ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Προεκλογική ψυχοπαθολογία

Ναι, είναι πράγματι στυγνός κάθε προεκλογικός αγώνας. Παντού και πάντα όταν το
διακύβευμα είναι η εξουσία, τα πράγματα αγριεύουν. Στις μέρες μας η κοινωνία
του θεάματος έρχεται αρωγός σε αυτό το σκληρό παιχνίδι επιβίωσης που άλλοι
καταχρηστικά ονομάζουν «πολιτική».

Κάθε όμως παιχνίδι έχει τους κανόνες και τα όριά του. Κάθε παιχνίδι έχει μια
απαγορευτική ζώνη πέραν της οποίας το παιχνίδι δεν υφίσταται, πέραν της οποίας
οι παίχτες παύουν να είναι υποκείμενα και μεταμορφώνονται σε κακόβουλα
αντικείμενα σκοτεινών και αδίστακτων επιδιώξεων.

Σήμερα καθώς φαίνεται ο κανόνας και το όριο χάνουν τον λόγο ύπαρξής τους. Δεν
υπάρχει όριο σε αυτό που επιτρέπεται να προβάλλεις σε μια προεκλογική περίοδο.
Ο λόγος για τη λεγόμενη γκρίζα διαφήμιση. Η ψυχοπαθολογία του γκρίζου. Ως
μπούμερανγκ όμως μοιάζει να λειτούργησε το τόσο ευφάνταστο προεκλογικό σποτάκι
της Νέας Δημοκρατίας. Ως μπούμερανγκ για την αξιοπιστία του πολιτικού της
λόγου και την εμπιστοσύνη που είναι σε θέση να εμπνέει στο κοινό.

Δεν είναι γκρίζο, δεν είναι κιτς, δεν είναι χυδαίο, είναι κάτι πολύ
περισσότερο. Είναι ακυρωτικό του πολιτικού. Μαζί με τον γυάλινο πρωθυπουργό,
μαζί με το γυάλινο περιστρεφόμενο κεφάλι που υποβάλλει την ιδέα του εξωγήινου,
του εξώκοσμου, του εξωτικού, εξορίζεται και όλη η πολιτική. Εξορίζεται η
πολιτική σε ένα άλλο πεδίο, έξω από εδώ. Μετατρέπεται σε ένα παιχνίδι που
παίζεται «εκεί έξω», με κανόνες που «εμείς εδώ» δεν μπορούμε να ελέγξουμε και
ακόμη λιγότερο να παρακολουθήσουμε.

Αυτό που υποτίθεται είναι το μεγαλύτερο δεινό των ημερών μας, η κρίση του
πολιτικού, η άρνησή του, η αδυναμία του να εμψυχώσει το κοινό, παίρνει σάρκα
και οστά μέσα σε αυτή τη διαφήμιση. Καταφέρνει έτσι να υποδαυλίσει αυτό που
υποτίθεται καταπολεμά.

Η ψυχοπαθολογία του γκρίζου εδώ βρίσκει αρωγό της τη λειτουργία της
τηλεοπτικής εικόνας. Μιας εικόνας που έχει τη δυνατότητα, έτσι καθώς
απευθύνεται κατευθείαν στο θυμικό, δίχως τη διαμεσολάβηση της νόησης, να
κλέβει το επιχείρημα, να απομυζά τον λόγο, να διαστρέφει τις αποχρώσεις
υποτάσσοντας τα πάντα στη λογική του εύκολου συνθηματολογικού θεάματος.

Βλέπουμε εδώ σε όλο της το μεγαλείο τη νοσηρή λειτουργία της τηλεοπτικής
εικόνας. Έτσι είναι λοιπόν η χώρα μας; Αυτή είναι η εικόνα της Ελλάδας σήμερα;
Ποιος αλήθεια αναγνωρίζει και αναγνωρίζεται μέσα από αυτή την εικόνα της
καταστροφής; Μόνον οι εμπνευστές της διαφήμισης μπορούν να απαντήσουν.

Ποιοι είναι όμως αυτοί; Το σποτ είναι ανυπόγραφο. Παραμένει ανώνυμο θυμίζοντας
όλους αυτούς που, οχυρωμένοι μέσα στην ανωνυμία τους, εξαπολύουν το μένος τους
σε αυτόν που θέλουν να βλάψουν. Δεν είναι όμως μόνον αυτό. Το ανυπόγραφο
κείμενο έχει και μια τρομοκρατική λειτουργία. Με την έννοια, του ότι «αφού δεν
είναι κανενός, θα μπορούσε να είναι του καθενός».

Ο καθένας δηλαδή, είναι σαν να μας διαμηνύει το σποτ. Ο καθένας θα
προσυπέγραφε μια τέτοια εικόνα της Ελλάδας και του Πρωθυπουργού της.

Η τρομοκρατία της καταχρηστικής γενίκευσης. Η προπαγάνδα της «αναγωγής στο
ίδιο». Διερωτάται κανείς δεν υπάρχει άλλη δυνατότητα αντιπαράθεσης; Τόσο πολύ
έχουν εκλείψει η δύναμη και η πειθώ του λόγου ώστε να χρειάζεται κανείς να
καταφεύγει σε εφετζίδικα εικονολαγνικά τηλεοπτικά τερτίπια για να
αντιπαρατεθεί στον αντίπαλό του;

Έτσι καθώς έβλεπα ξανά και ξανά το σποτ σε όλα ανεξαιρέτως τα κανάλια να
παίζει, μέσα από μια ατέρμονη δημοκρατική περιφορά, συλλογιζόμουνα τους τόσο
επίκαιρους προβληματισμούς του Πόπερ.

«Χρειζόμαστε την ελευθερία» έγραφε ο Πόπερ, σκεπτόμενος τα παράδοξα της
δημοκρατίας, «για να εμποδίσουμε το Κράτος να καταχράται τη δύναμή του και
χρειαζόμαστε το Κράτος για να εμποδίζει την ελευθερία να οδηγηθεί σε
καταχρήσεις». Και προσέθετε: «Είναι φανερό ότι αποτελεί ένα πρόβλημα που δεν
πρόκειται ποτέ να επιλυθεί σε αφηρημένο επίπεδο και θεωρητικά από τους νόμους.
Χρειάζεται ένα συνταγματικό δικαστήριο και, κυρίως, καλή θέληση.
Οπωσδήποτε πάντως, η αγάπη μας για την ελευθερία δεν πρέπει
να μας οδηγεί στο να παραμελούμε τα προβλήματα που έχουν σχέση με την
καταχρηστική χρήση της ελευθερίας».

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.