Το νόημα των ευρωεκλογών

Το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών δεν φάνηκε να αιφνιδίασε κανέναν, που θέλει να
παρατηρεί τα δημόσια πράγματα ψύχραιμα και αντικειμενικά. Τα δύο μεγάλα
κόμματα, ΠΑΣΟΚ και Νέα Δημοκρατία, μπορεί βεβαίως, ενδόμυχα, να προσδοκούσαν
ευνοϊκότερα αποτελέσματα, ώστε να πορευθούν προς τις εθνικές εκλογές με
μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και ασφάλεια. Τα ποσοστά που εισέπραξαν, όμως,
κινήθηκαν μέσα στα επιτρεπτά όρια πρόβλεψης, με βάση τα δεδομένα που είχαν
αναπτυχθεί από τις δημοσκοπήσεις των τελευταίων μηνών.

Ένα, όμως, είναι γεγονός αναμφισβήτητο: καταγράφηκε μία δυναμική «κλεισίματος
της ψαλίδας» ανάμεσα στην κυβέρνηση και την αξιωματική αντιπολίτευση. Αρκεί
κανείς να σημειώσει το γεγονός ότι 10 μόλις ημέρες πριν από τις εκλογές οι
δημοσκοπήσεις έδειχναν τη Ν.Δ. να προηγείται 4 έως 5 μονάδες, ενώ τους αμέσως
προηγούμενους μήνες η διαφορά φαινόταν ακόμη μεγαλύτερη, λόγω των γνωστών τότε
αντίξοων συνθηκών για το κυβερνών κόμμα.

Τα ποσοστά που εισέπραξαν τα δύο μεγάλα κόμματα ΠΑΣΟΚ και Νέα Δημοκρατία κινήθηκαν μέσα σε επιτρεπτά όρια πρόβλεψης

Η ευνοϊκή αυτή δυναμική υπέρ του ΠΑΣΟΚ δεν πρόλαβε να επιτρέψει στην κυβέρνηση
την υπερκάλυψη της διαφοράς, παρ’ όλες τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν κατά
την προεκλογική περίοδο. Από την άλλη πλευρά, όμως, δεν δικαιολογείται κανένας
λόγος δημιουργίας κλίματος ηττοπάθειας στους κόλπους του ΠΑΣΟΚ, καμία
θριαμβολογία δεν ταιριάζει αντίστοιχα για την αξιωματική αντιπολίτευση, γιατί:

α) Η Ν.Δ. δεν κατάφερε να εισπράξει τις απώλειες του ΠΑΣΟΚ, αφού αυτές
κινήθηκαν κυρίως προς «τα αριστερά» του, και

β) αποκομίζοντας, αν και ευρωεκλογές, λιγότερες ψήφους κατά δύο
ποσοστιαίες μονάδες από ό,τι στις προηγούμενες εθνικές εκλογές του 1996,
φαίνεται να έχει φθάσει στα όρια της εκλογικής της δύναμης.

Ως προς τα άλλα κόμματα:

Η άνοδος του ΚΚΕ εκτιμάται ως συγκυριακή, λόγω του πολέμου στη Γιουγκοσλαβία
και της πλειοδοσίας του σε αντιαμερικανική και αντινατοϊκή στάση, με το
δεδομένο του 97% περίπου του ελληνικού λαού εναντίον των βομβαρδισμών. Το
ποσοστό του, λοιπόν, ήταν αναμενόμενο και οφείλεται περισσότερο σε μία
«καταγγελτική» διάθεση ορισμένων συμπολιτών μας παρά στην ανάπτυξη μιας
κοινωνικής δυναμικής υπέρ του κόμματος αυτού.

Η μικρή έκπληξη των εκλογών αυτών ήταν η στασιμότητα του Συνασπισμού της
Αριστεράς και της Προόδου στα ίδια περίπου ποσοστά με τις προηγούμενες εθνικές
εκλογές. Οι παραδοσιακές νικηφόρες επιδόσεις του κόμματος αυτού σε
αναμετρήσεις ευρωεκλογών, σε σύγκριση με το σήμερα, επιβεβαιώνουν τις εμμονές
και την κρίση στρατηγικής της ηγεσίας του, που δεν ευνοούν πλέον τη
«συμπάθεια» που είχε επιδείξει άλλοτε το εκλογικό σώμα.

