Σε τεντωμένο σχοινί οι σχέσεις Βαρθολομαίου – Χριστόδουλου

Στην κόψη του ξυραφιού βρίσκονται οι σχέσεις Οικουμενικού Πατριαρχείου –
Χριστόδουλου μετά τη νέα επιστολή του κ. Βαρθολομαίου, με την οποία ζητεί από
τον Αρχιεπίσκοπο να μη συζητήσει το θέμα της μνημόνευσης του ονόματός του στις
Μητροπόλεις της Ελλάδος, πλην αυτής των Αθηνών.

Η επιστολή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στους ελλαδικούς μητροπολίτες, πολλοί
από τους οποίους ζήτησαν να επιστραφεί ως απαράδεκτη. Όμως, από την πλευρά του
Πατριαρχείου εκτιμάται ότι ο κ. Χριστόδουλος θέλει να καταργήσει τον
χαρακτηρισμό Παλαιών και Νέων Χωρών, κάτι που θα σημάνει τη μείωση του ρόλου
του κ. Βαρθολομαίου στην Ελλάδα.

Η επιστολή, την οποία δημοσίευσε χθες η «Καθημερινή», προκάλεσε την οργή
πολλών μητροπολιτών, οι οποίοι τη χαρακτήρισαν απαράδεκτη. Την ίδια στιγμή στο
Φανάρι επικρατούσε έντονος προβληματισμός για τις ενδεχόμενες αντιδράσεις.
«Εγώ τους τα ‘λεγα. Δεν έπρεπε να σταλεί και δεύτερη επιστολή (είχε προηγηθεί
και άλλη με το ίδιο περιεχόμενο). Πρέπει να διατηρήσουμε την ψυχραιμία μας, να
πέσουν οι τόνοι», είπε στα «ΝΕΑ» μητροπολίτης που είναι κοντά στον κ.
Βαρθολομαίο. Μάλιστα είχε δεχτεί πολλά τηλεφωνήματα από αρχιερείς φιλικά
προσκείμενους προς το Πατριαρχείο. Από έναν εξ αυτών ζήτησε να έχει άμεση
ενημέρωση και λίγο αργότερα συναντήθηκε με τον Πατριάρχη.

Εκνευρισμός

Στη Σύνοδο επικρατούσε εκνευρισμός. «Είναι απαράδεκτη. Βοβδαρδιζει τις σχέσεις
των δύο Εκκλησιών», ξέσπασε ο Μητροπολίτης Πειραιώς. Λίγο αργότερα εισηγήθηκε
στον Αρχιεπίσκοπο να επιστραφεί ως απαράδεκτη και να γίνει η συζήτηση στη
Σύνοδο για το θέμα της μνημόνευσης. Ιδιαίτερα ενοχλημένος ήταν ο Μητροπολίτης
Καβάλας για τον τρόπο που έγινε γνωστό το περιεχόμενο της επιστολής στην
Ιεραρχία. «Η κυρίαρχη Ιερά Σύνοδος, όπου θα τεθεί και θα συζητηθεί το θέμα, θα
πάρει θέση. Αυτό που μπορώ εγώ να πω αυτήν τη στιγμή είναι ότι η κόντρα μεταξύ
των δύο Εκκλησιών υπήρχε και στο παρελθόν», είπε ο κ. Προκόπιος.

Ιδιαίτερα ανήσυχος ήταν και ο Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος: «Πρέπει να
αντιμετωπίσουμε το θέμα με ψυχραιμία και νηφαλιότητα. Η επιστολή δεν πρέπει να
διχάσει σε πατριαρχικούς και ελλαδικούς τους μητροπολίτες της Ελλάδος». Από
την πλευρά του ο κ. Χριστόδουλος συνιστούσε σε όλους ηρεμία και να «μην παρθεί
καμία απόφαση εν θερμώ». Άλλωστε, ο ίδιος που έφερε το θέμα προς συζήτηση είχε
ως σκοπό η μνημόνευση του ονόματος του Αρχιεπισκόπου να αρχίσει από τον
επόμενο. Όμως χθες, στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις, δεν έκρυψε τη δυσφορία του.
«Ας διαλέξει τελικά τι είναι. Δεν μπορεί να είναι και Οικουμενικός και
Έλληνας», ακούστηκε να λέει σε κάποια στιγμή. Όμως υποστήριξε ότι θα πρέπει να
κρατηθούν χαμηλοί τόνοι για την προστασία του θεσμού. Η θέση του είναι το θέμα
που ετέθη να εξετασθεί από την Ιερά Σύνοδο και να δοθεί η σχετική απάντηση άμεσα.

