Η άμυνα των επενδυτών στις αναταράξεις της Σοφοκλέους

Οι κρίσεις μπορεί να τρομάζουν, αλλά υπάρχουν κανόνες και τακτικές που τηρούν
οι θεσμικοί και επενδυτές με μεγάλα χαρτοφυλάκιαπου περιορίζουν τις απώλειες ή
ακόμη και δημιουργούν κέρδη

Η πρόσφατη κρίση και ο πόλεμος στο Κόσοβο δοκίμασαν το ελληνικό Χρηματιστήριο
και την ελληνική αγορά ομολόγων και συναλλάγματος. Οι έντονες διακυμάνσεις που
παρατηρήθηκαν στις τιμές των μετοχών αύξησαν τον κίνδυνο των επενδύσεων και
έσπειραν τον πανικό σε αρκετούς επενδυτές. Ωστόσο, μερικοί, πιο ψύχραιμοι,
διατήρησαν τη νηφαλιότητά τους και εφάρμοσαν τακτικές επαγγελματικής
διαχείρισης κεφαλαίων, με αποτέλεσμα να κερδίσουν σε περίοδο κρίσης ή
περιόρισαν πολύ τις απώλειές τους. Όσο, ίσως, κι αν φαίνεται περίεργο,
ορισμένοι επαγγελματίες επενδυτές ή επενδυτές με μεγάλα χαρτοφυλάκια εκτιμούν
ότι οι κρίσεις είναι καλές περιπτώσεις για τη δημιουργία κερδών.

Οι κανόνες και οι τακτικές που ακολουθούνται δεν απαιτούν περίπλοκα μαθηματικά
και ιδιαίτερη στρατηγική. Στηρίζονται στην κοινή λογική, σε βασικούς
επενδυτικούς κανόνες και στην παρατήρηση. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια της
κρίσης υπήρξαν μετοχές που παρουσίασαν μεγαλύτερες «αντοχές» στην πτώση ή
ακόμη και άνοδο σε κάποιες μέρες. Την πολιτική αυτή, οι μεγάλοι επενδυτές και
οι θεσμικοί την τηρούν στη διαμόρφωση και στη διαχείριση των χαρτοφυλακίων
τους, ενώ παράλληλα τη συνιστούν και στους πελάτες τους.

Ψυχραιμία και υπομονή

Ο πρώτος βασικός κανόνας που αναφέρθηκε από τους επαγγελματίες επενδυτές και
διαχειριστές χαρτοφυλακίων ήταν η ψυχραιμία και η υπομονή. Με τη διατήρηση της
ψυχραιμίας δίνεται η ευκαιρία για καλύτερη εκτίμηση των συνθηκών της αγοράς
και της εκμετάλλευσης των ευκαιριών που μπορεί να δημιουργούνται. Για
παράδειγμα, αναφέρεται ότι ο πανικός των άλλων οδηγεί σε κατακόρυφη πτώση των
τιμών των μετοχών που μπορεί να οδηγήσει σε επενδυτικές ευκαιρίες.

Σε αυτό το σημείο ένας επικεφαλής επενδυτικού τμήματος εταιρείας αμοιβαίων
κεφαλαίων ανέφερε ένα παράδειγμα: Φανταστείτε μια αίθουσα γεμάτη με άτομα και
με μία έξοδο. Σε αυτή την αίθουσα ξαφνικά αρπάζει φωτιά. Η λογική κίνηση είναι
να φύγουν όλοι από την πόρτα. Το αποτέλεσμα θα είναι μάλλον «μη λογικό», καθώς
οι μισοί θα πατήσουν πάνω στους άλλους. Κάτι παρόμοιο γίνεται και στο
Χρηματιστήριο. Ξεσπά μια κρίση.

Η λογική είναι να ρευστοποιηθούν κέρδη και να μειωθούν οι επενδύσεις μας σε
μετοχές. Αν, όμως, αυτό γίνει μαζικά, τότε θα οδηγηθούμε σε ανορθολογικές
καταστάσεις με κατακόρυφη πτώση τιμών και ενδεχομένως σε κραχ, το οποίο δεν θα
δικαιολογεί την κρισιμότητα της κατάστασης. Ο επαγγελματίας διαχειριστής
μετράει στο σημείο αυτό αν οι τιμές έχουν μειωθεί περισσότερο από όσο θα
έπρεπε και κινείται αναλόγως. Δηλαδή, εκμεταλλεύεται τον πανικό των άλλων.

Το είδος της κρίσης

Από την άλλη, κάθε κρίση έχει και τα δικά της χαρακτηριστικά. Άλλες «χτυπούν»
άμεσα το Χρηματιστήριο, άλλες την αγορά ομολόγων και άλλες τα νομίσματα. Σε
κάθε διαφορετική περίπτωση δημιουργούνται διαφορετικά «συμπτώματα», τα οποία
πρέπει να εκμεταλλευόμαστε. Όπως, λόγου χάρη, εκμεταλλευόμαστε τη μεγάλη πτώση
των τιμών των μετοχών, όταν πρόκειται για χρηματιστηριακή κρίση, έτσι μπορούμε
να εκμεταλλευτούμε τα υψηλά επιτόκια στην περίπτωση νομισματικής κρίσης. Διότι
οι συναλλαγματικές κρίσεις συνδέονται, συνήθως, με αύξηση των επιτοκίων, που
«θωρακίζουν» το νόμισμα. Σε αυτές τις περιπτώσεις θα μπορούσε κάποιος να
μειώσει τις επενδύσεις του σε μετοχές που του έχουν προσφέρει ήδη
ικανοποιητικές αποδόσεις και να μεταφέρει τα κεφάλαιά του σε προϊόντα
χρηματαγοράς (καταθέσεις, ρέπος κ.λπ.) ή σε αμοιβαία κεφάλαια διαχείρισης διαθεσίμων.

