Αξιολόγηση και σχολικά βιβλία

Πρόσφατα δημοσιεύθηκαν σε ειδική έκδοση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου (Π.Ι.) τα
νέα προγράμματα σπουδών όλων των γνωστικών αντικειμένων της Πρωτοβάθμιας και
Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Παράλληλα ολοκληρώνονται οι διαδικασίες έγκρισης του αντίστοιχου πολλαπλού
διδακτικού υλικού για τα αντικείμενα αυτά (βιβλία μαθητού, βιβλία
εκπαιδευτικού, CD-ROM, video κ.ά), ώστε αυτά να εισαχθούν στην εκπαίδευση από
το διδακτικό έτος 2000-2001 και το κάθε σχολείο να επιλέγει ένα από τα
εγκεκριμένα διδακτικά υλικά.

Με τον τρόπο αυτό ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση του σχεδίου αναμόρφωσης του
περιεχομένου της εκπαίδευσης (διαμόρφωση Ενιαίου Πλαισίου Προγράμματος
Σπουδών, Προγράμματα Σπουδών, Πολλαπλό Διδακτικό Υλικό). Η προσπάθεια αυτή, η
οποία αναπτύχθηκε κατά το χρονικό διάστημα 1996-1999, δημιουργεί μια νέα
αφετηρία στα εκπαιδευτικά μας πράγματα μετά μια 20ετή κατάσταση στασιμότητας
του περιεχομένου διδασκαλίας σε σχέση με τις ραγδαίες εξελίξεις που
συντελέστηκαν την περίοδο αυτή σε όλους τους τομείς. Ένας σημαντικός αριθμός
πανεπιστημιακών, πολλοί εκπαιδευτικοί της πράξης, επιστημονικές ενώσεις κ.ά.
συμμετείχαν ενεργά στην εκπόνηση και την εφαρμογή του σχεδίου. Παράλληλα οι
εκπαιδευτικοί των Λυκείων και ένας μεγάλος αριθμός επιμορφωτών συμμετέχουν στα
σχετικά σεμινάρια που διοργανώνει συνεχώς το Π.Ι. σχετικά με τα νέα
προγράμματα. Η δεύτερη φάση του σχεδίου είναι η εισαγωγή του νέου διδακτικού
υλικού στα σχολεία. Τα ερωτήματα εδώ είναι:

* Πώς θα διαπιστωθεί η καταλληλότητα του υλικού αυτού στη διδακτική πράξη και
πώς μέσα από αυτή θα βελτιωθούν τα βιβλία/προγράμματα;

* Με ποιο ρυθμό θα εισαχθούν αυτά στα σχολεία ώστε να αφομοιωθούν στη σχολική
πρακτική, βελτιώνοντάς την συγχρόνως;

Σχέδιο αξιολόγησης

Χρειάζεται η αναδιοργάνωση του συστήματος με κριτήρια την «απελευθέρωση» της παραγωγής και διακίνησης του βιβλίου, την ελευθερία επιλογής από τα σχολεία και την πλήρη κάλυψη των σχετικών δαπανών από την πολιτεία

Σύμφωνα με τον προγραμματισμό που έχει ανακοινωθεί, το πολλαπλό διδακτικό
υλικό θα εισαχθεί στα σχολεία από τη μεθεπόμενη σχολική χρονιά (2000-2001).
Κατά την επόμενη σχολική χρονιά (1999-2000) θα διδαχθούν τα 37 νέα βιβλία του
Λυκείου τα οποία έχουν συγγραφεί με ανάθεση και με βάση τα νέα προγράμματα.

Το χρονικό διάστημα ενός περίπου έτους που μεσολαβεί, προσφέρει τη δυνατότητα
της εισαγωγής της πειραματικής εφαρμογής του πολλαπλού βιβλίου σε επιλεγμένα
σχολεία, της περαιτέρω βελτίωσής τους και της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών
σχετικά με το περιεχόμενό τους.

