ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1913

Το 1913 απελευθερώθηκε η Μακεδονία και προστέθηκε στα εδάφη της Ελλάδας. Ο
ελληνικός στρατός πολεμώντας σε σκληρές μάχες τον βουλγαρικό στρατό
απελευθέρωσε το Κιλκίς, την Καβάλα, τη Δράμα και ο ελληνικός στόλος την
Αλεξανδρούπολη.Ο Νίκος Καρβούνης, που είχε λάβει μέρος στην Επανάσταση του
1909 ως φοιτητής και είχε ζητήσει από τον Ζορμπά όπλα για τους φοιτητές που
είχαν ανέβει στο Γουδί, τώρα ακολουθεί τον ελληνικό στρατό ως πολεμικός
ανταποκριτής. Στις 19 Οκτωβρίου δημοσιεύει στην «Εστία» (σελ. 1) μια
ανταπόκριση για τη διανυκτέρευση σ’ ένα μικρό χωριό πάνω από το Κιλκίς, τη
Σουσίτσα, που μόλις είχε εγκαταλείψει ο βουλγαρικός στρατός κατά την υποχώρησή
του. Ας απολαύσουμε την περιγραφή που, στιγμές στιγμές, θυμίζει τα πεζά στο
«Άξιον Εστί» του Ελύτη.

«Ο ταγματάρχης αγρυπνούσε. Είχεν απλώσει ένα χάρτην. Βουλγαρικόν λάφυρον από
το Κιλκίς, επάνω στο κρεββάτι της εκστρατείας, μέσα στη σκηνή του, και,
κρατώντας ένα σπερματσέτο, τον εμελετούσε σιωπηλός. Δύο αξιωματικοί εκάπνιζαν
βωβοί, καθισμένοι σε δύο ξύλινα κιβώτια. Έξω εφυσούσεν ο άνεμος ο νυκτερινός,
ψυχρός και απειλητικός. Δίπλα στη σκηνή οι σύνδεσμοι, καθισμένοι σταυροπόδι
γύρω από μια φωτιά, επαρατηρούσαν με περιέργειαν τους Τούρκους οδηγούς που
επροσπαθούσαν να βράσουν αλεύρι καλαμποκίσιο με φρέσκο βούτυρο σ’ ένα μικρό
καζανάκι, το οποίον εκινδύνευε κάθε στιγμή ν’ αναποδογυρισθή από τον άνεμο.

­ Αύριο – μεθαύριο θα μπη η μεραρχία μας στη γραμμή ­ ακούστηκεν η φωνή του
ταγματάρχου μέσ’ από τη σκηνή του.

­ Θάχουμε πάλι γερό πανηγύρι… ­ απήντησε η χονδρή φωνή ενός από τους αξιωματικούς.

Πόσοι μείναμε…

Λεπτομέρεια από τη μάχη του Κιλκίς, όπως την είδε ο λαϊκός εικονογράφος της εποχής

­ Πόλεμος κι αυτός! ­ επανέλαβεν ο ταγματάρχης· ­ εχάσαμε τόσους άνδρας και
τόσους αξιωματικούς! Μέσα στο τάγμα μου κατήντησα να μη γνωρίζωμαι πια με τους
ανθρώπους μου… Πόσοι μείναμε απ’ όσοι ήμαστε από την αρχή…

Την άλλη ‘μέρα, κατά το δειλινό, το κανόνι εβροντούσε δυνατώτερα. Εμαζεύθηκαν
γρήγορα η σκηνές, εσηκώθηκαν τ’ αντίσκηνα, και το σύνταγμα εξεκίνησε.

… Ο καιρός ήτο χιονόνερος· όταν τα σύννεφα αραίωναν λίγο, επρόβαλλαν
χιονισμένες η ψηλότερες κορυφές. Η φάλαγξ εξεκίνησε με βήμα ταχύ κάτω από το
μαστίγωμα αραιάς ψιχάλας, που εκτυπούσε τα πρόσωπα με τσουχτερές βελονιές. Οι
άνδρες είχαν σφίξει γύρω στ’ αυτιά των τα καυταχένια και ο ανήφορος τους
εζέσταινεν ηδονικά.

­ Κατεβάστε τα καταυχένια, παιδιά, μη σας πιάση ηλίασις ­ εφώναξεν εύθυμα
κάποιος, και όλοι εγέλασαν.

Η νύχτα μάς επρόλαβε στην κορυφή της αντικρυνής βουνογραμμής. Το σύνταγμα
επέρασε της φωτιές της εφεδρείας των προφυλακών του τρίτου συντάγματος,
αντήλλαξε φιλικά πειράγματα με τους άνδρας, που επροσπαθούσαν να ζεσταθούν
κουβαριασμένοι στης κουβέρτες των, κ’ εσταμάτησε μετά κάμποσην ώρα στην οφρύν
του βουνού.