Το φαινόμενο της ανόδου του ΔΗΚΚΙ θα έπρεπε να είχε απασχολήσει σοβαρότερα το
ΠΑΣΟΚ και ιδιαίτερα να είχε αντιμετωπισθεί ανάλογα κατά την προεκλογική
εκστρατεία. Το πρόβλημα για την κυβέρνηση βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, εκεί
και όχι στη Ν.Δ. Η δυνατότητα του ΔΗΚΚΙ να αντλεί την εκλογική του δύναμη
σχεδόν αποκλειστικά από δυσαρεστημένους ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ, προσφέρει τη
μόνη ευκαιρία επανόδου της Ν.Δ. στην εξουσία.

Βεβαίως, σε επίπεδο ευρωεκλογών, όπου δεν εκλέγεται κυβέρνηση και
πρωθυπουργός, η «χαλαρή» ψήφος και η ψήφος διαμαρτυρίας δίνεται πολύ
ευκολότερα από ό,τι στις εθνικές εκλογές. Το γεγονός αυτό εκμεταλλεύτηκε το
ΔΗΚΚΙ, που με τον αρνητικό και δημαγωγικό του λόγο εμβόλισε τμήμα από τα
παραδοσιακά λαϊκά στρώματα του ΠΑΣΟΚ επιρρεπή προς την πολιτική αισθητική του
κ. Τσοβόλα. Πολλές, όμως, από τις ψήφους αυτές θα επανακάμψουν στο ΠΑΣΟΚ λόγω
του αυστηρά πολιτικού και ­ γιατί όχι ­ διλημματικού χαρακτήρα των βουλευτικών
εκλογών του 2000.

Το «ισορροπημένο» αποτέλεσμα των ευρωεκλογών σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να
δημιουργήσει αισθήματα εφησυχασμού στην κυβέρνηση και το κόμμα. Αντίθετα,
μάλιστα. Οι τρεις ποσοστιαίες μονάδες διαφορά με τη Ν.Δ. αποτέλεσαν το ανώτατο
επιτρεπτό όριο ασφαλείας για το ΠΑΣΟΚ. Η νίκη του ΠΑΣΟΚ στις εθνικές εκλογές
θα είναι δεδομένη εάν αξιοποιηθούν σωστά τα πολιτικά μηνύματα της πρόσφατης
σοβαρής εκλογικής αναμέτρησης και περιορισθούν τους προσεχείς μήνες ορισμένες
αρνητικές εντυπώσεις, με τη λήψη αναγκαίων μέτρων που σχετίζονται με τα
καθημερινά προβλήματα και αφορούν π.χ. στην παιδεία, στην υγεία, στις
συγκοινωνίες, στην ποιότητα της ζωής, στο αίσθημα ασφάλειας των πολιτών.

Αλλά, ακόμα, εάν αντιμετωπισθούν με διορθωτικές παρεμβάσεις, κατά πιο άμεσο
τρόπο, χρονίζοντα ζητήματα ευπαθών και πιο αδύναμων τμημάτων του πληθυσμού. Το
κοινωνικό κράτος, όμως, δεν πρέπει να ταυτίζεται με το «κράτος παροχών», γιατί
το δεύτερο υπονομεύει και ακυρώνει, σε τελευταία ανάλυση, το πρώτο.

Ο ελληνικός λαός ξέρει να κρίνει και να συγκρίνει. Το εγχείρημα που έχει
ξεκινήσει για την εξυγίανση της οικονομίας και τη βελτίωση των
μακροοικονομικών μεγεθών πρέπει να ολοκληρωθεί. Ήδη οι επιδόσεις της
κυβέρνησης και οι κατακτήσεις στον τομέα αυτό είναι μεγάλες. Μόνο με το τέλος
της κυβερνητικής θητείας μπορεί να αξιολογηθεί στο σύνολό του το κυβερνητικό
έργο και να εκτιμηθεί η σωστή υλοποίηση του προγράμματος, που έτυχε της
έγκρισης του ελληνικού λαού το 1996.

