του,
γιατί το πρόγραμμα προέβλεπε επίσκεψη στο μαγευτικό Δέλτα του ποταμού Έβρου.

Δεν θα μπορούσες ποτέ να πεις ότι ο Έβρος είναι ένας ακόμα ποταμός. Ξέχωρα ότι
αποτελεί φυσικό σύνορο ανάμεσα σε Ελλάδα – Τουρκία και Ελλάδα – Βουλγαρία, η
πορεία του ανέκαθεν καθόριζε τις τύχες του τόπου. Οι αρχαίοι τον θεωρούσαν σαν
τον μεγαλύτερο ποταμό τού τότε γνωστού κόσμου, αλλά δεν είναι παρά ο
μεγαλύτερος σε μήκος στη Βαλκανική Χερσόνησο. Ξεκινά από την οροσειρά Ρίλα της
Βουλγαρίας (από εκεί πηγάζει και άλλο ένα ποτάμι που χύνεται στο Αιγαίο, ο
Νέστος) και περνώντας μέσα από βουνά, κοιλάδες και πεδιάδες, φθάνει στην
περιοχή του Δέλτα, καλύπτοντας 530 χιλιόμετρα, εκ των οποίων τα 204 σε
ελληνικό έδαφος. Ο όγκος των νερών του, κυρίως τα παλιότερα χρόνια, ήταν
εντυπωσιακός. Το παλιό του όνομα ήταν Ρόμβος χάρη στους πολλούς παραποτάμους
που διαθέτει, ενώ στη θρακική διάλεκτο το όνομα Έβρος σημαίνει τράγος (σύμφωνα
με τον Ησύχιο). Πάντως, όλοι συμφωνούν ότι το Έβρος το πήρε από τον γιο του
βασιλιά της Θράκης Κάσσανδρου, ο οποίος πνίγηκε στα νερά του ποταμού από
ντροπή, όταν κατηγορήθηκε από τη μητριά του Δαμασίππη ότι τη βίασε! Άλλο ένα
όνομα του ποταμού είναι το «Μαρίτσα» που έδωσε ο Ισαάκιος Κομνηνός και
χρησιμοποιούν ακόμα και σήμερα οι Βούλγαροι.

Εκατοντάδες φλαμίνγκος (ελληνική ονομασία φοινικόπτερα)

Από την Αλεξανδρούπολη μέχρι την περιοχή του Δέλτα η απόσταση είναι μικρή και
είτε σταματήσεις, για να θαυμάσεις τη Χάνα και τα αρχαία της Τραϊανούπολης,
είτε μπεις στις σημερινές Φέρες, η πρόσβαση είναι εύκολη χάρη στα ειδικά
γραφεία τουρισμού στον εθνικό δρυμό του Δέλτα. Σε καμία περίπτωση, πάντως, δεν
μπορείς να καταλάβεις το σημερινό μέγεθος του Έβρου ούτε μπορείς να
αντιληφθείς για πόσο πλούσιο τόπο μιλάμε. Χρειάζεται απλώς να γυρίσεις τον
χρόνο πίσω, τότε που ο ποταμός ήταν πλωτός. Μάλιστα πλωτός! Ακόμα και κατά τη
διάρκεια της Τουρκοκρατίας, όλο το διακομετακομιστικό εμπόριο γινόταν μέσω του
ποταμού. Απλές σχεδίες, καΐκια, αλλά και μεγάλα ποταμόπλοια έπλεαν στα νερά
του από την Αδριανούπολη μέχρι την Αίνο, όπου υπήρχε και το θαλάσσιο λιμάνι,
ενώ δεκάδες νερόμυλοι δούλευαν με τα νερά του. Τα «σάλια», οι σχεδίες δηλαδή,
τον διέπλεαν μέσα σε μερικές ώρες ακολουθώντας τη ροή του, ενώ για την κίνηση
αντίθετα έστηναν ένα κατάρτι στο σάλι και το τραβούσαν με σχοινιά εργάτες από
τις δύο όχθες. Βέβαια, πολλές φορές πλημμύρισε ο Έβρος και προκάλεσε μεγάλες
καταστροφές. Η μεγαλύτερη ήταν στα 1844, όταν τα νερά πήραν τα σπίτια, έπνιξαν
ανθρώπους και διέλυσαν τα ποταμόπλοια που ήταν αραγμένα σαν καρυδότσουφλα.
Πολλά χρόνια έκαναν να συνέλθουν οι αγρότες από την καταστροφική μανία του
ποταμού. Ύστερα από 15 χρόνια έφθασε και πάλι το πρώτο ποταμόπλοιο στην
Αδριανούπολη, αλλά μετά τη δεύτερη μεγάλη πλημμύρα του 1880 η πλεύση του Έβρου
σταμάτησε για πάντα.

