Το συναίσθημα δεν χωρά στις ελληνοτουρκικές σχέσεις

Η αρχιτεκτονική της Ευρωπής του 21ου αιώνα θα περιλαμβάνει μια διευρυμένη
Ευρωπαϊκή Ένωση ως κεντρικό πόλο ειρήνης ασφάλειας, ανάπτυξης και κοινής
ευημερίας, αλλά και έναν περιβάλλοντα γεωγραφικό χώρο με αναβαθμισμένες
πολιτικές σχέσεις και μια διευρυμένη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών.

Η Τουρκία δεν μπορεί να απουσιάζει από αυτόν τον σχεδιασμό, καθώς είναι μέλος
του ΝΑΤΟ και έχει μεγάλη στρατηγική σημασία για τις γεωπολιτικές ισορροπίες
της περιοχής. Η περιθωριοποίηση της Τουρκίας θα ήταν μια λανθασμένη και
επικίνδυνη πολιτική επιλογή.

Οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ από το 1981 μέχρι σήμερα υποστήριξαν την ευρωπαϊκή
προοπτική της Τουρκίας με την προϋπόθεση να εγκαταλειφθεί ο τουρκικός
επεκτατισμός και να εξευρεθεί μια δίκαιη και βιώσιμη λύση στο Κυπριακό.

Το 1995 η Ελλάδα σε μια ένδειξη καλής θέλησης συμφώνησε στο Συμβούλιο Υπουργών
Εξωτερικών να εγκρίνει την Τελωνειακή Ένωση με την Τουρκία. Όμως, λίγους μήνες
μετά, το 1996, εκδηλώθηκε η κρίση στα Ίμια αναδεικνύοντας την εξαιρετική
ικανότητα της Τουρκίας μόλις πετυχαίνει μια αναβάθμιση της θέσης της να
επανέρχεται στον βασικό πυρήνα των επιδιώξεών της.

Το 1997, όταν ξεκίνησε η προετοιμασία της επόμενης μεγάλης διεύρυνσης της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Λουξεμβούργου,
η Τουρκία δεν έλαβε το καθεστώς της υποψήφιας χώρας, καθώς δεν πληρούσε τα
αναγκαία πολιτικά και οικονομικά κριτήρια που είχαν προσδιοριστεί από το
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης τον Ιούνιο του 1993. Ωστόσο, αποφασίστηκε
μια ειδική ευρωπαϊκή στρατηγική, που θα βοηθούσε την Τουρκία σε πολιτικό και
οικονομικό επίπεδο. Ετέθησαν όμως τρεις προϋποθέσεις:

* ο εκδημοκρατισμός και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

* η βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων στη βάση του Διεθνούς Δικαίου

* η επίλυση του Κυπριακού, σύμφωνα με τις αποφάσεις του ΟΗΕ.

Αυτές οι προϋποθέσεις επιβεβαίωσαν με τον πιο επίσημο και κατηγορηματικό τρόπο
την ευρωπαϊκή διάσταση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Επιπλέον, η Κύπρος
εντάχθηκε στο πρώτο κύμα της διεύρυνσης, χωρίς καμία προϋπόθεση επίλυσης του
πολιτικού προβλήματος.

Χωρίς αμφιβολία τα αισθήματα αλληλεγγύης που προκάλεσαν οι σεισμοί στην
Τουρκία και την Ελλάδα δημιούργησαν ένα καλό κλίμα ανάμεσα στους λαούς μας.
Γεγονός ιδιαίτερα θετικό και ελπιδοφόρο, καθώς δεν πρέπει να υποτιμούμε τον
ψυχολογικό παράγοντα στην προσέγγιση των λαών. Είναι, όμως, αφέλεια να
βασίζουμε την εξωτερική μας πολιτική σε καλές προθέσεις και στο κλίμα των
ημερών. Είναι επικίνδυνο να προσδιορίζεται η εξωτερική πολιτική από
συναισθηματισμούς και να εντάσσεται σε ένα ιδιόμορφο διεθνές show business.

Πρέπει να διδασκόμαστε από τη μακρά εμπειρία των ελληνοτουρκικών σχέσεων, όπου
πολλές φορές τις περιόδους καλής διάθεσης ακολούθησε μεγαλύτερη αδιαλλαξία και
ένταση από την πλευρά της Τουρκίας. Το ζήσαμε μετά τη συνάντηση Α. Παπανδρέου
– Οζάλ στο Νταβός, μετά τη συνάντηση Μητσοτάκη – Γιλμάζ στο Παρίσι και πιο
πρόσφατα μετά τη συμφωνία της Μαδρίτης.