Ρήξη

Όμως οι εισηγήσεις που δέχτηκε κυρίως από τον Μητροπολίτη Πειραιώς Καλλίνικο
όχι μόνο δυναμιτίζουν το κλίμα στις σχέσεις των δύο Εκκλησιών, αλλά και
οδηγούν σε ευθεία ρήξη: «Να επιστραφεί ως μη ληφθείσα. Δεν μπορεί να
παρεμβαίνει με αυτόν τον δεσποτικό τρόπο. Έτσι να μιλάει στους δικούς του. Δεν
είναι ύφος αυτό». Στο ίδιο πνεύμα μίλησε και ο Αττικής Παντελεήμων, ο οποίος
στάθηκε στο γεγονός ότι με τις επιστολές αυτές και έτσι όπως είναι
διατυπωμένες πλήττεται το κύρος του Αρχιεπισκόπου. Με το ύφος της επιστολής
διαφώνησε και ο Μητροπολίτης Νέας Σμύρνης Αγαθάγγελος, ο οποίος όμως στη Μονή
Πετράκη χαρακτήρισε νομοκανονικό το περιεχόμενο.

Ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος, αν και συνέστησε για μια ακόμη φορά
ψυχραιμία, σχολιάζοντας την ενέργεια του Πατριαρχείου την απέδωσε στο ότι εκεί
«στο Φανάρι δεν έχουν και πολλά ποιμαντικά καθήκοντα». Αφήνοντας να εννοηθεί
ότι κάνουν κάτι, μόνο και μόνο για να κάνουν.

Αργά το βράδυ στη Σύνοδο, ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων Αμβρόσιος ζήτησε να
επιστραφεί η επιστολή «ως μη ληφθείσα. Είναι απαράδεκτη». Όμως ο κ.
Χριστόδουλος απάντησε ότι το θέμα θα συζητηθεί σήμερα, τονίζοντας όμως ότι η
«Εκκλησία της Ελλάδος δεν είναι τρίτης κατηγορίας και δεν μπορεί να φαίνεται
ότι ποδηγετείται».

Σύμμαχοι

Στο θέμα παρενέβη και ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων Θεόκλητος. Όπως είπε στα «ΝΕΑ»,
συμφωνεί με τη βασική άποψη της επιστολής. «Συμφωνώ απολύτως και ήδη είχα
αναπτύξει αυτή τη θέση στον Αρχιεπίσκοπο εδώ και αρκετό χρόνο. Όσον αφορά τα
επιχειρήματα αυτά, θέλουν κάποια συζήτηση». Εκτός τού Ιωαννίνων, κατά της
μνημόνευσης του ονόματος του κ. Χριστόδουλου είναι επίσης και άλλοι γνωστοί μητροπολίτες.

Όπως έγινε γνωστό χθες το βράδυ, το Πατριαρχείο εκτιμά ότι η μνημόνευση θα
ανοίξει τον δρόμο ώστε να καταργηθεί ο διαχωρισμός Παλαιών και Νέων Χωρών, με
αποτέλεσμα να δημιουργηθεί στην ουσία μια αυτόνομη Εκκλησία, που περισσότερο
θα έχει τον χαρακτήρα Πατριαρχείου.

