Το θαύμα είχε παρενέργειες

Οι άνθρωποι που συναντήθηκαν εκείνο το βράδυ με τον νεαρό κυβερνήτη του
Αρκάνσας Μπιλ Κλίντον ήταν σοβαροί, καλοντυμένοι, καλοστεκούμενοι. Εκεί, στο
Κλαμπ 21, στη Νέα Υόρκη, τον Ιούνιο του 1991, ο Μπιλ Κλίντον δήλωσε αιώνια
πίστη στις ελεύθερες αγορές.

Κλίντον – Ρούμπιν. Ο πρόεδρος τον διόρισε υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ το 1995. Προηγουμένως, ο Ρόμπερτ Ρούμπιν ήταν επικεφαλής της Γκόλντμαν Σακς

Σκυμμένοι πάνω από τις μπριζόλες τους, οι κορυφαίοι παράγοντες των
Δημοκρατικών στη Γουώλ Στρητ βομβάρδιζαν με βροχή από ερωτήσεις τον
γλυκομίλητο πολιτικό που είχαν απέναντί τους. Και διαπίστωσαν ότι είχε
απάντηση για όλες. Μα πιο πολύ από όλα τους εντυπωσίασε η προθυμία του να
ασπαστεί την ελευθερία του εμπορίου και των αγορών.

«Εκείνο που συζητήθηκε τότε ήταν η ανάγκη να περάσει το Δημοκρατικό Κόμμα σε
μία νέα οικονομική πολιτική», λέει ο Ρότζερ Όλτμαν, επικεφαλής τράπεζας
επενδύσεων και οργανωτής εκείνης της συνεστίασης. «Το Δημοκρατικό Κόμμα έπρεπε
να μπει στη νέα οικονομική πραγματικότητα».

Με τον Ρούμπιν

Εκείνη η βραδιά ήταν ένα σημαντικό βήμα στην «οικονομική επιμόρφωση» του Μπιλ
Κλίντον, ο οποίος έμαθε καλά το μάθημά του και ιδιαίτερα αυτό που αφορούσε την
απομάκρυνση από τον προστατευτισμό και το άνοιγμα των αγορών στην Ασία και τον
υπόλοιπο κόσμο. Τότε, επίσης, ο Κλίντον γνώρισε για πρώτη φορά τον Ρόμπερτ
Ρούμπιν, που ήταν επικεφαλής της Γκόλντμαν Σακς. Μολονότι η πρώτη τους
γνωριμία ήταν ψυχρή, οι δύο άνδρες συνδέθηκαν αργότερα με μία στενή φιλία που
άφησε τη σφραγίδα της στην παγκόσμια οικονομία.

Κλίντον και Ρούμπιν, που έγινε υπουργός Οικονομικών το 1995, εμπνευσμένοι από
το αμερικανικό πάθος για ελευθερία του εμπορίου, προχώρησαν ακόμη παραπέρα
πιέζοντας για ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων. Ήταν κάτι που συμβιβαζόταν με
τις απαιτήσεις των αμερικανικών τραπεζικών, χρηματιστηριακών και ασφαλιστικών εταιρειών.

Και οι αδυναμίες

Αυτή η ώθηση για την απελευθέρωση της κυκλοφορίας κεφαλαίων και αγαθών ήταν
ένας από τους παράγοντες που οδήγησαν στη μακροχρόνια άνθηση των
χρηματοπιστωτικών αγορών σε όλο τον κόσμο. Όμως, αυτή η πολιτική της
Ουάσιγκτον ανέδειξε και αδυναμίες, που αποτέλεσαν το υπόβαθρο για τις
οικονομικές κρίσεις που άρχισαν στην Ταϊλάνδη το 1997, πέρασαν την Ασία για να
φτάσουν έως τη Ρωσία και κλονίζουν ακόμη τη Βραζιλία και τη Λατινική Αμερική.

Χώρες όπως η Ταϊλάνδη, η Ρωσία και η Βραζιλία έχουν προβλήματα σήμερα, κυρίως
για εσωτερικούς λόγους, στους οποίους περιλαμβάνονται οι τραπεζικές αδυναμίες
και η ανεξέλεγκτη κερδοσκοπία.

Πιέσεις ΗΠΑ

Όμως, μερικοί οικονομολόγοι ισχυρίζονται ότι αν αυτές οι χώρες έχουν σαθρό
υπόβαθρο συνετέλεσε σε αυτό και η πολιτική που ακολούθησε η Ουάσιγκτον.
Υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση Κλίντον ζήτησε πολύ πιεστικά τη χρηματοπιστωτική
απελευθέρωση και την ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων, επιτρέποντας στο ξένο
χρήμα να εισρεύσει σε αυτές τις χώρες και να εκτοπίσει το εγχώριο χρήμα. Οι
χώρες άνοιγαν τις αγορές τους ευχαρίστως, γιατί πίστευαν ότι αυτός ήταν ο
συντομότερος δρόμος προς την ανάπτυξη. Όμως, αργότερα φάνηκε ότι η υπερβολική
βιασύνη για απελευθέρωση μπορεί να οδηγήσει σε τραπεζικό χάος και
χρηματοπιστωτικές κρίσεις.

Κατανομή ευθυνών

Ακόμη και Αμερικανοί αξιωματούχοι παραδέχονται ότι το πράγμα παρατράβηξε. Ο
πρώην υπουργός Εμπορίου Μίκι Κάντορ λέει σήμερα ότι οι ΗΠΑ δεν είχαν επίγνωση
του χάους που μπορεί να προκαλέσει η χρηματοπιστωτική απελευθέρωση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μόνον οι Αμερικανοί έχουν την ευθύνη για την κρίση. Αυτή
θα πρέπει να καταλογιστεί και στους πολιτικούς και τραπεζίτες των αναδυόμενων
αγορών και στους δυτικούς αξιωματούχους που εξύμνησαν την ελεύθερη κυκλοφορία
κεφαλαίων χωρίς να φροντίσουν να την κάνουν πιο ασφαλή και οι δυτικοί
οικονομικοί επιστήμονες και δημοσιογράφοι που έγραφαν διθυράμβους για τις
αναδυόμενες αγορές και το θαύμα των ασιατικών «τίγρεων».