ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κοινή γνώμη και Κόσοβο

Υπάρχουν στην πολιτική ιστορία των λαών μεγάλα τραυματικά γεγονότα, «γεγονότα
– μήτρες», που δημιουργούν αξίες, νοοτροπίες, στάσεις, αλλά και πολιτικές
διαιρέσεις, με μεγάλη ανθεκτικότητα στον χρόνο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το
«στιγμιαίο» και «πρόσκαιρο» γεγονός επιβιώνει όχι μόνο στις συλλογικές μνήμες
αλλά και στις πολιτικές δομές, επηρεάζοντας τις μελλοντικές πολιτικές
ταυτίσεις και ταυτότητες: «ο βραχύς χρόνος καθορίζει τον μακρύ χρόνο».

Τα μεγάλα γεγονότα του 1974 (με κορυφαία την ταπείνωση του Ελληνισμού στην
Κύπρο και την πτώση της υποστηριζόμενης από τους Αμερικανούς δικτατορίας)
αύξησαν κατακόρυφα τον πολιτικό αναδυτικισμό της ελληνικής κοινής γνώμης.
Αυτός ο πολιτικός (και όχι πολιτισμικός) αντιδυτικισμός βρήκε στην ελληνική
πολιτική κουλτούρα ένα σημαντικό πρόσθετο στήριγμα: τη διαδεδομένη αίσθηση του
«μικρού» και «απειλούμενου» έθνους. Η αντιδυτική δυσπιστία της ελληνικής
κοινής γνώμης ­ και ο συνακόλουθος σήμερα «φιλοσερβισμός» ­ θεμελιώνονται στην
ιδιαίτερη γεωστρατηγική θέση της χώρας μας και σε σημαντικά γεγονότα που
σημάδεψαν την πρόσφατη ιστορία της. Πράγματι, η Ελλάδα κατέχει το παράδοξο
«προνόμιο» ­ μοναδικό για τα ευρωπαϊκά δεδομένα ­ αντίπαλοί της στην διεθνή
σκακιέρα να είναι χώρες-σύμμαχοι στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ (με κύριο πεδίο
σύγκρουσης συμφερόντων το Κυπριακό, το οποίο αντιπαραθέτει, μέχρι το 1959, την
Ελλάδα προς τη Μ. Βρετανία και την Τουρκία, και μετά το 1959 την Ελλάδα προς
τη σύμμαχο Τουρκία). Το εγγενές παράδοξο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής,
όπως και οι παρεμβάσεις της Δύσης στην ελληνική πολιτική ζωή (στρατιωτική και
οικονομική βοήθεια Βρετανών και ΗΠΑ στη Δεξιά κατά και μετά τον Εμφύλιο,
υποστήριξη της δικτατορίας από τους Αμερικανούς), αλλά και η «εθνική
ταπείνωση» του 1974 με την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο, εξηγούν σε μεγάλο
βαθμό την αντιδυτική, προπάντων αντιαμερικανική, δυσπιστία της ελληνικής
κοινής γνώμης.

Αυτή τη δυσπιστία εξέφρασαν πολιτικά ­ αλλά και οργάνωσαν και μετέτρεψαν σε
δομημένη ιδεολογία ­ τα κόμματα της Αριστεράς και, κατά κύριο λόγο, το ΠΑΣΟΚ.
Πράγματι, το ΠΑΣΟΚ της πρώτης μεταπολιτευτικής περιόδου, με την έμφαση και
προτεραιότητα που απέδωσε στην «εθνική ανεξαρτησία» και στους
«αντι-ιμπεριαλιστικούς» στόχους κεφαλαιοποίησε πολιτικά πάνω στην εν λόγω
αντίφαση. Το ΠΑΣΟΚ μετέτρεψε το «εγγενές παράδοξο» της ελληνικής εξωτερικής
πολιτικής σε ισχυρό κομματικό όπλο: οικειοποιήθηκε τον εθνικό ­ και
εθνικιστικό ­ λόγο και τον έστρεψε ενάντια στη Δεξιά. Η δε σημερινή Ν.Δ.,
αντιφατική η ίδια και αδιάφορη μπροστά στην αντίφαση, κάνει ακριβώς το ίδιο.
Οικειοποιείται ­ παρά την παράδοση τού «Ανήκομεν εις την Δύσιν» που η ίδια
δημιούργησε ­ την αντιδυτική δυσπιστία και την στρέφει ενάντια στο ΠΑΣΟΚ.

Οι λαοί διαβάζουν τα σύγχρονα και μελλούμενα μέσα από την ιστορική τους
εμπειρία. Η ιστορική μνήμη είναι ο μόνος πρακτικός οδηγός ανάγνωσης. Γι’ αυτόν
το λόγο άλλωστε εκεί που οι μεν βλέπουν «παραβίαση» ανθρωπίνων δικαιωμάτων και
«εθνοκάθαρση», και παραθέτουν ισχυρά επιχειρήματα, οι δε βλέπουν «υποκρισία»
και «κυνισμό» του ισχυρού και παραθέτουν και αυτοί ισχυρά επιχειρήματα. Εκεί
που οι μεν νομιμοποιούνται να διατυπώνουν «ηθικές απαιτήσεις», οι δε
νομιμοποιούνται να διαβλέπουν «ηθικές προσβολές».

Δεν είναι, συνεπώς, καθόλου «ανησυχητική», όπως πολλοί θεωρούν, η τεράστια
απόκλιση αντίληψης που εμφανίζεται ανάμεσα στην κοινή γνώμη των περισσοτέρων
ευρωπαϊκών χωρών και στην ελληνική κοινή γνώμη. Ούτε αυτή η απόκλιση οφείλεται
αποκλειστικά στην μονομερή προπαγάνδα των ελληνικών ΜΜΕ, ως εάν η αντίστοιχη
προπαγάνδα των αμερικανικών, γερμανικών ή γαλλικών ΜΜΕ να ήταν λιγότερο μονομερής!

Εάν υπάρχει λόγος ανησυχίας, αυτός βρίσκεται αλλού: στην αναζήτηση στο
Βυζάντιο, στην Ορθοδοξία και στους Βαλκανικούς Πολέμους της εξήγησης για την
αντινατοϊκή στάση των Ελλήνων. Όταν η πληγή της Κύπρου είναι ακόμη ανοικτή,
όταν οι άνθρωποι που βίωσαν τις ξένες επεμβάσεις στη διάρκεια του Εμφυλίου
ζουν και υπάρχουν ανάμεσά μας, ας μην αναζητούμε με τόση εμμονή στην
«Ορθοδοξία» και σε κάποια προαιώνια «ελληνική ταυτότητα» τους λόγους της
αλληλεγγύης των Ελλήνων προς τους Σέρβους. Άλλωστε, η ελληνική κοινή γνώμη
υποστήριξε, και υποστηρίζει, τους Παλαιστινίους και τους Κούρδους, παρά το
γεγονός ότι δεν ανήκουν στο «ορθόδοξο τόξο» των Ελλήνων «νεο-εθνικοφρόνων». Η
πρόσφατη οδυνηρή ιστορία της Ελλάδας, και όχι κάποια μυθική και προαιώνια
ελληνική ταυτότητα, εξηγεί τη στάση των Ελλήνων. Οι ταυτότητες, άλλωστε,
παράγονται από ιστορικά γεγονότα και είναι οι ίδιες ιστορικά γεγονότα.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.