Η πρόταση της Επιτροπής Πρόντι για την αναβάθμιση των σχέσεων της Τουρκίας με
την Ευρωπαϊκή Ένωση προσβάλλει την αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς
αναιρεί τις προϋποθέσεις του Λουξεμβούργου, τη στιγμή που η Τουρκία παραμένει
σταθερή στη στρατηγική της. Και όλα αυτά, ενώ η Επιτροπή διαπιστώνει για μια
ακόμη φορά την έλλειψη προόδου στον τομέα του εκδημοκρατισμού και των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το σοβαρότερο, όμως, είναι ότι για πρώτη φορά
υποβαθμίζεται η σύνδεση των ελληνοτουρκικών σχέσεων και του Κυπριακού στην
εξέλιξη των σχέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τουρκία.

Οι εξελίξεις αυτές αντικειμενικά δυσκολεύουν τους χειρισμούς της ελληνικής
κυβέρνησης εν όψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Ελσίνκι, όπου όμως, σε κάθε
περίπτωση, οι αποφάσεις θα ληφθούν μόνο με ομοφωνία. Γι’ αυτό η θέση της
Ελλάδας μέχρι τότε πρέπει να είναι σαφής, ενιαία, σταθερή και αποφασιστική.
Ασαφή μηνύματα και διγλωσσία, πάντοτε, αλλά ιδιαίτερα αυτήν την περίοδο,
εξασθενούν τη διαπραγματευτική θέση της χώρας.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να συναινέσει στην αναβάθμιση του καθεστώτος της Τουρκίας
αν δεν υπάρξει μέχρι τον Δεκέμβριο ένα ουσιαστικό βήμα προόδου από την πλευρά
της Άγκυρας. Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι πρέπει να τεθούν ξανά και να
επιβεβαιωθούν οι τρεις προϋποθέσεις του Λουξεμβούργου.

Χωρίς αμφιβολία, είναι ανάγκη να υποστηριχθεί ο ευρωπαϊκός δρόμος της
Τουρκίας. Η Ελλάδα έχει μόνον να ωφεληθεί από μια δημοκρατική, σύγχρονη και
ευρωπαϊκή Τουρκία.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, όμως, σήμερα δεν έχει το ηθικό και πολιτικό δικαίωμα να
προτείνει το καθεστώς του υποψήφιου για ένταξη κράτους, σε μια χώρα που
συνεχίζει να αμφισβητεί τα κυριαρχικά δικαιώματα και την εδαφική ακεραιότητα
ενός κράτους-μέλους της Ένωσης και ταυτόχρονα να διατηρεί στρατεύματα κατοχής
στο βόρειο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, ανεξάρτητου κράτους, υποψήφιου για
ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Πολλοί ισχυρίζονται ότι μια αποφασιστική στάση της Ελλάδας στο Ελσίνκι θα
προκαλούσε πισωγύρισμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, θα οδηγούσε σε νέα
μεγαλύτερη ένταση και θα απομόνωνε τη χώρα μας απέναντι στους εταίρους μας.
Ξεχνούν, όμως, ότι η σημερινή βελτίωση των σχέσεων είναι καθαρά επιφανειακή,
καθώς δεν βασίζεται σε ουσιαστική πολιτική εξέλιξη. Οι αλλεπάλληλες κοινές
εκδηλώσεις στον χώρο του πολιτισμού και του αθλητισμού, οι κοινές προσπάθειες
του επιχειρηματικού κόσμου Ελλάδας και Τουρκίας, ο διάλογος ανάμεσα σε
κυβερνητικούς παράγοντες στους τομείς της ενέργειας, του εμπορίου, του
τουρισμού, των μεταφορών είναι ελπιδοφόρα βήματα για την οικοδόμηση ενός
σταθερού πολιτικού πλαισίου φιλίας και συνεργασίας.

Ο κίνδυνος, όμως, μιας νέας έντασης παραμένει όσο διατηρείται η πάγια
στρατηγική της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Και σ’ αυτό το
πλαίσιο, η λογική «να ­ μη ­ δυσαρεστήσουμε τους εταίρους» είναι ο χειρότερος
δρόμος διαπραγμάτευσης, που σίγουρα δεν ταιριάζει σε μια χώρα η οποία είναι
ισότιμο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ μέχρι σήμερα έχουν πετύχει πολλά για τη χώρα μας και
τον λαό μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επειδή ακριβώς είχαν ως αρχή τον σταθερό
ευρωπαϊκό προσανατολισμό, την ουσιαστική συμμετοχή και την τεκμηριωμένη
διεκδίκηση. Γι’ αυτό πρέπει να καταστήσουμε σαφές προς όλες τις κατευθύνσεις
ότι είναι θέμα της Άγκυρας να κάνει τις απαραίτητες επιλογές και προς τα εκεί
θα πρέπει να εστιαστούν οι όποιες διπλωματικές προσπάθειες.

Ο Χρήστος Παπουτσής είναι πρώην επίτροπος και μέλος του Ε.Γ. του ΠΑΣΟΚ