Ίδιοι όροι για χήρους – χήρες

Σε νέα βάση τίθενται οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση σύνταξης λόγω θανάτου
ασφαλισμένου ή συνταξιούχου στον επιζώντα σύζυγο. Οι πρώτες συντάξεις λόγω
θανάτου με το νέο καθεστώς άρχισαν να καταβάλλονται. Ο νέος νόμος 2676/99 έχει
τεθεί σε ισχύ.

Μέχρι τις 4.1.99 η νομοθεσία προέβλεπε διαφορετική μεταχείριση του χήρου
ασφαλισμένου ή συνταξιούχου σε σχέση με τη χήρα, με τη θέσπιση για τον χήρο
πρόσθετων προϋποθέσεων συνταξιοδότησης.

Με τον νέο νόμο, η ισχύς του οποίου άρχισε τυπικά τον περασμένο Ιανουάριο,
προβλέπεται η χορήγηση σύνταξης λόγω θανάτου της συζύγου (ασφαλισμένης ή
συνταξιούχου) και στους χήρους, με τους ίδιους όρους και προϋποθέσεις που
χορηγείται σύνταξη λόγω θανάτου στις χήρες θανόντων ασφαλισμένων ή
συνταξιούχων. Διευκρινίζεται ότι οι αλλαγές οι οποίες επέρχονται στις
συντάξεις λόγω θανάτου αφορούν όλα τα ασφαλιστικά ταμεία.

Εξηγήσεις του ΙΚΑ

Το ΙΚΑ σε αναλυτική εγκύκλιό του δίνει εξηγήσεις με παραδείγματα για το νέο
καθεστώς των συντάξεων λόγω θανάτου. Ειδικότερα:

* Ορίζεται ότι, σε περιπτώσεις θανάτου συνταξιούχου ή ασφαλισμένου, ο οποίος
έχει πραγματοποιήσει τον απαιτούμενο για συνταξιοδότηση λόγω θανάτου χρόνο, ο
επιζών σύζυγος δικαιούται σύνταξη για μια τριετία, από την πρώτη του επόμενου
του θανάτου μήνα, ανεξάρτητα από την ηλικία του.

Αυτό σημαίνει ότι η σύνταξη λόγω θανάτου δεν καταβάλλεται πλέον επ’ αόριστον
μέχρι να λήξει με τον θάνατο του συνταξιούχου ή με τη σύναψη νέου γάμου, αλλά
ο επιζών σύζυγος έχει δικαίωμα σε καταβολή σύνταξης, χωρίς να ελέγχεται καμιά
προϋπόθεση (εκτός των χρονικών προϋποθέσεων), μόνο για μια τριετία από τον
θάνατο του ή της συζύγου.

Ως λήξη της τριετίας συνταξιοδότησης θεωρείται η συμπλήρωση τριών ετών από την
πρώτη του επόμενου του θανάτου μήνα, ανεξάρτητα από τον χρόνο που υποβλήθηκε η
σχετική για συνταξιοδότηση αίτηση. Δηλαδή, αν ο επιζών σύζυγος υποβάλλει τη
σχετική αίτηση ένα χρόνο μετά τον θάνατο, δικαιούται σύνταξη έξι μήνες πριν
από την υποβολή της και για όσο χρόνο υπολείπεται μέχρι να λήξει η τριετία,
υπολογιζόμενη από την πρώτη του επόμενου του θανάτου μήνα.

Διατάξεις οι οποίες αφορούν:

α) τις χρονικές προϋποθέσεις συνταξιοδότησης,

β) την ύπαρξη έγκυρου γάμου, με εξάμηνη χρονική διάρκεια, ή διετία
εφόσον ο θανών ήταν συνταξιούχος κατά την ημερομηνία τέλεσης του γάμου,

γ) το ποσό της σύνταξης και το κατώτατο όριο και

δ) τα ποσοστά των δικαιοδόχων μελών, εξακολουθούν να ισχύουν.

Προϋπόθεση το 40ο έτος

* Τίθεται ως καθοριστική προϋπόθεση για τη συνέχιση καταβολής της σύνταξης
στον επιζώντα και μετά την τριετία, η συμπλήρωση του 40ού έτους της ηλικίας
του κατά την ημερομηνία του θανάτου.

Εάν συντρέχει η προϋπόθεση αυτή και εφόσον δεν απασχολείται (εξαρτημένη ή
αυτοτελής απασχόληση) ή δεν λαμβάνει σύνταξη από οποιονδήποτε ασφαλιστικό
οργανισμό κύριας ασφάλισης ή το Δημόσιο, τότε χορηγείται ολόκληρο το ποσό της
σύνταξης που δικαιούται, ενώ σε περίπτωση λήψης και άλλης σύνταξης ή εργασίας
του, χορηγείται το 50% του πλήρους ποσού που δικαιούται.