«… Ούτε ανατροπήν τινα θα ανεχθώμεν των αφορώντων εις τα του ημετέρου
θρόνου θέσμια»

«… Συνεπείς προς τας πολλάκις, πολλαχού και ποικιλοτρόπως γενομένας ημετέρας
υποσχέσεις και εξαγγελίας, ούτε αύξησιν προνομίων ζητούμεν, αλλ’ ούτε
ανατροπήν τινα θα ανεχθώμεν των αφορώντων εις τα του ημετέρου Θρόνου θέσμια,
ούτε άλλου τινός εν τη Εκκλησία θεσμού. Διό ουδεμίαν, ουδέ κατά τι το
ελάχιστον, θα εγκρίνωμεν τροποποίησιν ούτε του Τόμου του 1850, ούτε της
Πράξεως του 1928». Η αποστροφή αυτή της επιστολής του Βαρθολομαίου προς τον κ.
Χριστόδουλο, εκτός από τον εκνευρισμό, προκάλεσε και έντονο προβληματισμό
στους ελλαδικούς μητροπολίτες για το μέλλον των σχέσεων των δύο Εκκλησιών και
για τις προθέσεις του Πατριαρχείου. Εκτιμούν ότι η μνημόνευση του ονόματος του
Αρχιεπισκόπου είναι μόνο η αφορμή και ότι θα ακολουθήσουν και άλλες κόντρες σε
πιο ουσιώδη ζητήματα, όπως αυτό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της αποστολής χρημάτων.

Στο κείμενο γίνεται σαφής αναφορά στον Τόμο του 1850, αλλά και στην
πατριαρχική Πράξη του 1928, δηλαδή σε ένα καθεστώς που στην ουσία ουδέποτε
ίσχυσε. «Εσφαλμένως γίνεται επίκλησις του ιερού ΛΔ’ Αποστολικού Κανόνος του
διακελευομένου ότι “τους επισκόπους εκάστου έθνους ειδέναι χρη το εν αυτοίς
πρώτον και ηγείσθαι αυτόν ως κεφαλήν”, διότι ο κανών ούτος ουδεμίαν δύναται να
έχη εφαρμογήν εις το προς συζήτησιν θέμα, άτε των κατοικούντων την περιοχην
της δικαιοδοσίας της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Ελλάδος μη συνιστώντων “έθνος”
έτερον, ήτοι διάφορον εκείνου το οποίον συνιστούν οι αποτελούντες τον λαόν τής
καθ’ ημάς Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας, ης ο Προκαθήμενος (Πατριάρχης)
ουδέποτε έπαυσε να είναι ο Πρώτος των Επισκόπων του συνόλου ελληνικού Εθνους,
ει και διά λόγους ιστορικών συνθηκών…».

Σε άλλο σημείο και επικαλούμενος τον Τόμο του 1850, ο κ. Βαρθολομαίος αναφέρει
ότι «Ο Πατριαρχικός και Συνοδικός Τόμος του αυτοκεφάλου ουδεμίαν απονέμει τω
τε μητροπολίτη (και νυν Αρχιεπισκόπω) Αθηνών υπεροχικήν έναντι των λοιπών
επαρχιούχων Αρχιερέων της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Ελλάδος θέσιν…».

Ο κ. Βαρθολομαίος προχωράει ακόμη παραπέρα κατηγορώντας τον κ. Χριστόδουλο ότι
ασχολείται με τα μικρά. «Η ενασχόλησις ημών ουχί με τα φλέγοντα ουσιαστικά
προβλήματα των ποιμνίων ημών, αλλά με την αυξησιν και επέκτασιν τίτλων
αφορώντων εις τα πρόσωπα ημών, μόνον δυσμενή σχόλια, βλάβην και απομάκρυνσιν
του ποιμνίου θα επιφέρει». Και καταλήγει: Διό και αύθις ποιούμεθα τη Υμετέρα
περινουστάτω Μακαριότητι έκκλησιν όπως αναλογιζομένη τας δυσμενείς συνεπείας
ας θα έχει η συζήτησις των θεμάτων αυτών εν τη καθ Υμάς Ιερά Συνόδω της
Ιεραρχίας και η αναπόφευκτος δημοσιοποίησις αυτών, διαγράψη εκ της ημερησίας
διατάξεως ταύτα».

