Φόροι κατά «κραχ» στις ΗΠΑ

Η θεαματική άνοδος του αμερικανικού χρηματιστηρίου βοήθησε σημαντικά την
οικονομία των ΗΠΑ. Όλοι γνωρίζουν, όμως, τις αρνητικές οικονομικές συνέπειες
μιας απότομης πτώσης. Αντίθετα, μια ομαλή προσγείωση ­ και υπάρχουν τρόποι γι’
αυτό ­ μπορεί να είναι, υπό προϋποθέσεις, ακόμη και επιθυμητή.

Στα ύψη: Η εντυπωσιακή άνοδος των τιμών των αμερικανικών μετοχών γέννησε και τους φόβους για μια πιθανή κατάρρευση. Η ιστορία έχει πολλά να διδάξει…

Τα εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ομαλή διόρθωση των τιμών
των μετοχών σπάνια γίνονται αντικείμενο δημόσιας συζήτησης. Μάλιστα, η
Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) αρνείται την ύπαρξή τους.

Για τη Fed, ο υπ’ αριθμόν ένα εχθρός είναι ο πληθωρισμός. Σύμφωνα με τη δική
της οπτική, μια χρηματιστηριακή αγορά που ανεβαίνει συνεχώς αποτελεί σύμμαχο
του πληθωρισμού: κάνει τους επενδυτές να νιώθουν πλουσιότεροι με αποτέλεσμα να
αυξάνουν τις καταναλωτικές τους δαπάνες. Η αύξηση της καταναλωτικής ζήτησης
ωθεί τις τιμές προς τα πάνω. Ωστόσο, η συνεχής αύξηση των τιμών των μετοχών
δεν αποτελεί τον σημαντικότερο κίνδυνο για μια οικονομία.

Οι διοικητές

Το τελευταίο ήταν ένα από τα βασικά συμπεράσματα της ετήσιας συνάντησης των
διοικητών των παραρτημάτων της Fed που πραγματοποιήθηκε το περασμένο
Σαββατοκύριακο στην πόλη Τζάκσον Χόουλ της πολιτείας Γουαϊόμινγκ. Σχεδόν όλοι
συμφώνησαν ότι ο καλύτερος τρόπος για να προληφθούν οι πληθωριστικές πιέσεις
είναι η αύξηση των επιτοκίων. Επιπλέον συμφώνησαν ότι είναι καλύτερο να
αφήσουν τη χρηματιστηριακή αγορά ελεύθερη. Μόνο ένας από τους συνομιλητές
πρότεινε ένα μέτρο για την ομαλή προσγείωση του χρηματιστηρίου. Προσπαθήστε,
είπε, να μειώσετε τον ενθουσιασμό για το χρηματιστήριο, περιορίζοντας το
δανεισμό για την αγορά μετοχών.

Η τοποθέτησή του διήρκεσε μόλις ένα λεπτό σε μια συνάντηση δέκα ωρών ­
ελάχιστος χρόνος αναφοράς γι’ αυτό που κάποτε αποτελούσε συνηθισμένη πρακτική
όποτε το χρηματιστήριο ξεπερνούσε τα όρια, κυρίως τις τρεις πρώτες δεκαετίες
μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η αύξηση των επιτοκίων αποθαρρύνει τον δανεισμό. Μερικές φορές όμως αποτελεί
ένα επικίνδυνο «τυφλό» χτύπημα στην οικονομία. Καθώς οι τιμές των μετοχών
πέφτουν λόγω της επιβράδυνσης της οικονομίας, οι χρεωμένοι επενδυτές σπεύδουν
να πουλήσουν προκειμένου να ελαχιστοποιήσουν τις ζημίες τους και να
αποπληρώσουν αυτά που χρωστούν.

Τα επιτόκια

«Πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, σημαντικές κρίσεις της αμερικανικής
οικονομίας προκλήθηκαν από κατάρρευση της χρηματιστηριακής αγοράς», λέει ο
οικονομολόγος Άλμπερτ Βονιλόουερ. Τις τελευταίες δεκαετίες προκλήθηκαν πολλά
προβλήματα από τις λανθασμένες κινήσεις αύξησης των επιτοκίων από τη Fed.
Πρόσφατα έκανε την επανεμφάνισή του ο παλιός κίνδυνος για την κατάρρευση του
χρηματιστηρίου. Μαζί του όμως εμφανίστηκαν και οι προτάσεις για την αποφυγή
του απευκταίου.

Οι αμερικανικές αρχές μπορούν να προστατεύουν ένα υπερτιμημένο χρηματιστήριο
δημιουργώντας εμπόδια στους κερδοσκόπους. Για παράδειγμα, μπορεί να ζητηθεί
από τους επενδυτές να βάλουν στο χρηματιστήριο περισσότερα δικά τους χρήματα
όταν αγοράζουν μετοχές. Αυτή τη στιγμή μπορούν να δανειστούν ακόμη και το 50%
της αξίας των μετοχών που αγοράζουν. Μια άλλη πρόταση για την προστασία του
χρηματιστηρίου έχει διατυπώσει ο Νομπελίστας οικονομολόγος Τζέιμς Τόμπιν: την
επιβολή ενός φόρου συναλλαγών που θα αποθαρρύνει τις κινήσεις βραχυπρόθεσμης
κερδοσκοπίας. Μια άλλη πρόταση έχει διατυπώσει στο παρελθόν ο μεγαλοεπενδυτής
Γουόρεν Μπάφετ: την επιβολή φόρου 100% στις υπεραξίες των μετοχών που
πωλούνται σε λιγότερο από τρεις μήνες από την ημερομηνία αγοράς τους.

Τα κέρδη

Χρήσιμη μπορεί να είναι και η εφαρμογή νέων κανονισμών. Οι εισηγμένες
επιχειρήσεις μπορούν να υποχρεωθούν να εγκαταλείψουν τις λογιστικές πρακτικές
που «φουσκώνουν» τα κέρδη τους και οι ελεγκτές των τραπεζών μπορούν να
ζητήσουν αυστηρότερα κριτήρια για την παροχή δανείων ­ και κυρίως αυτών που
προορίζονται για την αγορά μετοχών.

Αυτή τη στιγμή υπολογίζεται ότι το 55% των κεφαλαίων που προέρχονται από
δανεισμό καταλήγουν στον χρηματοπιστωτικό τομέα της οικονομίας. Το αντίστοιχο
ποσοστό το 1992 ήταν σχεδόν 35%. Και μόνο γι’ αυτό το λόγο, ίσως έφτασε η
στιγμή για τη μείωση των πιθανοτήτων μιας χρηματιστηριακής καταστροφής.