Περιορισμός σύνταξης

* Ο περιορισμός του ποσού της σύνταξης εφαρμόζεται στις περιπτώσεις
εργαζομένων στον καθαυτό ιδιωτικό τομέα (ιδιωτικές επιχειρήσεις, άσκηση
εμπορικής δραστηριότητας κ.λπ.), ανεξάρτητα αν η σύνταξη προέρχεται από
υπηρεσία στον ιδιωτικό ή τον δημόσιο ή τον ευρύτερο δημόσιο τομέα, καθώς και
στις περιπτώσεις που απασχολείται στο Δημόσιο ή στον ευρύτερο δημόσιο τομέα
και η σύνταξη προέρχεται από υπηρεσία στον ιδιωτικό τομέα.

Εάν ο επιζών σύζυγος απασχολείται σε θέση του ευρύτερου δημόσιου τομέα και η
σύνταξη του θανόντα προέρχεται από υπηρεσία που παρασχέθηκε στον ευρύτερο
δημόσιο τομέα, τότε η μείωση της σύνταξης δεν θα είναι 50% αλλά 70%.

Τονίζεται ότι η σύνταξη θα καταβάλλεται μειωμένη σε ποσοστό μείωσης 70%, όχι
μόνο μετά τη λήξη της τριετίας, αλλά και κατά τη διάρκειά της. Διευκρινίζεται ότι:

α) αν ο επιζών σύζυγος δεν είχε συμπληρώσει το 40ό έτος της ηλικίας του κατά
την ημερομηνία του θανάτου του συζύγου του, η σύνταξη διακόπτεται από τον
επόμενο μήνα της λήξης της τριετίας και

β) αν ο επιζών σύζυγος στον οποίο κατεβάλλετο η σύνταξη μειωμένη κατά 50%
επειδή εργαζόταν μετά τη λήξη της τριετίας διακόψει την απασχόλησή του (είτε
αυτή παρέχεται στον δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα), η σύνταξη επαναχορηγείται
ολόκληρη χωρίς καμία μείωση.

* Η διαπίστωση ή όχι της απασχόλησης θα αποδεικνύεται από υπεύθυνη δήλωση των
ενδιαφερομένων και από τα αντίγραφα των φορολογικών δηλώσεων των κρίσιμων ετών.

Στην εγκύκλιο διευκρινίζεται ότι αν ο επιζών σύζυγος, κατά την ημερομηνία του
θανάτου, ήταν 40 ετών η σχετική απόφαση θα πρέπει να μην περιορίζεται μόνο στη
χορήγηση σύνταξης για μία τριετία ή μέχρι τη συμπλήρωση της τριετίας, αλλά να
παρατείνει το δικαίωμα και μετά τη λήξη της, με μείωση του ποσού της σύνταξης
σε ποσοστό 50% και να ενημερώνει τον ενδιαφερόμενο, ότι, μετά τη λήξη της
τριετίας, θα πρέπει να υποβάλει στο αρμόδιο κέντρο πληρωμής σχετική υπεύθυνη
δήλωση στην οποία να δηλώνει αν εργάζεται ή αν συνταξιοδοτείται από τη λήξη
της και μετά.

Σε περίπτωση που ο συνταξιούχος δηλώσει ότι δεν εργάζεται ή δεν
συνταξιοδοτείται, ο προσδιορισμός του ύψους του ποσού της σύνταξης μετά την
εξάλειψη της μείωσης θα γίνει από το αρμόδιο κέντρο πληρωμής με τη σχετική
αναγγελία στη μηχανογραφική υπηρεσία. Σημειώνεται ότι με την υπεύθυνη δήλωση ο
ενδιαφερόμενος, εκτός των ανωτέρω, θα δηλώνει ότι αναλαμβάνει την υποχρέωση να
ενημερώσει την αρμόδια υπηρεσία αν στο μέλλον αναλάβει οποιαδήποτε εργασία ή συνταξιοδοτηθεί.

Προκειμένου να διαπιστωθεί η αλήθεια των δηλωθέντων από τους ενδιαφερόμενους
συνταξιούχους, τα κέντρα πληρωμών μπορούν να ζητούν την προσκόμιση αντιγράφου
φορολογικής δήλωσης των κρίσιμων ετών ή οποιουδήποτε άλλου στοιχείου κρίνουν
ότι είναι απαραίτητο για την απόδειξη της μη απασχόλησης ή της μη συνταξιοδότησης.

Περιπτώσεις αναπήρων

* Ορίζεται ότι η σύνταξη λόγω θανάτου δεν υπόκειται στους περιορισμούς εάν ο
επιζών είναι ανάπηρος σωματικά ή πνευματικά με ποσοστό ιατρικής αναπηρίας 67%
και στην περίπτωση αυτή καταβάλλεται για όσο χρόνο διαρκεί η αναπηρία ολόκληρη
η σύνταξη χωρίς κανένα περιορισμό, εφόσον κατά την ημερομηνία του θανάτου ο
επιζών έχει το προαναφερόμενο ποσοστό αναπηρίας. Δηλαδή δεν ελέγχεται η
συμπλήρωση του 40ού έτους της ηλικίας κατά την ημέρα του θανάτου, η απασχόληση
ή η συνταξιοδότηση του επιζώντα.