Τεράστιες, υπερύψηλες οξειές εμαυρολογούσαν μπροστά μας, προς βορράν, εκεί που
άρχιζε μια δυνατή κατωφέρεια, και ο βορηάς και το χιονόνερο εβογγούσαν στο
δάσος το απέραντο απελπιστικά.

­ Να ξαπλωθήτε όπως μπορείτε κι όπου βρίσκεσθε, κατά λόχους και διμοιρίας.
Προφυλακές θα βγάλη άλλο τάγμα. Και μην ιδώ φωτιά ή τσιγάρο, γιατί μας βλέπει
ο εχθρός! ­ εβγήκεν από τα έγκατα της νυκτός μια διαταγή.

Αλλά πού να κλείση μάτι κανείς! Με τα μάνλιχερ στην αγκαλιά, κουλουριασμένοι
κάτω από της κουβέρτες και τ’ αντίσκηνα τ’ απλωμένα, συνωστίζοντο οι άνδρες ο
ένας κοντά στον άλλον για να ζεσταθούν. Ξαφνικά φυσήματα του βορηά ανεσήκωναν
τ’ αντίσκηνα και το χιονόνερο επάγωνε τα μέλη των στρατιωτών. Πολύ πριν
ξημερώση ήσαν όλοι στο πόδι….

… Όταν η φάλαγξ εβγήκεν από το δάσος, ευρέθη σε μια κοιλάδα στενή που
εστρέφετο προς δυσμάς. Το μονοπάτι ήτο στενόν και εγλυστρούσε τρομακτικά. Οι
λόχοι επροχωρούσαν κατ’ άνδρα, αργά και προσεκτικά, εμβήκαν σε μια καταπράσινη
χλιδή βρεγμένων ψηλών χόρτων, αφήκαν πίσω των δάση και δένδρα οπωροφόρα, μεστά
από καρπούς, και επερνούσαν τώρα κάτω από πυκνότατες καρυδιές. Δύο – τρεις
ξερολιθιές εσχημάτιζαν κήπους, όπου πλήθος λάχανα και κρομμύδια επροκαλούσαν
σαγηνευτικά τους στρατιώτες ­ πάντοτε αχόρταγους όταν βρίσκωνται σε πορεία.

­ Χωριό μού μυρίζει, βρε παιδιά! Να και μελίσσια!

­ Σώπα, συνάδελφε, και θάχουμε απόψε ξενοδοχείο με πουπουλένιο κρεββάτι!

­ Μούτρα για πούπουλα! Τάλλαρο πλέρωσες τάχατε για το ψεσινό το κρεββάτι στο
ξενοδοχείο της Κακορράχης, αδερφέ μου;

Σπίτια μικρά

… Μέσα στη σκυθρωπή την κοιλάδα, που την επεριτείχιζαν καταπράσινα
συννεφιασμένα βουνά, τα σπίτια του χωριού ήσαν σκορπισμένα σε ανακυματισμούς
του εδάφους ανώμαλους και πυκνούς. Το ποτάμι επερνούσεν από τη μέση του
χωριού, με ρόχθον βαρύν και βράσιμο αφρών κάτω από τον θόλο των κλώνων των
καρυδιών. Στενά ξύλινα γεφύρια έζωναν της όχθες του, δένοντας τα μονοπάτια από
καλαμώνες σε λαχανόκηπους. Και τα σπίτια ήσαν μικρά, κτισμένα στην πλαγιά,
ώστε από τον κατήφορο να έχουν δυό πατώματα ­ το κάτω αχούρι για τα ζώα και
αποθήκη για τα γεννήματα ­ ενώ από την αντίθετη την πρόσοψιν εφαίνοντο
ισόγεια, με πλατύ κεραμιδοσκέπαστο χαγιάτι, με παραθυράκια στενά και
τετράγωνα, με βαρειές ξύλινες αχρωμάτιστες πόρτες. Μια λευκή εκκλησία στο
χαμηλότερο μέρος του χωριού, κοντά στο ποτάμι, είχε κι αυτή νάρθηκα όμοιον
προς τα χαγιάτια των σπιτιών· κ’ επάνω από τη θύρα της ονειροπολούσαν στο
ημίφως δυό κακοζωγραφισμένοι άγιοι, που εκρατούσαν κυλίνδρους παπύρων
μισοξεδιπλωμένους, γεμάτους γράμματα Σλαυϊκά.

Οι Βούλγαροι κάτοικοι είχαν αφήσει το χωριό ερημωμένο…

… Μετά μιαν ώρα, εν ω η βροχή ελυσσούσε μέσα στη σκοτεινή την κοιλάδα κ’
έσταζαν από τα χαγιάτια των σπιτιών χονδροί κρουνοί κ’ εσχημάτιζαν αυλάκια
νερών στο χώμα το κατηφορικόν, η Σουσίτσα ήτο γεμάτη κίνησιν και ζωήν.

