ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εθνικός επαρχιωτισμός

Ως γνωστόν είμαστε από τις τελευταίες χώρες στον κόσμο όπου οι υποψήφιοι
φοιτητές εξετάζονται στην έκθεση ιδεών. Όχι γιατί οι άλλοι δεν έχουν ιδέες,
αλλά γιατί τις σέβονται περισσότερο από μας και εν πάση περιπτώσει δεν τις
καταναλώνουν με τον ίδιο ακατάσχετο τρόπο.

Εμείς όμως είμαστε λαός διαφορετικός. Μεγαλωμένος μέσα στην αυταπάτη μιας
δήθεν πνευματικότητας. Η οποία όμως δεν χρειάζεται να έχει απαραιτήτως βάθος,
μπορεί να πουλιέται και στα περίπτερα. Μπορεί να διδάσκεται ως κονσέρβα στα
φροντιστήρια, μπορεί να λαμβάνει τη μορφή άσκησης στις Πανελλήνιες Εξετάσεις.
Οι απλές καθημερινές έννοιες, οι προσιτές στο επίπεδο των νέων ανθρώπων, όπως
είναι για παράδειγμα η σύγχρονη πόλη, οι καλοκαιρινές πυρκαγιές, το ιδιωτικό
αυτοκίνητο, οι πλανόδιοι μικροπωλητές, τα ατυχήματα στους δρόμους, τα αδέσποτα
σκυλιά και τα θερινά τα σινεμά, δεν έχουν γκλαμουριά, δεν ανατάσσουν το
φρόνημα. Αντ’ αυτών επιλέγονται έννοιες όπως ανδρεία, αλληλεγγύη, τεχνολογική
εξέλιξη και παρ’ ολίγον παγκοσμιότητα. Στις φετινές εξετάσεις ενέσκηψε και ο
πολιτισμός. Όχι όμως με την πραγματιστική του βάση, αλλά με το αίτημα μιας
οντολογικής αναζήτησης της οποίας τα όρια καθορίζονται από τις σηματοδοτήσεις
ενός ασαφώς οριζόμενου πλαισίου.

Γιατί τι άλλο παρά σύγχυση μπορεί να προκαλέσει το εδάφιο του συμπαθούς κατά
τα άλλα «συγγραφέα» που ξεκινά λέγοντάς μας ότι «οι πολιτιστικές αξίες τότε
και μόνον τότε αποκτούν διάρκεια, εφόσον είναι πανταχού παρούσες». Διότι τι
θέλει εδώ να πει ο ποιητής; Ότι η χωρική διάσταση των πολιτιστικών συμβάντων
είναι όρος που καθορίζει και τον χρονικό τους ορίζοντα; Ή μήπως ότι η
πολυπραγμοσύνη των καλλιτεχνών π.χ. σε πόσα κανάλια εμφανίζονται, είναι το
κριτήριο για την αντοχή τους στο χρόνο; Αν λοιπόν δεν είναι πανταχού παρούσες,
οι πολιτιστικές αξίες «αφήνουν εντυπώσεις, αλλά όχι ήθος». Οι πολιτιστικές
αξίες αφήνουν ήθος! Ή εντυπώσεις. Ανάλογα με το αν είναι ή όχι πανταχού
παρούσες. Με άλλα λόγια ένας απομονωμένος πολιτισμός των ιθαγενών Ινουί στην
παγωμένη Αρκτική δεν μπορεί να έχει διάρκεια, ούτε ήθος. Πρέπει να είναι
εμπορεύσιμος και διακινήσιμος από τους διαύλους της σύγχρονης πληροφορικής
τεχνολογίας. Αλλιώς αφήνει εντυπώσεις. Γίνεται εφήμερος και χάνεται στο βάθος
της ιστορικής λησμοσύνης. Αυτός ο αχταρμάς αμπελοφιλοσοφίας και ανόητης
ρητορικής, γίνεται η καθοδηγητική αρχή του συστήματος με βάση το οποίο οι
υποψήφιοί μας στις πρώτες δέσμες καλούνται να εκθέσουν τις δικές τους ιδέες
και να μεταμορφωθούν σε μικρούς αυτοσχέδιους κοινωνιολόγους και στη συνέχεια
να αξιολογηθούν για την είσοδό τους στα πνευματικά ιδρύματα όπου, ως γνωστόν,
αυτές οι ιδέες διά της μεθόδου της «ευδοκίμησης» και της εντατικής
καλλιέργειας απογειώνονται και φτάνουν στην αποκορύφωσή τους με την αποφοίτηση.

Και συνεχίζει ο συγγραφέας: «ο πολιτισμός της καθημερινότητας είναι μια
πρόταση προς το μέλλον που αγκαλιάζει το παρόν». Αλήθεια ποιος είναι αυτός ο
πολιτισμός της καθημερινότητας; Πότε τον ορίσαμε και ποιος τον αξιολογεί; Ή
μήπως πρόκειται για μια καταχρηστική επέκταση του πολιτιστικού αντικειμένου
όπου ο όρος «πολιτισμός» παραπέμπει απλώς σε διάφορες μορφές αισθητικής; Αν
όμως πρόκειται περί αυτού γιατί «ασφυκτιά στη σημερινή Ελλάδα»; Η αισθητική
δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή, έτσι γενικά και αφοριστικά, αλλά αποκτά
επιθετικούς προσδιορισμούς ανάλογα με τα μέτρα και τις προτιμήσεις των
κοινωνικών ομάδων, που ως γνωστόν και διαφορετικές καταγωγές έχουν και
διαφορετικά πρότυπα. Η «υποβάθμιση του πολιτισμού της καθημερινότητας στη χώρα
μας», την οποία παρακάτω επικαλείται ο εξεταστής, νομιμοποιείται ως έκφραση,
μόνο όταν έχει οριστεί το επίπεδο ή το σύστημα αναφοράς. Άλλως αποτελεί τυπικό
παράπτωμα το οποίο δικαίως θα μπορούσαν οι διαγωνιζόμενοι να επικαλεστούν σε
ένα Συμβούλιο της Επικρατείας που θα έκρινε τη συμβατότητα του θέματος με το
Γλωσσικό μας Σύνταγμα.

Η έκθεση ιδεών ορθώς τείνει να καταργηθεί. Όχι μόνο γιατί ­ ως θεσμός ­ υπέστη
κακοποιήσεις από άτομα με αμφιλεγόμενη παιδεία και ιδεολογικές τοποθετήσεις,
αλλά και γιατί συνετέλεσε στην αναπαραγωγή μιας αθλιότητας την οποία το
σύστημα της Παιδείας όφειλε να καταπολεμά και να την ανατρέπει. Ας ελπίσουμε
ότι οι υποψήφιοι αυτών των εξετάσεων ήταν τα τελευταία θύματα.