ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αποκάλυψης χώρα

Έπειτα από έναν σχεδόν μήνα βομβαρδισμών της Γιουγκοσλαβίας και των εγκεφάλων
μας, οι αλήθειες αυτού του πολέμου ­ που είναι οι αλήθειες κάθε πολέμου ­
αρχίζουν να αποκαλύπτονται. Και δεν μπορούν να εκπλήσσουν παρά μόνο τους
υποκριτές και τους καιροσκόπους.

Η συντριβή του μύθου της «χειρουργικής ακρίβειας» των υψίστης τεχνολογίας
χτυπημάτων είναι οδυνηρή, αλλά πιθανώς και χρήσιμη για το μέλλον της
ανθρωπότητας. Δεν είναι μόνο οι χίλιοι επίσημοι νεκροί ούτε η μέχρις
αναισθησίας εξοικείωση με την εικόνα, για τους εκ του μακρόθεν θεατές, και την
αίσθηση, για τους βομβαρδιζόμενους κατοίκους των πόλεων και χωριών που,
αντίθετα από τον τίτλο μιας ωραιοποιητικής ταινίας, άσχημα καίγονται. Αυτό που
κυριαρχεί είναι η επιβεβαίωση, η γνώση πλέον, ότι πού και πού ένας
υπερσύγχρονος πύραυλος πέφτει και «λίγο παραπέρα», για τον απλούστατο λόγο ότι
πάντα κάποιος άνθρωπος πατάει το κουμπί, κάποιος άνθρωπος που μπορεί να κάνει,
όπως ο καθένας μας στη δουλειά του, ένα λάθος εκτίμησης και να θεωρήσει ότι τα
καμιόνια με τους Κοσοβάρους πρόσφυγες «μετέφεραν στρατιωτικό υλικό». Όμως, ο
λάθος πύραυλος σκοτώνει πάντα ανθρώπους ­ και λάθος άνθρωποι δεν υπάρχουν. Η
αιώνια αλήθεια του πολέμου, που είναι από τη φύση του ισοπέδωση της ανθρωπιάς
και γι’ αυτό δεν γνωρίζει ποτέ νικητές και χαμένους, φαντάζει τώρα αυτονόητη ­
ακόμα και γι’ αυτούς που μιλούσαν, εδώ και τρεις εβδομάδες, για απόδοση
δικαιοσύνης. Από αυτή την άποψη, και είναι το μόνο παρήγορο, μπορεί να ελπίσει
κανείς ότι ένας επόμενος πλανητάρχης (γιατί ο σημερινός, έχοντας διατάξει
επιθέσεις σε έξι διαφορετικά σημεία της Γης από την αρχή της χρονιάς, δεν
μπορεί να υπολογίζεται) θα δίσταζε πολύ περισσότερο πριν δώσει τη μοιραία εντολή.

Το πρόβλημα είναι ότι, πριν αποφευχθεί ο επόμενος πόλεμος, πρέπει με κάποιον
τρόπο να τελειώσει ο παρών ­ κι εδώ έρχεται μια άλλη ελάχιστα καινοφανής
αποκάλυψη: ένας πόλεμος σπανιότατα εξελίσσεται και καταλήγει όπως είχε
σχεδιασθεί. Σε πείσμα του αναμφισβήτητου γεγονότος ότι η επέμβαση έφερε το
ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα από τον θεωρητικά επιδιωκόμενο στόχο της (το
Κόσοβο και ο λαός του, μακράν από το να ελευθερωθούν, έπαψαν στην ουσία να
υπάρχουν), οι πιθανότητες εξάπλωσής της κάθε μέρα και αυξάνονται. Σαν τον
Γιατρό Περιεργοαγάπη του Κιούμπρικ, οι στρατηγοί του Πενταγώνου αγκαλιάζουν
όλο και πιο σφιχτά τη βόμβα που τους καίει τα χέρια. Κι έτσι δυναμώνουν το
κύρος του Μιλόσεβιτς στα μάτια των συμπατριωτών του (το σύνολο του πληθυσμού
που τον υποστηρίζει δεν έχει ξεχάσει τον αυταρχισμό του), καθιστούν τον πόλεμο
συνεχώς πιο ακατανόητο στα μάτια της παγκόσμιας κοινής γνώμης (που βέβαια,
χθες μόλις, ετοιμαζόταν για ένα ακόμα τηλεοπτικό σόου) και συγχρόνως
δυσκολεύουν κάθε «διπλωματική διέξοδο».

Η διπλωματία της βίας φανέρωσε επίσης τα πήλινα πόδια της. Η άποψη των
επαγγελματιών των ασκήσεων επί χάρ(τ)ου ότι «όλες οι λύσεις»
(συμπεριλαμβανομένης της προσφυγής στη βία) είναι ανοιχτές, προκειμένου να
αντιμετωπισθεί κάποια, αναμφισβήτητη στην προκειμένη περίπτωση, διατάραξη της
διεθνούς έννομης τάξης, δεν μπορεί πια, εκ του αποτελέσματος, να σταθεί ­
συμπαρέσυρε όμως και την αξιοπιστία ενός ολόκληρου πολιτικού συστήματος
βασισμένου στην «ειδική γνώση». Το τελικό δε χτύπημα φαίνεται να του δίνει η
ξαφνική ­ εδώ, πράγματι ο παρατηρητής δικαιούται να νιώσει έκπληξη ­ αποκάλυψη
του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνονται την έκφραση γνώμης και την
ελευθεροτυπία αρκετά επίσημα όργανα του πεπολιτισμένου δυτικού κόσμου.

Φάνηκε, τέλος, άλλη προαιώνια αλήθεια, πως όποιος, κράτος ή άνθρωπος,
ακολουθεί εξ αρχής τη φωνή της συνείδησής του, δεν θα αργήσει η στιγμή που θα
αισθανθεί ­ και από τους άλλους ­ δικαιωμένος. Η ελληνική, επίσημη και
ανεπίσημη, αντίδραση αποστροφής κατά του πολέμου, αρχίζει να γίνεται όλο και
πιο ευρέως κατανοητή και σχεδόν να χρησιμεύει ως υπόδειγμα.

Η κυβέρνηση, ωστόσο, που δρέπει τους δίκαιους αλλά πρόσκαιρους καρπούς της
ικανότητάς της να εκφράσει το λαϊκό αίσθημα, χωρίς να απομονωθεί διεθνώς, δεν
θα πρέπει να κάνει το λάθος να στηριχθεί σε μια τραγωδία. Ο αιώνας τελειώνει
άσχημα ­ και για ν’ αλλάξει χρειάζεται κάτι παραπάνω από ευαισθησία.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.