ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Έρωτας και μίσος

Η διανόηση και η δημοσιογραφία είχαν πάντα σχέση (λιγότερου) έρωτα και
(περισσότερου) μίσους. Ένας ιταλός ποιητής έρχεται να χαλάσει την ισορροπία.

Ποταμός ιδεών (σκίτσο του Τούλιο Περίκολι, από τη «Ρεπούμπλικα»)

Ο Γκαίτε έλεγε: «Όταν περάσουν μερικοί μήνες χωρίς να διαβάσεις εφημερίδα και
μια μέρα τις ξεφυλλίσεις όλες μαζί, μόνο τότε καταλαβαίνεις πόσο χρόνο χαλάς
μ’ αυτά τα φύλλα». Ο Μπωντλαίρ απορούσε: «Δεν καταλαβαίνω πώς ένα καθαρό χέρι
μπορεί να αγγίξει μια εφημερίδα χωρίς ένα αίσθημα ναυτίας». Αλλά ο Βαλέριο
Μαγκρέλι, στο βιβλίο του «Σημειώσεις για την ανάγνωση μιας εφημερίδας» που θα
κυκλοφορήσει την ερχόμενη Παρασκευή από τις εκδόσεις Einaudi, αφιερώνει τους
παρακάτω στίχους στο ρεπορτάζ:

«Λίγα λεπτά ακόμα/ πριν ο στύφτης ετοιμάσει τον τελικό χυμό. / Είναι οι
στιγμές που μπορείς να ξεχωρίσεις τα υλικά, / τον κορμό, την κίτρινη φλούδα
ενός ανανά/, την ίνα ενός πορτοκαλιού. / Το φρούτο είστε σεις, ολόκληρο και
καθαρό/ κι όμως γυρίζουν κιόλας τα μαχαίρια/ και το γάλα υποδέχεται γλυκά και
κουβαλά μαζί του κάθε τι το διαφορετικό».

Μόνο ο Μαρξ και ο Χέγκελ σέβονταν τις εφημερίδες. Για τον πρώτο, «ο Τύπος
είναι σαν τη ζωή, σε διαρκή κίνηση». Για τον δεύτερο, «η ανάγνωση της
εφημερίδας είναι η προσευχή του σύγχρονου ανθρώπου». Οι περισσότεροι
διανοούμενοι, όμως, μιλούν περιφρονητικά για τη δημοσιογραφία. Ο Φλωμπέρ
αισθανόταν βαθειά αηδία για τις εφημερίδες, ο Προυντόν θεωρούσε τον Τύπο «ένα
νεκροταφείο ιδεών» και ο Σαρλ Πεγκύ έλεγε πως δεν υπάρχει τίποτα πιο παλιό από
τη σημερινή εφημερίδα. Αλλά ο Μαγκρέλι, σε μια πράξη αγάπης προς την εφεύρεση
που ­ όπως λέει ­ έχει επιβιώσει διά μέσου των αιώνων όσο κι αν τόσοι
προφήτευσαν την παρακμή ή τον θάνατό της, γράφει για τα ένθετα των εφημερίδων:

«Τι είναι το ψωμί/ χωρίς προσφάι; / Τι είναι μια αρρώστια/ χωρίς το
αντιβιοτικό; / Η είδηση είναι ένα πασχαλινό αυγό/ ένα αυγό μαγικό/ απ’ όπου
γεννιέται η ειδική προσφορά του».

Για τον Καρλ Κράους, η δημοσιογραφία έχει με τον πολιτισμό την ίδια σχέση που
έχει το ουροδοχείο με την κάλπη. Ο Ρόμπερτ Μούζιλ φαντάζεται τον Πλάτωνα να
μπαίνει στην αίθουσα σύνταξης μιας εφημερίδας και να ζητάει δουλειά: ο
αρχισυντάκτης τού ζητεί να στείλει δείγματα γραφής, παρακαλώντας τον να είναι
γραμμένα σε στυλ πιο ελαφρύ και ζωντανό από εκείνο που χαρακτηρίζει τους
Διαλόγους. Αλλά ο 42χρονος ιταλός ποιητής γράφει για τα μονόστηλα:

«Είναι η τέχνη του λιγοστού/ το παιχνίδι του τίποτα. / Μερικές φορές αρκεί το
άνοιγμα ενός εστιατορίου/ ή η κλοπή μιας σκευοφόρου/ για να αποκαλύψει ο
μικρός σύγχρονος κόσμος/ τον πραγματικό του χαρακτήρα».

Ο Μπέρναρντ Σω χαρακτήριζε τη δημοσιογραφία μια κατώτερη μορφή πορνείας με την
οποία κέρδιζε τη ζωή του. Αλλά ο Βαλέριο Μαγκρέλι θαυμάζει ακόμη και τη σελίδα
του καιρού, αυτή την «αιώνια επιστροφή των αντικυκλώνων και των περιοχών
βαρομετρικών χαμηλών: Ευρώπη, Προμηθέας, σκαρί φαγωμένο ανάμεσα στις κορυφές
των αξιωμάτων».