Πέραν αυτών, στο επίπεδο λειτουργίας του κόμματος, εν όψει των κρίσιμων
εκλογών του 2000, απαιτείται κινητοποίηση και αναδιάταξη των οργανώσεων και
των στελεχών του ΠΑΣΟΚ. Οι «παθολογίες» που επισημάνθηκαν στο πρόσφατο
Συνέδριο του Κινήματος δεν ξεπεράσθηκαν. Η επιτακτική ανάγκη για τη δημιουργία
ενός πιο «μάχιμου» ΠΑΣΟΚ, ανοικτού στην κοινωνία και τους πολίτες, αποτελεί
ακόμη ζητούμενο. Κατά την πρόσφατη προεκλογική εκστρατεία παρατηρήθηκαν και
πάλι φαινόμενα «καθεστωτικής» νοοτροπίας και «απροθυμίας» δραστηριοποίησης
στελεχών και μελών, σε σύγκριση με την υπερδραστηριότητα που επέδειξαν οι
ίδιοι άνθρωποι στις τοπικές ή άλλες οργανώσεις τους για την εκλογή δημάρχων
και δημοτικών συμβούλων της αρεσκείας τους ή ακόμα και αντιπροσώπων στο
Συνέδριο του Μαρτίου.

Στο πολιτικό, τέλος, επίπεδο, το μήνυμα των ευρωεκλογών επαναφέρει επιτακτικά
και πάλι στο προσκήνιο το μονότονα απωθούμενο από διάφορες πλευρές ζήτημα της
πολιτικής συμμαχιών στον ευρύτερο χώρο της Κεντροαριστεράς. Το ΠΑΣΟΚ πρέπει
και εδώ να αναλάβει άμεσα πρωτοβουλίες.

Οι ευρωεκλογές κατέγραψαν ένα ­ περιστασιακό έστω ­ 20% στα «αριστερά» του
ΠΑΣΟΚ. Είναι ένα φαινόμενο που παρουσιάζεται για πρώτη φορά. Υπάρχει, λοιπόν,
ανάγκη ενός ουσιαστικού «ανοίγματος» του ΠΑΣΟΚ προς τη βάση αριστερά του, με
ιδέες και προτάσεις. Αλλά και με την ανάπτυξη σοβαρού διαλόγου με δυνάμεις του
χώρου αυτού, με προοπτική τη σύγκλιση και συνεργασία. Κανένα μεγάλο
μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα για τον εκσυγχρονισμό των θεσμών και της κοινωνίας
δεν μπορεί να περάσει χωρίς μεγάλες κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες. Σε
καμία περίπτωση, πάντως, δεν γίνεται τούτο κατορθωτό, με σημαντικά τμήματα
προοδευτικών πολιτών αποκλεισμένα ή στην αντίπερα όχθη. Αντίστοιχα, οι ηγεσίες
της Αριστεράς θα πρέπει να αναλογισθούν τα λάθη του ’89 και τις τεράστιες
ευθύνες που αναλαμβάνουν από μία ενδεχόμενη παράταση του στείρου αρνητισμού
τους απέναντι στο ΠΑΣΟΚ.

Στον απόηχο των ευρωεκλογών πρέπει να σταθούμε με περίσκεψη και εγρήγορση. Οι
ευρωεκλογές δεν ήταν δημοψήφισμα ούτε θα μπορούσε να είναι. Ούτε, ασφαλώς,
κυριάρχησαν τα ευρωπαϊκά ζητήματα. Δεν έγινε, π.χ., συζήτηση για τα μεγάλα
θέματα της ευρωπαϊκής ενοποίησης και τη θέση της χώρας μας ούτε για την
ευρωπαϊκή πολιτική των κομμάτων, πεδίο όπου η κυβέρνηση και το ΠΑΣΟΚ είχαν και
έχουν συγκριτικά πλεονεκτήματα. Πρυτάνευσαν, όπως εξάλλου και στην υπόλοιπη
Ευρώπη, άλλα εσωτερικά κριτήρια.

Η συγκυρία, άλλωστε, δεν ευνόησε μία θετική ενασχόληση των πολιτών για το
μέλλον και το όραμα της νέας Ευρώπης. Ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία, από τη μία
πλευρά, και τα σκάνδαλα με τα ευρωπαϊκά τρόφιμα από την άλλη, ανέδειξαν την
αρνητική παρά τη θετική πλευρά της Ευρώπης, έτσι που οι ευρωεκλογές αντί να
συσπειρώσουν τον μέσο Ευρωπαίο πολίτη τον αποθάρρυναν, με τα γνωστά
αποτελέσματα που πρέπει να προβληματίσουν όλους μας.

Ο Γιάννος Κρανιδιώτης είναι αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών.