Η «υγεία» στο στόχαστρο

Από καιρό παρακολουθούμε να βρίσκεται στο στόχαστρο η υγεία, ως σύστημα
παροχής υπηρεσιών ­ γιατί η υγεία των Ελλήνων ως κατάσταση χαίρει υψηλών
δεικτών.

Τι μας έχει πάει λάθος στην ανάπτυξη και λειτουργία του συστήματος υγείας και
του ΕΣΥ πιο συγκεκριμένα;

Και αυτό το σύστημα, όπως κάθε άλλο, εκφράζεται και αξιολογείται και μέσα από
τους θεσμικούς μηχανισμούς και από τις οργανωτικές και λειτουργικές του αποδόσεις.

Τι έχει όμως συμβεί σε μας; Πολλοί από αυτούς τους θεσμούς και μάλιστα
πολιτικώς ανομολόγητα δεν εφαρμόσθηκαν ποτέ, όπως η αποκεντρωμένη οργάνωση και
διοίκηση του συστήματος, ο οικογενειακός γιατρός, η ενοποίηση των υπηρεσιών
και των κλάδων υγείας και κυρίως ο ενιαίος φορέας χρηματοδότησης.

Άλλες πάλι ρυθμίσεις δεν αναπτύχθηκαν και δεν λειτούργησαν με όρους
ορθολογισμού και αυστηρού προγραμματισμού, αλλά και διαστρεβλώθηκαν στην
πορεία τους στο πλαίσιο ενός συνδρόμου «χαμένων και κερδισμένων» από μια
μεταρρύθμιση. Και αναφέρουμε τον (περιβόητο) θεσμό του γιατρού πλήρους και
αποκλειστικής απασχόλησης, την βασισμένη σε μια δεοντολογία λειτουργία του
ιατρικού σώματος, την πολιτική κινήτρων, την οργάνωση της πρωτοβάθμιας
φροντίδας μέσα από τα υπάρχοντα Κέντρα Υγείας και τα αστικού τύπου, που ποτέ
δεν δημιουργήθηκαν, την καθιέρωση του θεσμού του μάνατζμεντ και των μάνατζερ
στα νοσοκομεία και τόσες άλλες μορφές και σχήματα θεσμικής και οργανωτικής
αναγκαιότητας που προβλέπονταν από τον αρχικό και τους επόμενους νόμους.

Απ’ αυτό το ατελές μόρφωμα του συστήματος παροχής υπηρεσιών υγείας που εμείς
οι ίδιοι δημιουργήσαμε, δεν είναι δυνατό να προκύψουν οι «άριστες» οργανωτικές
και λειτουργικές αποδόσεις.

Έτσι μαζί με τόσες άλλες αναξιοπάθειες φθάσαμε σήμερα να έχουμε ένα σύστημα το
οποίο έκδηλα δυσλειτουργεί και απαιτεί παρεμβάσεις σε δύο ορατά μέτωπα:

* Πρώτο, στο μέτωπο της ποιότητας και αναβάθμισης των υπηρεσιών προς
τον πολίτη, ιδιαίτερα στα νοσοκομεία, αυτό που η νέα πολιτική σημειολογία το
ονομάζει «καθημερινότητα» ­ δηλαδή την πρόσβαση και διακίνηση των ασθενών στο
νοσοκομειακό χώρο, την ξενοδοχειακή υποδομή και τον εξοπλισμό, τη συνεχή
παρακολούθηση ασθενών, το σύστημα των εφημεριών των νοσοκομείων και τα τμήματα
εκτάκτων περιστατικών, τον έλεγχο και την αξιολόγηση των κλινικών υπηρεσιών,
τη λειτουργία και τη συμπεριφορά των παραγόντων περίθαλψης κυρίως των
εργαζομένων, κ.ά.

