ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Λερναία έχιδνα

Η πρόσφατη αποτρόπαιη ρατσιστική επίθεση μπορεί να υπήρξε αφορμή για να
αντιληφθούμε την ύπαρξη προβλήματος ξενοφοβίας στην Ελλάδα. Το φαινόμενο όμως
δεν είναι σημερινό, ούτε αποκλειστικά εγχώριο. Η συγκριτική ματιά αναδεικνύει
τις ποικίλες, συχνά πιο επικίνδυνες, μορφές αυτού του δηλητηρίου που
ενσταλάσσεται στην ψυχή ανυπεράσπιστων μέσα στην παγκοσμιοποίησή τους κοινωνιών.

Μόνο αν ξεφύγουμε από τον χώρο του συγκεκριμένου (προσοχή: δεν λέω
μεμονωμένου) περιστατικού μπορούμε να διδαχθούμε κάτι από αυτή την τραυματική
ιστορία. Γιατί αυτό που παρέλειψαν να διαπιστώσουν όσοι δόκιμοι και αδόκιμοι
μίλησαν δημοσίως για τις συνέπειές της είναι ότι, όσο κι αν δεν μπορεί κανείς
να προβεί σε «εγκληματολογικές» γενικεύσεις με βάση μια εξόφθαλμα διαταραγμένη
παραβατική συμπεριφορά, άλλο τόσο μπορεί και πρέπει να εξαγάγει ένα
«κοινωνικό» συμπέρασμα: ότι το μίσος του ξένου ως «άλλου» προστέθηκε, γιατί
δεν υπήρχε από πάντα, στα εγκληματικά ελατήρια μελών της ελληνικής κοινωνίας.
Φυσικά, εφόσον δεν επικρατεί ακόμα ολοκληρωτικά ο νόμος της ζούγκλας, το
ελατήριο αυτό σπανίως εκδηλώνεται. Όμως και μόνο το γεγονός ότι είναι πια
ικανό να ντύσει με τον πιο επίσημο τρόπο (ενώπιον του ανακριτή) την
αιτιολόγηση της πράξης εκ μέρους του θύτη, καθώς και ότι η αιτιολόγηση αυτή
μπορεί να οδηγήσει το σύνολο ή μέρη της κοινωνίας να αναρωτηθούν μήπως «στην
ουσία» οι συνθήκες δικαιολογούν, ή και απλώς εξηγούν, το έγκλημα, φανερώνει
ότι ο σπόρος της ξενοφοβίας έχει βλαστήσει, χωρίς ίσως να το έχουμε
αντιληφθεί, στη συλλογική μας συνείδηση. Φυσικά κάποια πράγματα έχουν βιαίως
αλλάξει και βεβαίως η πολιτεία οφείλει να πάρει μέτρα προστασίας των πολιτών.
Δεν δικαιούται όμως να παραγνωρίζει ότι, δίπλα στον σκέτο φόνο, η κοινωνία μας
βιώνει πλέον και τον φόνο του ξένου.

Η αντικειμενική αυτή διαπίστωση θα μπορούσε, θεωρητικά, να φαντάζει ακόμα πιο
αντιφατική σε μια εποχή όπου πολύς λόγος γίνεται για «πτώση των συνόρων» και
για «πολυ-πολιτισμικές κοινωνίες». Αντί να είναι παράδοξη, μια τέτοια
αναντιστοιχία αναδεικνύει το μεγάλο πρόβλημα της σύγχρονης πολιτικής ζωής:
όσοι σχεδιάζουν ή οραματίζονται τον κόσμο μας, και άρα αναλαμβάνουν τις
συγκεκριμένες ενέργειες που θα τον οδηγήσουν στις κατευθύνσεις των οραμάτων
τους, αγνοούν ή διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα ­ και η ανασφάλεια είναι η
βασική ίσως πραγματικότητα της εποχής μας. Όταν οι πολιτικοί την αγνοούν,
εισπράττουν, εκτός από την αποδοκιμασία των πολιτών, και τη διάχυση του φόβου.

Η κλασικότερη μορφή αποδοκιμασίας είναι η εκλογική απόρριψη των «παραδοσιακών»
κομμάτων και η στροφή προς ολοένα και πιο ανοικτά ξενοφοβικούς σχηματισμούς.
Οι πρόσφατες εκλογές σε δύο καθ’ όλα ευημερούσες (σύμφωνα βέβαια με τα
παραδεδεγμένα, δηλαδή αμιγώς οικονομικά, κριτήρια) ευρωπαϊκές χώρες, την
Αυστρία και την Ελβετία, με την ανάδειξη τέτοιων ακροδεξιών κομμάτων σε
σχετικώς πλειοψηφούντα ή πάντως ρυθμιστικά της πολιτικής ζωής, δεν μπορούν να
θεωρηθούν κεραυνός εν αιθρία. Ο «φασισμός των Άλπεων» έχει πλοκάμια και στη
Γαλλία και στην Ιταλία και αλλού και, το σημαντικότερο, οφείλεται περισσότερο
σε μια διαρκώς εξαπλούμενη πολιτική στάση, παρά στην οξύτητα του προβλήματος
των ξένων στις συγκεκριμένες χώρες. Στην Ελλάδα κανένα κόμμα δεν έχει ακόμα
κατορθώσει να αντλήσει σημαντικά πολιτικά οφέλη από τα όποια ξενοφοβικά
ένστικτα του πληθυσμού. Κι αυτό είναι μια κατάκτηση, όσο κι αν τελευταία
δείχνει να κινδυνεύει μπροστά στη λύσσα ορισμένων για εξουσία.

Υπάρχει όμως και μια άλλη, πιο ύπουλη γιατί από θέση ισχύος, μορφή ξενοφοβίας.
Σχεδόν απαρατήρητη, παρά τις τεράστιες συνέπειές της, σε συμβολικό ιδίως,
ελπίζεται, επίπεδο, πέρασε η πρόσφατη απόρριψη από την αμερικανική Γερουσία
της διεθνούς Σύμβασης για την πλήρη απαγόρευση των πυρηνικών δοκιμών. Είτε το
πρόσχημα ήταν το μη ικανοποιητικό για τα αμερικανικά συμφέροντα κείμενο, είτε
η αντιπολιτευτική διάθεση έναντι του απερχόμενου προέδρου, το αποτέλεσμα ήταν
ότι η μεγαλύτερη παγκόσμια δύναμη, η πρώτη, που, χάρις ακριβώς στη δύναμή της,
έπρεπε να δώσει το παράδειγμα, αγνόησε πανηγυρικά την ανάγκη της ανθρωπότητας
για ειρήνη. Ο ξένος εδώ είναι όλοι οι υπόλοιποι λαοί, ίσως επειδή δεν έχουν
άλλο τρόπο αντίδρασης από το να θαυμάζουν τον δυνατό.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.