Χωρίς προβλήματα στα πρώτα βήματα

Τόσο η πρεμιέρα του Χρηματιστηρίου Παραγώγων την περασμένη Παρασκευή 27
Αυγούστου όσο και οι συνεδριάσεις της περασμένης εβδομάδας ήταν επιτυχείς. Κι
αυτό, παρά το πρόβλημα που παρατηρείται στην έγκαιρη μεταφορά πληροφόρησης για
την τιμή του δείκτη FTSE/ASE από το Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών προς τις
εταιρείες παροχής πληροφοριών και τις εταιρείες-μέλη του Χρηματιστηρίου
Παραγωγών. Έτσι, η διοίκηση του Χρηματιστηρίου Παραγώγων επέβαλε για το μεγάλο
μέρος των συνεδριάσεων συνθήκες «γρήγορης αγοράς». Ωστόσο, η επιφυλακτικότητα
των επενδυτών σε κάτι καινούργιο ήταν έκδηλη. Αυτό επισημαίνουν ειδικά στελέχη
της αγοράς, τα οποία στηρίζουν τις απόψεις τους στον μικρό τζίρο, στον μικρό
όγκο και στα λίγα συμβόλαια που διαπραγματεύτηκαν αρχικά. Επίσης, η αγορά
κινήθηκε ομαλά και οι τιμές των συμβολαίων διαμορφώθηκαν σε αναμενόμενα
επίπεδα και εντός των προβλεπομένων ορίων.

Όσο, όμως, οι επενδυτές θα εξοικειώνονται με τη νέα αγορά τόσο θα παίρνουν πιο
γενναίες αποφάσεις. Επομένως, αναμένονται υψηλότεροι τζίροι και διαπραγμάτευση
και των έξι σειρών συμβολαίων που υπάρχουν στο Χρηματιστήριο Παραγώγων. Ήδη,
την πρώτη ημέρα λειτουργίας της αγοράς παραγώγων διαπραγματεύτηκαν οι δύο
πρώτες σειρές συμβολαίων (Σεπτεμβρίου και Οκτωβρίου), όπως και εκείνη του
Δεκεμβρίου. Τη δεύτερη ημέρα διαπραγματεύτηκαν μόνο οι δύο πρώτες σειρές.

Αυτό ήταν μάλλον αναμενόμενο, καθώς, όπως συνηθίζεται διεθνώς, το επενδυτικό
ενδιαφέρον επικεντρώνεται περισσότερο στα πιο «κοντινά» συμβόλαια. Διότι για
πιο βραχυπρόθεσμες περιόδους είναι πιο ξεκάθαρη η εικόνα για τις μελλοντικές
(προθεσμιακές) τιμές. Επίσης, σε αυτό συμβάλλει και η ρευστότητα της αγοράς, η
οποία είναι μάλλον μεγαλύτερη για βραχυπρόθεσμα διαστήματα.

Οι τιμές των συμβολαίων

Όσον αφορά τις τιμές των συμβολαίων, αυτές κινήθηκαν προς την ίδια κατεύθυνση
με εκείνη των πραγματικών τιμών του δείκτη FTSE/ASE-20 στο Χρηματιστήριο Αξιών
Αθηνών. Και αυτή η εξέλιξη ήταν ενδεικτική της ομαλότητας στην αγορά
παραγώγων. Διευκρινίζεται ότι κατά τη διάρκεια της ζωής ενός συμβολαίου
μελλοντικής εκπλήρωσης, η προθεσμιακή τιμή και το πραγματικό επίπεδο του
δείκτη FTSE/ASE-20 κινούνται πάντα προς την ίδια κατεύθυνση. Ειδικά σε
μεγαλύτερες χρονικές περιόδους, η προθεσμιακή τιμή είναι, συνήθως, ελαφρώς
υψηλότερη από αυτή του δείκτη FTSE/ASE-20.

Βέβαια, στην ομαλότητα και στις μικρές διακυμάνσεις που είχαν οι τιμές των
συμβολαίων στο Χρηματιστήριο Παραγώγων Αθηνών συνέβαλε η «δειλή» συμπεριφορά
του δείκτη FTSE/ASE-20 στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών. Ενδεικτικά αναφέρεται
ότι ο Γενικός Δείκτης τιμών μετοχών ή άλλοι δείκτες επιμέρους κλάδων στο
Χρηματιστήριο Αξιών είχαν μεγαλύτερες διακυμάνσεις από εκείνες του δείκτη
FTSE/ASE-20. Αυτό οφείλεται στο ότι την περασμένη εβδομάδα αρχικά κινήθηκαν
περισσότερο, κυρίως, τα «περιφερειακά χαρτιά» και λιγότερο τα blue chips που
συνθέτουν τον δείκτη FTSE/ASE-20.

Το φαινόμενο αρμπιτράζ

Στην περίπτωση που υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των πραγματικών και των
μελλοντικών (προθεσμιακών) τιμών ή στην περίπτωση που κινούνται προς την
αντίθετη κατεύθυνση, τότε έχουμε το φαινόμενο αρμπιτράζ ή αλλιώς
εξισορροποιητικής κερδοσκοπίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι εξισορροποιητικοί
κερδοσκόποι επιδιώκουν να κερδίσουν από τις διαφορές στις τιμές, οι οποίες
έχουν τεθεί για το ίδιο αγαθό σε διαφορετικές αγορές. Οι διαφορές των τιμών
στην τρέχουσα αγορά και στην προθεσμιακή αγορά πρέπει να βρίσκονται μεταξύ
συγκεκριμένων ορίων. Δηλαδή, πρέπει σε γενικές γραμμές να ισούνται από αγορά
σε αγορά. Αν οι τιμές αποκλίνουν πολύ μεταξύ τους, τότε οι εξισορροποιητικοί
κερδοσκόποι παίρνουν θέση στην αγορά για να κερδίσουν από την απόκλιση αυτή
των τιμών. Επίσης, οι συναλλαγές αυτές βοηθούν ώστε να επέλθει ισορροπία
μεταξύ των δύο αγορών (βλέπε πίνακα).

Νέοι όροι

Νέες λέξεις και νέοι όροι μπήκαν στη ζωή μας με την έναρξη της λειτουργίας του
Χρηματιστηρίου Παραγώγων Αθηνών. Λέξεις όπως προθεσμιακό συμβόλαιο, αριθμός
ανοιχτών θέσεων και εξισορροποιητική κερδοσκοπία ήταν μάλλον άγνωστες στους
περισσότερους πριν από την έναρξη της νέα αγοράς.

Όπως στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών διαπραγματεύονται μετοχές και υπάρχουν οι
σχετικοί δείκτες (γενικός, τραπεζών κ.λπ.), έτσι και στο Χρηματιστήριο
Παραγώγων Αθηνών διαπραγματεύονται παράγωγα προϊόντα με τις αντίστοιχες τιμές.
Οι τιμές στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών είναι πραγματικές ή τρέχουσες (παρόν),
ενώ στο Χρηματιστήριο Παραγώγων Αθηνών είναι μελλοντικές ή προθεσμιακές
(μέλλον). Το πρώτο παράγωγο προϊόν που διαπραγματεύεται στο Χρηματιστήριο
Παραγώγων είναι το Συμβόλαιο Μελλοντικής Εκπλήρωσης στον δείκτη FTSE/ASE-20.
Με ένα Συμβόλαιο Μελλοντικής Εκπλήρωσης δύο μέρη (ο αγοραστής και πωλητής)
συμφωνούν δεσμευτικά στην παράδοση του δείκτη FTSE/ASE-20 σε μια συμφωνημένη
τιμή και σε καθορισμένη μελλοντική ημερομηνία. Τα συμβόλαια αυτά είναι οι
μελλοντικές τιμές του δείκτη FTSE/ASE-20 του Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών.

Η τιμή διακανονισμού

Η συμφωνημένη τιμή λέγεται τιμή διακανονισμού ή τιμή συμβολαίου και βρίσκεται
στη στήλη που αναγράφει «Τιμή Εκκαθάρισης». Η μελλοντική ημερομηνία
αναγράφεται στην πρώτη στήλη του πίνακα, όπου αναφέρεται «Μήνας Παράδοσης».
Στο Χρηματιστήριο Παραγώγων Αθηνών υπάρχουν κάθε φορά έξι συμβόλαια, δηλαδή
υπάρχουν συμφωνημένες τιμές για έξι διαφορετικές μελλοντικές ημερομηνίες. Όταν
λήγει ένα, τότε παίρνει τη θέση του ένα άλλο. Ο κανόνας είναι ο εξής: πρέπει
να υπάρχουν οι τρεις πιο κοντινοί μήνες από τον μηνιαίο κύκλο και οι τρεις πιο
κοντινοί από τον τριμηνιαίο κύκλο Μαρτίου, Ιουνίου, Σεπτεμβρίου και
Δεκεμβρίου, που δεν περιλαμβάνονται στους παραπάνω.

Συνεπώς, όταν ξεκίνησε το Χρηματιστήριο Παραγώγων Αθηνών, στις 27 Αυγούστου,
έπρεπε να υπάρχουν συμβόλαια για τους μήνες Σεπτέμβριο, Οκτώβριο και Νοέμβριο
(οι τρεις πιο κοντινοί μήνες από τον μηνιαίο κύκλο), όπως και εκείνα του
Δεκεμβρίου 1999, Μαρτίου 2000 και Ιουνίου 2000 (οι τρεις πιο κοντινοί από τον
τριμηνιαίο κύκλο Μαρτίου, Ιουνίου, Σεπτεμβρίου και Δεκεμβρίου, που δεν
περιλαμβάνονται στους πρώτους τρεις του μηνιαίου κύκλου). Έτσι, όταν λήξει του
Σεπτεμβρίου, τα έξι συμβόλαια θα είναι τα εξής: Οκτώβριος 1999, Νοέμβριος
1999, Δεκέμβριος 1999, Μάρτιος 2000, Ιούνιος 2000 και Σεπτέμβριος 2000. Τα
συμβόλαια λήγουν την τρίτη Παρασκευή κάθε μήνα και το καινούργιο
διαπραγματεύεται από την επόμενη εργάσιμη ημέρα.

Η τιμή εκκαθάρισης

Οι όροι «τιμή έναρξης», «ανώτερη τιμή», «κατώτερη τιμή» και «τιμή κλεισίματος»
είναι γνωστοί και από το Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών. Αντί, όμως, να
αναφέρονται σε τιμές μετοχών και δεικτών (γενικός, τραπεζών κ.λπ), αναφέρονται
σε τιμές συμβολαίων (μελλοντικές τιμές του δείκτη FTSE/ASE-20). Η τιμή ενός
συμβολαίου είναι η τιμή εκκαθάρισης ή αλλιώς τιμή διακανονισμού, η οποία
προκύπτει με έναν τύπο. Η τιμή αυτή συνήθως συμπίπτει με την τιμή κλεισίματος
του συμβολαίου, η οποία προκύπτει από τις τιμές που δίνονται την τελευταία ώρα
της διαπραγμάτευσης. Εάν οι τιμές κλεισίματος και οι τιμές εκκαθάρισης
παρουσιάζουν μεγάλες αποκλίσεις, τότε λαμβάνεται υπόψη άλλο χρονικό διάστημα.
Επομένως, όπως ο επενδυτής στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών παρακολουθεί
καθημερινά τις τιμές κλεισίματος των μετοχών για να διαπιστώσει εάν έχασε ή
κέρδισε και πόσο, στο Χρηματιστήριο Παραγώγων πρέπει να παρακολουθεί την τιμή
εκκαθάρισης. Τα κέρδη του προκύπτουν από την αύξηση της τιμής εκκαθάρισης και
αντίστροφα οι ζημιές του.

Ο αριθμός των πράξεων

Όμως, ένα συμβόλαιο αγοράζεται με βάση την τρέχουσα τιμή δείκτη FTSE/ASE-20
στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών. Κάθε μονάδα του δείκτη αγοράζεται με 2.000
δραχμές. Η ένδειξη αυτή υπάρχει στον τίτλο του πίνακα, όπου αναφέρεται:
«Μονάδα διαπραγμάτευσης 1 μονάδα δείκτη χ 2.000 δραχμές, χρηματικός διακανονισμός».

Επίσης, όπως στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών δίνονται εντολές για αγορές και
πωλήσεις μετοχών, δηλαδή γίνονται πράξεις, έτσι γίνεται και στο Χρηματιστήριο
Παραγώγων Αθηνών. Ο αριθμός των πράξεων εμφανίζεται στη 15η στήλη του πίνακα.
Έτσι προκύπτει και ο όγκος, δηλαδή τα συμβόλαια που διακινήθηκαν και ο τζίρος
(η αξία των συναλλαγών). Η στήλη που αναφέρει τον «Αριθμό Ανοιχτών Συμβολαίων»
(18η στήλη στον πίνακα) δείχνει τον αριθμό των συμβολαίων που δεν έχουν
πωληθεί ή που είναι προς πώληση. Ο αριθμός αυτός είναι ενδεικτικός του βάθους
της αγοράς. Όσο μεγαλύτερος είναι τόσο μεγαλύτερο είναι το βάθος της αγοράς. Η
ένδειξη αυτή είναι αντίστοιχη με εκείνη του Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών που
αναφέρει, για παράδειγμα, ότι η τάδε μετοχή «έκλεισε με αγοραστές ή πωλητές).