Είναι γνωστό ότι η πειραματική εφαρμογή/αξιολόγηση/βελτίωση των σχολικών
εγχειριδίων μέσα από τη διδακτική πράξη είναι μια εντελώς άγνωστη διαδικασία
στην ελληνική εκπαίδευση. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, η αξιολόγηση των βιβλίων
περιοριζόταν μόνο στις γνωμοδοτήσεις των αρμόδιων επιτροπών κρίσης, χωρίς τη
δοκιμασία της σχολικής πράξης. Από τη στήλη αυτή υποστηρίξαμε (22-4-1999),
μερικές βασικές θέσεις ως προς τη σύνταξη των νέων προγραμμάτων/βιβλίων. Το
ζητούμενο όμως είναι η διαμόρφωση ενός συμμετοχικού συστήματος αξιολόγησης το
οποίο θα ισχύει σε κάθε περίπτωση ανανέωσης του διδακτικού προγράμματος.

Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται η εξής διαδικασία αξιολόγησης:

* Συγκρότηση επιστημονικών ομάδων αξιολόγησης του διδακτικού
υλικού/προγραμμάτων κατά διδακτικό αντικείμενο.

* Επιλογή με κριτήρια των σχολείων που θα συμμετάσχουν στη διαδικασία αξιολόγησης.

* Διαμόρφωση του κατάλληλου υλικού αξιολόγησης (φύλλα παρατήρησης κατά
διδακτική ενότητα για εκπαιδευτικούς και μαθητές, ερωτηματολόγια και συνεντεύξεις).

* Αναμόρφωση των βιβλίων με βάση την επανα-αξιολόγηση στη διδακτική πράξη από
τη σχετική ερευνητική έκθεση που θα εκπονηθεί.

Κατά την άποψή μας η διαδικασία αυτή θα συμβάλλει ουσιαστικά στη βελτίωση όχι
μόνο των συγκεκριμένων εγχειριδίων, αλλά και της ίδιας της διαδικασίας
ανανέωσης του σχολικού προγράμματος.

Η συνεχής αξιολόγηση θα αποτελέσει ένα βαρόμετρο της ποιότητας της διδασκαλίας
και της ικανότητας των σχολείων να ανταποκρίνονται στις νέες εξελίξεις. Θα
δώσει επιπλέον τη δυνατότητα στη σχολική κοινότητα να συνδιαμορφώνει το
σχολικό περιεχόμενο, αναπτύσσοντας μια δημιουργική, κριτική και ερευνητική
σχέση με τη γνώση και τη μάθηση.

Ελεύθερη επιλογή βιβλίου

Τέλος, πρέπει να τονισθεί ότι η αναγκαιότητα της σταδιακής και συνεχούς
ανανέωσης του περιεχομένου της εκπαίδευσης δεν συμβαδίζει με τις
γραφειοκρατικές αγκυλώσεις του συστήματος παραγωγής και διακίνησης του
βιβλίου. Δείγματα αυτού του δαιδαλώδους μηχανισμού ήρθαν στην επιφάνεια από
πρόσφατα δημοσιεύματα (άρθρα Συλβ. Ράπτη στα «ΝΕΑ»).

Χρειάζεται για τον λόγο αυτό, η αναδιοργάνωση του συστήματος με κριτήρια την
«απελευθέρωση» της παραγωγής και διακίνησης του βιβλίου, την ελευθερία
επιλογής από τα σχολεία και την πλήρη κάλυψη των σχετικών δαπανών από την
Πολιτεία. Στο πλαίσιο αυτό, τα κεντρικά όργανα της Πολιτείας (Π.Ι.) θα
αναλάβουν έναν «στρατηγικό» ρόλο εκπόνησης των στόχων/περιεχομένων του κάθε
μαθήματος και της αξιολόγησης των βιβλίων που θα συγγράφονται ελεύθερα.

Θα συντάσσεται ο σχετικός κατάλογος των εγκεκριμένων βιβλίων από τον οποίο το
κάθε σχολείο θα επιλέγει ­ ύστερα από πειραματική εφαρμογή ­ εκείνο που κρίνει
καταλληλότερο για τη διδακτική πράξη.

Ο Χρίστος Δούκας είναι δρ εκπαιδευτικής πολιτικής.