ΔΡΟΜΟΙ

στο τέλος του φτάνει ο πόλεμος στα Βαλκάνια, τόσο μεγαλύτερο θα
φαίνεται το έργο που έχει μπροστά της η Ευρώπη. Μπορεί ο πόλεμος να φέρει ένα
τέλος στην αμερικανική ηγεμονία, λέει ο Τζον Λόιντ στο βρετανικό περιοδικό
«Νιου Στέιτσμαν». Μπορεί να διευρύνει τον ευρωπαϊκό ρόλο και να προσφέρει στη
Ρωσία τη δυνατότητα μιας νέας συνεργασίας με την Ευρώπη, της οποίας αποτελεί
μέρος, στη θέση της απατηλής συνεργασίας της με την Αμερική, με την οποία
υπήρξε αντίπαλος στο μεγαλύτερο μέρος αυτού του αιώνα. Όμως, τα πράγματα θα
μπορούσαν να πάνε και αλλιώς. Ο πόλεμος θα μπορούσε να φέρει προσέγγιση της
Ρωσίας με την Κίνα πάνω σε αντιδυτικές βάσεις. Θα μπορούσε να απομακρύνει την
Κεντρική Ευρώπη ακόμη περισσότερο από τη Δύση. Και θα μπορούσε να διαιωνίσει
την ευρωπαϊκή εξάρτηση από τις ΗΠΑ.

αποκάλυψε μια σκληρή πραγματικότητα. Πως η υπεράσπιση των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων, με την επιθετική της μορφή, όπως στο Κοσσυφοπέδιο, είναι μια
στάση που υιοθετεί ο πλούσιος και ασφαλής κόσμος. Και πως ο υπόλοιπος κόσμος
θεωρεί αυτή τη στάση υποκριτική και πολύ πιο απειλητική από το «βεστφαλικό
κράτος» ή την υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας και την έννοια της παγκόσμιας
ισορροπίας δυνάμεων.

δεν είναι δυνατόν να επιτρέψει την ανάληψη δράσης εναντίον άλλης χώρας
με τη σημαία της υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όταν δεν επιτρέπει σε
άλλες χώρες να ελέγξουν τις δικές της επιδόσεις σε αυτόν τον τομέα. Με
ημιδημοκρατικό σύστημα, η Ρωσία θέλει να έχει ελεύθερα τα χέρια της για
ενδεχόμενη επαναχάραξη των συνόρων της. Και η Ινδία έχει ήδη εμπλακεί σε μία
σύγκρουση «χαμηλής έντασης» με το Πακιστάν, που έχει ομοιότητες με τη
σύγκρουση στο Κοσσυφοπέδιο. Η απόσταση ανάμεσα στον πλούσιο κόσμο του
«ανθρωπισμού» και τον αναπτυσσόμενο κόσμο της «εθνικής κυριαρχίας» μεγαλώνει
ολοένα, παρατηρεί ο Λόιντ. Υπάρχει σήμερα ένας παράδοξος καταμερισμός στη
Γιουγκοσλαβία: η Αμερική πληρώνει για την καταστροφή της και η Ευρώπη για την
ανασυγκρότησή της. Το έργο που καλείται να αναλάβει στο μέλλον η Ευρώπη ίσως
αποδειχθεί ακόμη πιο ακριβό. Γιατί ο συντομότερος δρόμος για να κερδίσει η
Ευρώπη τη σταθεροποίηση της περιοχής είναι να ανοίξει τις πόρτες της στις
βαλκανικές χώρες και να τις δεχθεί έστω και σαν φτωχούς συγγενείς.

τώρα, μετά το Κοσσυφοπέδιο, βρίσκονται ξαφνικά αντιμέτωποι με ευρωπαϊκά
προβλήματα που προηγουμένως αρκούνταν να αφήνουν για τους Αμερικανούς. Πρέπει
να βρουν τις λύσεις και να είναι έτοιμοι να πληρώσουν γι’ αυτές. Με το
Κοσσυφοπέδιο σήμανε το τέλος της αυτάρεσκης αποδέσμευσης μέσα σε ένα ειρηνικό
περιβάλλον. Η Ευρώπη έμαθε, όχι χωρίς κόστος, πως εξακολουθεί να είναι ένα
επικίνδυνο μέρος και πως δεν μπορεί πια να κρατάει την πόρτα της κλειστή στους κινδύνους.