Για όλες τις περιπτώσεις

Ωστόσο, υπάρχουν βασικοί κανόνες που ισχύουν για κάθε είδους κρίση. Εκτός,
λοιπόν, από τη διατήρηση της ψυχραιμίας και της σωστής εκτίμησης της
κατάστασης, το επόμενο βήμα είναι να τηρούνται οι βασικοί επενδυτικοί κανόνες.
Αυτοί είναι, κυρίως, δύο:

* Πρώτον, αγοράζουμε σε χαμηλές τιμές και πουλάμε σε υψηλότερες. Αυτό
ισχύει για όλες τις μορφές επενδύσεων, είτε πρόκειται για μετοχές, ομόλογα,
νομίσματα κ.λπ.

* Δεύτερον, ρευστοποιούμε τις επενδύσεις που μας έχουν προσφέρει κέρδη
και αφήνουμε εκείνες που έχουν ζημιές να «ωριμάσουν», προσδοκώντας ότι το
αρνητικό κλίμα κάποτε θα αναστραφεί. Οι επαγγελματίες επενδυτές υπογραμμίζουν
και συμβουλεύουν να μη ρευστοποιούνται σε περιόδους κρίσης ποτέ μετοχές που
παρουσιάζουν ζημιές.

Η επόμενη κίνηση είναι η διατήρηση ρευστότητας. Με τα χρήματα που ήδη έχει ο
επενδυτής ή με εκείνα που απέκτησε από τη ρευστοποίηση των κερδών του από
μετοχές, για παράδειγμα, επενδύει σε προϊόντα που του παρέχουν ρευστότητα
όποτε θέλει. Τέτοια προϊόντα είναι, λόγου χάρη, οι καταθέσεις, τα αμοιβαία
κεφάλαια διαχείρισης διαθεσίμων ή τα ρέπος λίγων ημερών.

Η τακτική αυτή δίνει την ευκαιρία στον επενδυτή, αφενός να διατηρεί τα κέρδη
του και να τα αυξάνει από τα επιτόκια και αφετέρου να μπορεί να εκμεταλλευτεί
επενδυτικές ευκαιρίες. Για παράδειγμα, μπορεί να πέσουν κι άλλο οι τιμές και
να επενδύσει επιλεκτικά με αποτέλεσμα να ισοσκελίσει ή και να ξεπεράσει σε
κέρδη τις επενδύσεις από τις οποίες χάνει.

Αμυντικά χαρτοφυλάκια

Ένας άλλος κανόνας, ο οποίος σχετίζεται περισσότερο με τις επενδύσεις σε
μετοχές, είναι ο μεσομακροπρόθεσμος ορίζοντας. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί,
έχει φανεί από την εμπειρία ότι τα κέρδη από βραχυπρόθεσμες τοποθετήσεις είναι
μικρότερα, κατά μέσο όρο, από τις ζημιές. Τέλος, οι ειδικοί προτείνουν σε
περιόδους κρίσης να φτιάχνουν οι επενδυτές αμυντικά χαρτοφυλάκια. Τα
χαρτοφυλάκια αυτά είναι «καλάθια» διαφορετικών επενδύσεων, τα οποία κερδίζουν
λιγότερο από την άνοδο της αγοράς, αλλά χάνουν λιγότερο από την πτώση της
αγοράς. Είναι μια κατηγορία χαρτοφυλακίων μεταξύ των επενδύσεων με μηδενικό ή
ελάχιστο κίνδυνο. Παράδειγμα τέτοιων χαρτοφυλακίων αποτελούν τα μεικτά
αμοιβαία κεφάλαια.

Οι ειδικοί

Η διάρθρωση τέτοιων χαρτοφυλακίων απαιτεί γνώση και καλό είναι να απευθύνονται
οι επενδυτές στους ειδικούς, οι οποίοι μπορεί να είναι στελέχη της εταιρείας
διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων που συνεργάζονται, της τράπεζας ή της
χρηματιστηριακής εταιρείας.

Αξίζει να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι η διαμόρφωση αμυντικών χαρτοφυλακίων
μπορεί να αποδώσει ικανοποιητικά κέρδη με μέτριο κίνδυνο και σε ομαλές
περιόδους. Για το λόγο αυτό τα συνιστούν οι ειδικοί σε επενδυτές που δέχονται
να αναλαμβάνουν μέτριο κίνδυνο στις επενδύσεις τους, να επιλέγουν από την αρχή
αμυντικά χαρτοφυλάκια και να τα διατηρούν τόσο στις κρίσεις όσο και στις
ομαλές περιόδους.