Σήμερα, ο Έβρος σε σύγκριση με εκείνον τον παλιό ορμητικό και τεράστιο ποταμό
μοιάζει πολύ μικρός. Το μεγαλύτερο πλάτος του βρίσκεται ψηλά στον Άρδα και
μετριέται 150 μέτρα, ενώ το βάθος του τον χειμώνα δεν ξεπερνά τα 9 μέτρα. Το
καλοκαίρι υπάρχουν σημεία που το βάθος του φθάνει μέχρι τον αστράγαλο. Τρεις
χώρες περνάει ο Έβρος και οι τρεις τον μολύνουν συστηματικά. Πρώτα οι
Βούλγαροι με φράγματα μεγάλα κρατάνε το νερό του, ενώ στις όχθες του έχουν
εγκαταστήσει πολλά υδροληπτικά εργοστάσια με χημικά και φάρμακα. Τα απόβλητά
τους πέφτουν στον ποταμό, ενώ τόσο εμείς όσο και οι Τούρκοι τον φορτώνουμε με
κάθε λογής λύματα! Εκείνος δοκιμάζεται και αντέχει… Για πόσο όμως ουδείς
γνωρίζει. Καθώς το γλυκό νερό του ποταμού συναντάει τον αλμυρό, υγρό όγκο της
θάλασσας, η λάσπη και τα υπόλοιπα υλικά που έχει μαζέψει αποτίθενται στις
εκβολές δημιουργώντας μια τεράστια έκταση, που ξεπερνάει τα 180 τετραγωνικά
χιλιόμετρα. Το Δέλτα του Έβρου είναι ένας υπέροχος υγρότοπος, ένα μεγάλης
σημασίας οικοσύστημα στη βορειοανατολική γωνιά της Ελλάδας, ένας μικρός
παράδεισος για πουλιά, ψάρια, ζώα και φυτά, που αντιπαλεύει ανάμεσα στο γλυκό
και το αλμυρό νερό.

Καλύβες ψαράδων στην επιτηρούμενη ζώνη

Με το αυτοκίνητο κινούμαι αργά επάνω στα αναχώματα, προσπαθώντας να ενοχλήσω
όσο το δυαντόν λιγότερο τα πουλιά. Η ζώνη είναι επιτηρούμενη από τον Στρατό,
αλλά οι αγρότες, οι ψαράδες και, δυστυχώς, οι κυνηγοί έχουν ειδικές άδειες. Η
λιμνοθάλασσα της Δράνας μοιάζει σαν ξερότοπος, θύμα της ίδιας της ανάπτυξής
της. Βλέπετε, οι επεμβάσεις στην περιοχή του Δέλτα από το 1950 μέχρι το 1970
με φράγματα, κανάλια και τάφρους έφεραν πολλές αλλαγές στη μορφολογία και
λειτουργία του υγρότοπου. Περνάω και τα δύο αντλιοστάσια που αδειάζουν το νερό
όταν πάει να πλημμυρίσει το ένα κανάλι στο άλλο (θύματα εδώ είναι συνήθως τα
ψάρια) και κατευθύνομαι προς το μεγάλο κανάλι της Ευθυγράμμισης. Μερικοί
πελεκάνοι έχουν σηκωθεί και ακολουθούν την ελικοειδή πορεία τους, παίρνοντας
το θερμό ανοδικό ρεύμα. Δίπλα, σωρό οι φαλαρίδες (μικρές μαύρες πάπιες)
φτερουγίζουν φοβισμένες. Μαζί τους και ένα σωρό μπεκατσίνια. Λίγοι ερωδιοί και
κορμοράνοι κοντοστέκονται για λίγο και ακούγοντας το αυτοκίνητο να πλησιάζει
πετάνε μακριά. Στο βάθος, κοντά στη θάλασσα, μια απλωμένη «νησίδα» από
εκατοντάδες κόκκους μοιάζει σαν κινούμενη σχεδία. Εκεί είναι τα φλαμίνγκος, τα
πανέμορφα φοινικόπτερα με τις ροζ ανταύγειες, που «βόσκουν». Ήδη βρίσκομαι με
το στόμα ανοικτό!