Εχρεμέτιζαν τ’ άλογα ανήσυχα· οι άνδρες εκαθάριζαν τα σπίτια τα παρατημένα,
πετώντας έξω, στη λάσπη, κουρέλια και κομμάτια πήλινων αγγείων και χίλια άλλα
λείψανα της βιαστικής τών κατοίκων φυγής… Η καπνοδόχες άρχιζαν να καπνίζουν·
στρατιώτες εκυνηγούσαν μέσα στον κατακλυσμό της βροχής μερικά λησμονημένα
γουρουνόπουλα και κόττες που εκακάριζαν γοερά· άλλοι έσφαζαν αρνιά ή χοιρίδια
κάτω από τα χαγιάτια, αλλού έξυναν σουβλιά από ίσια κλαδιά, άλλοι με τα
μάγουλα φουσκωμένα, γονατιστοί στη λάσπη, εφυσούσαν για ν’ ανάψουν τα χλωρά
κλαδιά που εκάπνιζαν απελπιστικά στο κατάβρεγμα τ’ ουρανού.

Έπειτα εβγήκε μία περίπολος στη ράχη, προς βορράν του χωριού, για ν’
ανιχνεύση. Κανόνια, πυροβόλα, τουφέκια, ετρικύμιζαν τον αέρα εις μικράν
απόστασιν, ανακατευμένα με τον σάλαγον της βροχής και τον χαλασμόν των φωνών
μέσα στο χωριό.

Έλαμπεν η φωτιά

Η τετάρτη διμοιρία του έκτου λόχου έμεινεν εις το κατάλυμα του λοχαγού και των
αξιωματικών, στο σπίτι του παπά. Ήτο σπίτι σχετικώς ευρύχωρο, με τέσσερα
δωμάτια. Στο βάθος τού τελευταίου έλαμπεν η φωτιά, τροφοδοτημένη από θεώρατα
κούτσουρα. Αχνίζαν από την εξάτμισιν τ’ αμπέχονα και οι μανδύες των ανδρών και
η αρβύλες των, μαύρες από το μούσκευμα. Τα μάνλιχερ είχαν τοποθετηθή στον
τοίχο, κατά σειράν, δίπλα στους γυλιούς. Η κουβέρτες και τ’ αντίσκηνα
εστέγνωναν απλωμένα στο πάτωμα.

Ένα καλυμμαύχι ξέθωρο κι’ ένα πετραχήλι ξεφτυσμένο ήσαν πιθωμένα σ’ ένα
ντουλαπάκι του τοίχου, δίπλα στο τζάκι. Ένας φαντάρος το εξετύλιξε σιωπηλός,
το εξανατύλιζε, το έβαλε στη θέσι του κ’ ερώτησε:

­ Δε μου λες, κυρ λοχία, είνε Χριστιανοί σαν κ’ εμάς αυτοί οι αρκουδιαρέοι;

­ Αυτοί, βρε παιδί μου, κοροϊδεύουν και το Χριστό με τα καμώματά τους… Φείδι
κολοβό που τους έφαε!…

Φρέσκο βούτυρο

Στο μεσιανό το δωμάτιο ήταν ένα ξύλινο μεντέρι· είχε μια καταπακτή. Την
εσήκωσεν ένας στρατιώτης· κάτω ήτο αμπάρι. Χύμα το σιτάρι, το κριθάρι, η
σίκαλι, τα φασόλια, σε χωριστά ξύλινα διαμερίσματα. Σ’ ένα ράφι ευρέθησαν
πιπεριές κόκκινες και κρομμύδια· σ’ ένα πιθάρι μεγάλο εμοσχοβολούσε φρέσκο
βούτυρο· σ’ ένα ξύλινο ψηλό κιβώτιον ήτο αλεύρι ανακατωμένο με πίτυρα. Στο
άλλο το δωμάτιον ήτον ένας μεγάλος αργαλειός· δεσμίδες ξερού βασιλικού
εμοσχοβολούσαν κρεμασμένες από καρφιά. Δυό – τρία βιβλία Σλαυϊκά,
εκκλησιαστικά, εκοίτοντο ξεχαρβαλωμένα κατά γης. Και χαρτιά με Τούρκικα
γράμματα και βιβλία σχολικά από τη Σόφια και μισοτελειωμένα τετράδια καλλιγραφίας.

Όταν η νύχτα εσκέπασε τα πάντα με τη σιγή της και έπαυσε το κανόνι κ’
εβουβάθηκαν τα πολυβόλα στο βάθος, οι άνδρες εμαζεύθηκαν γύρω στα τζάκια κ’
εμάσησαν το άφθονο μέλι των μελισσίων της Σουσίτσας ­ πήττες αμέτρητες ­ και
το βούτυρο που επλούτιζε γευστικώτατα της καψαλισμένες της φέτες της
κουραμάνας και τη ζέστη φασολάδα με τα κρομμυδάκια.

Έπειτα εμοιράσθη το ταχυδρομείον…».