* Δεύτερο, στο μέτωπο του εξορθολογισμού της οικονομικής διαχείρισης
και του προγραμματισμού κάλυψης των αναγκών, αυτό που καταδυναστεύει την
πολιτική ως «ελλειμματολογία» ­ δηλαδή τις πολιτικές συγκράτησης και ελέγχου
του κόστους, τη σχέση κόστους και κλινικής αποτελεσματικότητας, τον περιορισμό
και τον έλεγχο των δαπανών στις προμήθειες και στη χρήση του εξοπλισμού, την
παρακολούθηση εσόδων-εξόδων σε συνδυασμό με τις πολιτικές νοσηλίου, την
αποπληρωμή των χρεών των Ταμείων και βεβαίως την κάλυψη του «ελλείμματος» σε
νοσηλευτικό κυρίως προσωπικό και την αναθεώρηση των οργανισμών.

Προσωπικά πιστεύω, ότι χρειαζόμαστε στο σύστημα και ιδιαίτερα στο ΕΣΥ
ριζοσπαστικές τομές, προβλέποντας αντίθετα ότι η «βήμα προς βήμα» πολιτική με
ήπιες ρυθμίσεις δεν θα πετύχει.

Το σύστημα έχει ανάγκη να μπει σε μια πορεία ανασυγκρότησης στη βάση των
θεσμικών «συμπληρώσεων» η οποία θα εκσυγχρονίσει τη λειτουργία αυτών των
θεσμών και θα προσδιορίσει άλλους όρους αποτελεσματικότητας.

Εννοούμε δηλαδή νέες πολιτικές κινήτρων, νέες ρυθμίσεις της σχέσης δημόσιου
και ιδιωτικού τομέα, νέο μηχανισμό (φορέα) συντονισμού χρηματοδότησης και
ρύθμισης της αγοράς των υπηρεσιών υγείας, νέους τρόπους μάνατζμεντ και
οπωσδήποτε την εφαρμογή και τον έλεγχο ενός πλέγματος προτύπων (στάνταρντ)
απόδοσης και ποιότητας του κλινικού έργου και βεβαίως μια σύγχρονη πολιτική
στη Δημόσια Υγεία (έλεγχος και προστασία, πρόληψη, αγωγή υγείας κ.λπ.).

Ωστόσο τα δύο μέτωπα που έχουμε μπροστά μας σήμερα επιβάλλουν κατ’ αρχήν την
εντατικοποίηση μιας πολιτικής άμεσων παρεμβάσεων.

Πολλές από αυτές τις πολιτικές έχουν ήδη δρομολογηθεί από τις αρχές του χρόνου
στο υπουργείο, αλλά οι εγγενείς αδράνειες και οι κατεστημένες συμπεριφορές
λειτουργών και συστήματος προσδίδουν ένα αργόσυρτο ρυθμό και κάνουν λιγότερο
φανερές τις όποιες βελτιώσεις.

Αλλά ένα σύνολο μέτρων πρέπει να υπακούει σε μια στέρεη πολιτική υγείας. Από
μια διεισδυτικότερη ματιά σε αυτά τα «μέτωπα» αναδύεται ως κοινό συστατικό
τους το ζήτημα των δικαιωμάτων και της ικανοποίησης των ασθενών, το οποίο
οικοδομεί μια νέα προσέγγιση στα πράγματα της υγείας.

Καλούμαστε λοιπόν να χρησιμοποιήσουμε ως βασικό εργαλειακό στοιχείο για την
αναβάθμιση των υπηρεσιών υγείας, τα δικαιώματα των ασθενών καθώς και την
ικανοποίησή τους και να διατυπώσουμε ένα νέο πρότυπο διοίκησης και λειτουργίας
του συστήματος και των υπηρεσιών υγείας, που να στηρίζεται σ’ αυτά.

Συμπερασματικά επειδή δεν θέσαμε τον ασθενή στο κέντρο των μεταρρυθμίσεων ως
βασικό αξιολογητή της λειτουργίας του συστήματος, πολλές από τις λύσεις που
προτάθηκαν έχουν αποτύχει στην εφαρμογή τους.

Ας προσέξουμε λοιπόν η έκφραση «πρώτα ο πολίτης» να μην αποτελεί απλή
σημειολογία των καιρών ούτε πολιτική συνθηματολογία. Ας αντανακλά τουλάχιστον
μια πραγματική και αποτελεσματική πολιτική υγείας!

Ο Άρης Σισσούρας είναι καθηγητής του Παν/μίου Πατρών και διευθυντής του
Ινστιτούτου Κοινωνικής Πολιτικής του ΕΚΚΕ.