Η διαπίστωση της ύπαρξης του ποσοστού αναπηρίας θα γίνεται από τις αρμόδιες
Υγειονομικές Επιτροπές.

Επισημαίνεται ότι τα προαναφερόμενα εφαρμόζονται σε όλες τις περιπτώσεις, πλην
εκείνων που η σύνταξη λόγω θανάτου προέρχεται από υπηρεσία του θανόντα στον
ευρύτερο δημόσιο τομέα και ο επιζών ανεξάρτητα από την αναπηρία του εργάζεται
σε θέση του δημόσιου τομέα. Εάν υπάρξει τέτοια περίπτωση θα εφαρμοστούν οι
διατάξεις του Ν. 2592/98 και η σύνταξη θα καταβάλλεται μειωμένη κατά 70%.

Επαναχορήγηση

* Προβλέπεται η επαναχορήγηση της σύνταξης που διακόπηκε στον χήρο ή στη χήρα
λόγω μη συμπλήρωσης του 40ού έτους της ηλικίας τους κατά την ημερομηνία του
θανάτου του συζύγου με τη συμπλήρωση του 65ου έτους της ηλικίας τους με
καταβολή ολόκληρου του ποσού της σύνταξης.

Έτσι από τη συμπλήρωση του 65ου έτους καταβάλλεται ολόκληρο το ποσό της
σύνταξης εφόσον ο επιζών σύζυγος δεν εργάζεται και δεν συνταξιοδοτείται από
φορέα κύριας ασφάλισης ή το Δημόσιο και μειωμένο κατά 30% της δικαιούμενης
εφόσον συντρέχει μία από τις ανωτέρω αρνητικές προϋποθέσεις.

Διευκρινίζεται ότι η διάταξη αυτή έχει εφαρμογή μόνο στις περιπτώσεις που έχει
διακοπεί η σύνταξη και όχι σ’ αυτές που καταβαλλόταν μειωμένο ποσό (λόγω
εργασίας ή συνταξιοδότησης). Όσον αφορά όμως το ύψος της καταβαλλόμενης
σύνταξης στις περιπτώσεις που ο επιζών σύζυγος έχει συμπληρώσει το 65ο έτος
της ηλικίας του και κατά την ημερομηνία θανάτου του συζύγου του ήταν 40 ετών,
το ποσοστό της καταβαλλόμενης σύνταξης εφόσον εργάζεται ή συνταξιοδοτείται
αναπροσαρμόζεται από 35% σε 49%.

* Παρέχεται ευχέρεια στον επιζώντα, σε περίπτωση που παίρνει και δεύτερη
σύνταξη από ίδιο δικαίωμα, να επιλέξει τη σύνταξη (γήρατος – αναπηρίας ή
θανάτου) στην οποία επιθυμεί να γίνεται η επιβαλλόμενη από τις ανωτέρω
διατάξεις μείωση.

Και τα παιδιά

* Λαμβάνεται πρόνοια ώστε να μην επέρχεται μείωση στο εισόδημα της οικογένειας
στις περιπτώσεις που ο θανών καταλείπει τέκνα που δικαιούνται σύνταξης και η
σύνταξη στον χήρο(α) καταβάλλεται μειωμένη ή έχει διακοπεί. Έτσι το ποσό που
δικαιούται ο επιζών αλλά δεν του χορηγείται επειδή έχει διακοπεί η καταβολή
της σύνταξης ή το υπόλοιπο σε περίπτωση που χορηγείται μειωμένη επιμερίζεται
στα παιδιά κατ’ ίσα μέρη.

Οι ενέργειες για τον ανωτέρω επιμερισμό του ποσού της σύνταξης στις
περιπτώσεις που έχει ήδη εκδοθεί και εκτελεσθεί η συνταξιοδοτική απόφαση, θα
γίνονται από τα αρμόδια Κέντρα Πληρωμής με τη σχετική διαγραφή του δικαιούχου συζύγου.

Ο ανωτέρω επιμερισμός δεν εφαρμόζεται στις περιπτώσεις τέλεσης γάμου της χήρας
ή του χήρου ή θανάτου της/του.

Στο σημείο αυτό επισημαίνεται ότι από τις νέες διατάξεις δεν θίγονται τα λοιπά
μέλη της οικογένειας που δικαιούνται σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις σύνταξης
λόγω θανάτου του ασφαλισμένου ή συνταξιούχου. Στα πρόσωπα αυτά καταβάλλονται
κανονικά τα ποσά σύνταξης κατά τα ποσοστά που προβλέπονται από τις σχετικές διατάξεις.