Κρατάει χρόνια (εκατόν εβδομήντα) αυτή η κόντρα…

Ο Σεραφείμ. Το θέμα των Νέων Χωρών πάντα τον έκαιγε…

Εκατόν εβδομήντα χρόνια συμπληρώνει η κόντρα Οικουμενικού Πατριαρχείου και
Εκκλησίας της Ελλάδος. Μια κόντρα στην οποία κατά καιρούς πήραν μέρος
βασιλείς, ξένες δυνάμεις, κυρίως η Ρωσία, αλλά και κληρικοί οι οποίοι είχαν
χωριστεί σε πατριαρχικούς και μη. Όλα άρχισαν με την απελευθέρωση της Ελλάδας.
Από την πρώτη στιγμή ετέθη και το ζήτημα του Αυτοκέφαλου της Ελλαδικής Εκκλησίας.

Για πρώτη φορά επίσημα το θέμα συζητείται στην Ε’ Εθνοσυνέλευση του Άργους,
όπου παίρνεται η απόφαση για τη δημιουργία συμβουλίου ιεραρχών. Αναπτύσσεται
έντονος διάλογος για να φθάσουμε στο Ναύπλιο το 1833, όπου η Σύνοδος
Μητροπολιτών, Αρχιεπισκόπων και Επισκόπων αποφασίζει την ανεξαρτησία της
Εκκλησίας της Ελλάδος με πρώτο αρχηγό τον Όθωνα. Η αντίδραση του Οικουμενικού
Πατριαρχείου είναι άμεση. Χαρακτηρίζει την απόφαση ως πράξη επαναστατική. Με
την άποψη του Πατριαρχείου συντάσσεται και ο τσάρος της Ρωσίας. Όταν το 1844
συζητείται το Σύνταγμα, γίνεται η πρώτη προσπάθεια να αποκατασταθούν οι
σχέσεις με το Πατριαρχείο. Ακολουθούν συζητήσεις επί συζητήσεων, παρεμβάσεις
από τις ξένες δυνάμεις, για να φθάσουμε στο 1850, όπου το Φανάρι εκδίδει τον
συνοδικό τόμο με τον οποίο ανακηρύσσεται Αυτοκέφαλος η Εκκλησία της Ελλάδος.

Νέες Χώρες

Με την απελευθέρωση και της υπόλοιπης Ελλάδας τίθεται το ζήτημα τι θα γίνει με
τις μητροπόλεις. Από το Φανάρι αποκαλούνται Νέες Χώρες. Για τη διοίκηση των
μητροπόλεων αυτών το Φανάρι αποφασίζει με τη συνοδική πατριαρχική πράξη τού
1928 να δώσει το δικαίωμα στην Εκκλησία της Ελλάδος να διοικεί τις νέες
περιοχές. Ως αρχή και αυτών των μητροπόλεων αναγνωρίζει την Ιερά Σύνοδο. Βάζει
όμως ορισμένους όρους. Μεταξύ αυτών είναι και η μνημόνευση του ονόματος του
Πατριάρχη· η αποστολή της ετήσιας έκθεσης των πεπραγμένων των μητροπόλεων, η
έγκριση του καταλόγου των αρχιμανδριτών που πρόκειται να γίνουν μητροπολίτες,
η αποστολή οικονομικής ενισχύσεως, της λεγόμενης λογίας, και η προσφυγή, όσων
κληρικών των Νέων Χωρών καταδικάζονται, στο Φανάρι. Και ενώ στην αρχή ισχύουν
τα συμφωνημένα, σιγά – σιγά ούτε η μνημόνευση γίνεται ούτε εκθέσεις
αποστέλλονται, ενώ ελάχιστες είναι οι μητροπόλεις που στέλνουν χρήματα. Ένας
από τους πλέον δυναμικούς ιεράρχες, ο Φλωρίνης Αυγουστίνος Καντιώτης, δηλώνει
ανοιχτά ότι δεν πρόκειται να μνημονεύει το όνομα του Πατριάρχη.