Η μεγάλη αξία του Δέλτα του Έβρου βρίσκεται στην πλούσια ορνιθοπανίδα του. Εδώ
έχουν παρατηρηθεί 304 είδη πουλιών από τα 423 που υπάρχουν στην Ελλάδα! Είναι
σπάνιο φαινόμενο για τα ευρωπαϊκά δεδομένα και το οικοσύστημα λειτουργεί σαν
βιότοπος για φώλιασμα, σαν καταφύγιο για μεγάλους πληθυσμούς υδρόβιων πουλιών
από τις βόρειες περιοχές της Κεντροανατολικής Ευρώπης (κατά τη διάρκεια του
χειμώνα) και σαν ζωτικός χώρος συγκέντρωσης και ανάπαυσης μεγάλου αριθμού
μεταναστευτικών πουλιών. Αντίστοιχα, στον ποταμό Έβρο έχουν βρεθεί 46 είδη
ψαριών, 7 είδη αμφίβιων, 21 είδη ερπετών και περισσότερα από 40 είδη
θηλαστικών. Ύστερα από τα τελευταία κρούσματα αφθώδους πυρετού και μετά την
υποχρεωτική θανάτωση χιλιάδων ζώων, η κτηνοτροφική εκμετάλλευση του Δέλτα έχει
σχετικά περιοριστεί. Αρκετές όμως αγελάδες βόσκουν ελεύθερες και ανενόχλητες
(εκτρέφονται μόνο για κρέας), ενώ στο διάβα μου συνάντησα και ένα κοπάδι από
περήφανα άλογα σε ημιάγρια κατάσταση.

Περισσότερο αποκαλυπτική είναι η βόλτα στα κανάλια του Δέλτα, αλλά και στις
λιμνοθάλασσες που επιτρέπεται. Εδώ το όριο ανάμεσα στον ποταμό και τη θάλασσα
μοιάζει ακαθόριστο για τον αδαή επισκέπτη. Δυστυχώς, η θάλασσα όλο και
περισσότερο μπαίνει μέσα στα κανάλια. Βλέπετε, η στάθμη των νερών του ποταμού
είναι 6 μέτρα χαμηλότερη, με αποτέλεσμα η πλημμυρίδα, αλλά και η υπερβολική
άντληση γλυκού νερού τους καλοκαιρινούς μήνες να επιτρέπει στο αλμυρό νερό να
μπαίνει στα κανάλια επηρεάζοντας όχι μόνο τα επιφανειακά νερά αλλά και τα
υπόγεια! Οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις είναι ακόμα μεγάλες και πολύ εύφορες.
Βαμβάκι, σιτάρι, τεύτλα και καλαμπόκι είναι τα βασικά προϊόντα… όμως
χρειάζεται προσοχή!

Η βάρκα με την επίπεδη καρίνα σχίζει τα ήρεμα νερά. Αριστερά και δεξιά
ξεχωρίζουν δίπλα στους καλαμιώνες τα νταούλια, τα ξύλα που μπήγονται στον
πυθμένα μαζί με τα δίχτυα για τα ψάρια. Μια λαγγόνα έχει απλωμένα τα φτερά της
στον ήλιο για στέγνωμα, ενώ οι φαλαρίδες προσπαθούν να πετάξουν και τελικά
βουτάνε στο νερό θυμίζοντας σκηνές από ξεκαρδιστικό καρτούν. Οι πρώτες καλύβες
κάνουν εμφανή την παρουσία του ανθρώπου στο Δέλτα. Πάνω από 300 τον αριθμό
είναι εδώ, στο κανάλι της Ευθυγράμμισης, πολλές ανήκουν στους ψαράδες,
δυστυχώς όμως το ίδιο πολλές είναι και οι παράνομες των κυνηγών.

Σιγά-σιγά προσεγγίζουμε τη λιμνοθάλασσα Παλούκια. Στη γερμανική κατοχή είχαν
στήσει κρυφές καλύβες από καλάμια και από εδώ ήταν το «μονοπάτι» διαφυγής προς
τη θάλασσα, για φυγάδευση στη Μέση Ανατολή. Δίπλα η λίμνη Σπίτια και απέναντι
μια μεγάλη πόλη. Είναι η άλλοτε ελληνική πόλη Αίνος, τώρα απαγορευμένη για
επίσκεψη από Έλληνες. Δίπλα από το τζαμί, το ελληνικό σχολείο κρατάει ακόμα 50
Ελληνόπουλα, που έχουν μείνει εκεί αποκομμένα. Όσο για την εκκλησία του Αγίου
Στεφάνου και το φοβερό κάστρο, αυτά έχουν αφεθεί να γκρεμίζονται σιγά-σιγά.