Την περίοδο της επταετίας ο Ιερώνυμος θέλει να μετατρέψει την Αυτοκέφαλο
Εκκλησία σε Πατριαρχείο, γεγονός που προκαλεί έντονες αντιδράσεις στο Φανάρι.
Όταν γίνεται Αρχιεπίσκοπος ο Σεραφείμ τα πνεύματα ηρεμούν, όμως πάντα τον
καίει το θέμα των Νέων Χωρών. Όταν αναλαμβάνει ο Βαρθολομαίος προσπαθεί να
συντηρήσει το θέμα. Μάλιστα όταν επισκέπτεται τη Χίο, αναφέρεται έμμεσα στις
Νέες Χώρες και αυτοχαρακτηρίζεται πνευματικός ηγέτης τους.

Λόγω της κατάστασης της υγείας του Σεραφείμ το θέμα υποβαθμίζεται, όμως με την
άνοδο του Χριστόδουλου στον αρχιεπισκοπικό θρόνο, οι δύο Εκκλησίες
επανέρχονται στο θέμα. Στην επίσκεψη του Αρχιεπισκόπου πέρυσι τον Ιούνιο στο
Φανάρι γίνεται συζήτηση, όπου ο Βαρθολομαίος διευκρινίζει ότι δεν έχει καμία
πρόθεση να αλλάξει το καθεστώς. Ο Μητροπολίτης Κορίνθου που χειρίζεται το θέμα
υποστηρίζει ότι η μη μνημόνευση του ονόματος του Προκαθημένου της Ελλαδικής
Εκκλησίας είναι αποτέλεσμα της τιμωρίας που είχε επιβάλει το Πατριαρχείο για
την ανακήρυξη του Αυτοκεφάλου.

Το θέμα και πάλι πάγωσε, όμως η πρόθεση του κ. Χριστόδουλου να το συζητήσει
στην Ιερά Σύνοδο και η ανάθεση της σχετικής εισήγησης στον Μητροπολίτη
Μεσσηνίας Χρυσόστομο προκάλεσε την αντίδραση του κ. Βαρθολομαίου. Για τον λόγο
αυτό αποστέλλει δύο επιστολές προς τον Αρχιεπίσκοπο προκαλώντας την οργή
πολλών μητροπολιτών με αφορμή την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας,
σύμφωνα με την οποία επιστρέφουν στη Μητρόπολη Πρεβέζης (Νέα Χώρα) οκτώ
κοινότητες, οι οποίες είχαν δοθεί στην Άρτα (Παλαιά Ελλάδα).

Στην επιστολή, την οποία ο ίδιος ο Χριστόδουλος χαρακτήρισε απαράδεκτη για το
ύφος της, ο κ. Βαρθολομαίος γράφει μεταξύ των άλλων: «Μετ’ έτι δε πλείονος
λύπης και αθυμίας παρακολουθούμεν διαμορφουμένας εν τοις κύκλοις της καθ’ υμάς
Αγιωτάτης Εκκλησίας της Ελλάδος απόψεις και τάσεις συνολικής αμφισβητήσεως των
κατά τους ιερούς κανόνας και κατά το ισχύον εν Ελλάδι δίκαιον, ήτοι
εκκλησιαστικώς, νομοθετικώς και συνταγματικώς σαφέστατα καθωρισμένων και
περιφρουρημένων ορίων της δικαιοδοσίας του καθ’ ημάς Οικουμενικού θρόνου».

Η επιστολή καταλήγει με έμμεσες απειλές για εκδήλωση «πλήθους άλλων αρνητικών
παραμέτρων των οποίων την ευθύνην βεβαίως ουδείς νοήμων άνθρωπος θα δυνηθή να
αποδώση εις την μητέρα Αγίαν του Χριστού Μεγάλην Εκκλησίαν».