Το πικρό φαρμάκι στη ψυχή μου κατακάθησε κάπως βλέποντας δυό λιβελλούλες να
ζευγαρώνουν στον αέρα. Παρακάλεσα τον βαρκάρη να πάμε στα φλαμίνγκος, όσο πιο
κοντά ήταν επιτρεπτό. Κάτι ανάμεσα σε απόλυτο λευκό, ζεστό ροζ και απέραντο
γαλάζιο, τα πανέμορφα φοινικόπτερα έσκαβαν με το ράμφος τους για να βρουν την
αγαπημένη τους τροφή, τα όστρακα, συνθέτοντας μια ιδιόμορφη μελωδία από
κρωξίματα και σφυρίγματα. Αυτή την υπέροχη εικόνα έχω κρατήσει, καθώς κλείνω
τα μάτια μου και σκέπτομαι το Δέλτα του Έβρου.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Το ταξίδι από την Αθήνα μέχρι την Αλεξανδρούπολη είναι μεγάλο και επίπονο, ενώ
τα χάλια του οδικού δικτύου made in Greece απλώνονται στα 2/3 των 850
χιλιομέτρων, που καλείσθε να καλύψετε. Από την Αλεξανδρούπολη οι Φέρες απέχουν
μόλις 29 χιλιόμετρα και ο Λουτρός Τραϊανουπόλεως 13. Εκεί (στον Λουτρό)
βρίσκεται και το βασικό Κέντρο Πληροφόρησης Δέλτα Έβρου, το οποίο και θα
πρέπει απαραιτήτως να επισκεφθείτε πριν οργανώσετε την επίσκεψή σας.
Αντίστοιχα, ξεναγήσεις και βαρκάδα στο Δέλτα πραγματοποιεί ο Δήμος Φερών στο
εκεί τουριστικό γραφείο. Μη δοκιμάσετε να επισκεφθείτε μόνοι σας το Δέλτα. Η
περιοχή είναι επιτηρούμενη από τον Στρατό, η πρόσβαση σε ιδιώτες απαγορεύεται
ρητώς και μόνο με τη συνοδεία ειδικού ξεναγού εθνικών δρυμών μπορείτε να
μπείτε και μάλιστα στις επιτρεπόμενες περιοχές και μόνον. Προσοχή, επίσης,
αξίζει να δώσετε στον αρχαιολογικό χώρο της Τραϊανούπολης, στα ιαματικά
λουτρά, αλλά και στον περίφημο ναό της Παναγίας της Κοσμοσώτειρας στις Φέρες.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Στις Φέρες υπάρχει μονάχα ένα ξενοδοχείο («Ανθή» 0555-24201), αλλά πολύ
περισσότερες επιλογές έχετε στην Αλεξανδρούπολη. Τα παρακάτω αναφέρονται ενδεικτικά:

«Αθηνά» 0551-34492

«Εγνατία» 0551-37630

«Αλκυών» 0551-23593

«Αστήρ» 0551-26448

ΦΑΓΗΤΟ

Αξέχαστες θα μου μείνουν οι γευστικές εμπειρίες από την Αλεξανδρούπολη ως
γνήσιος ψαρότοπος με φρέσκο ψάρι και υπέροχα θαλασσινά. Συγκεκριμένα θα
αναφέρω την ψαροταβέρνα «Νησιώτικο», για την οποία μπορώ να παραδεχθώ ότι
είναι μία από τις καλύτερες που έχω δοκιμάσει στην Ελλάδα. Μεγάλη ποικιλία,
φρέσκα θαλασσινά και ψάρια, υπέροχα χορταρικά. Τόσο ενθουσιάστηκα που γνώρισα
και τον Κυριάκο, τον ιδιοκτήτη και πλέον… μιλάμε άνετα στον ενικό! Είναι
σίγουρο ότι θα σας περιποιηθεί, για τούτο μη χάσετε την ευκαιρία. Στις Φέρες
για κρεατικά καλή είναι η οικογενειακή ταβέρνα «Αστέρια». Για θαλασσινά στις
Φέρες προτείνεται το «Καλντερίμι» και για ωραία μαγειρευτά, κυρίως τοπική
κουζίνα, η ταβέρνα «Βήρα».

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

(Κωδικός Φερών 0555)

Δημοτικό τουριστικό κέντρο 24310

Αστυνομία 23333

Ιατρεία ΙΚΑ 22222

Δήμος 22211

Κέντρο Πληροφόρησης Δέλτα 0551-61000