ΣΗΜΑΤΑ

… χώρες που κάθε χρόνο αυξάνουν τις δαπάνες τους για την παιδεία κατά 10%,
και όπου κανένας δεν θεωρεί ότι αυτό είναι κάτι το τρομερό, το ανήκουστο,
γράφει ο Ζακ Ατταλί στη «Μοντ». Σε άλλες χώρες όμως, λόγου χάρη στη Γαλλία,
κάτι τέτοιο θα φαινόταν εξωφρενικό. Έχει καταντήσει, λέει ο πρώην σύμβουλος
του Μιττερράν, να θεωρείται ανεκτή μια αύξηση 50% στα τέλη κινητής τηλεφωνίας
και να προκαλεί αντιδράσεις ­ ως υπερβολική ­ μια αύξηση μόλις 3% στα κονδύλια
για την παιδεία. Και τούτο γιατί υπάρχουν άνθρωποι στον επιχειρηματικό κόσμο
αλλά και στην κυβέρνηση που τις δαπάνες για την εκπαίδευση τις θεωρούν, κατά
βάθος, πεταμένα λεφτά.

… που σήμερα διευθύνει ένα ινστιτούτο πολιτικών και οικονομικών μελετών,
πιστεύει ότι στα σχολεία, όπως και στην υγεία, η κρίση ξεκινά από ένα λογικό
σφάλμα: την τάση να αντιμετωπίζονται οι τομείς αυτοί ξέχωρα από την παραγωγική
διαδικασία. Οι κυβερνήσεις, λέει, ζουν με την ιδέα ότι πρέπει να ενισχυθούν
πρώτα οι παραδοσιακά θεωρούμενοι παραγωγικοί κλάδοι (βιομηχανία, γεωργία κλπ.)
αλλά ακόμη και οι υπηρεσίες (εμπόριο, τουρισμός), και κατόπιν, με ό,τι μείνει,
η εκπαίδευση και τα νοσοκομεία. Είναι απίστευτο, κατά τον Ατταλί, αλλά
φαίνεται να έχουμε λησμονήσει ότι με μορφωμένους και υγιείς πολίτες λειτουργεί
και παράγει αποδοτικότερα ολόκληρη η κοινωνία. Και ότι χωρίς αυτούς, ούτε
παραγωγή υπάρχει ούτε εμπόριο ούτε τίποτα. Δεν έχει γίνει αντιληπτό, καταλήγει
ο Γάλλος συγγραφέας, ότι τα χρήματα για την παιδεία και την υγεία δεν είναι
ελεημοσύνη προς ζητιάνους αλλά κονδύλια ­ ουσιαστικά ­ ανάπτυξης. Και αν
μάλιστα σκεφτούμε πόσο η ανθρώπινη ζωή μακραίνει και πόσο πληθαίνει η γνώση,
χωρίς την οποία δεν είναι δυνατόν πια να προχωρήσεις, είναι φανερό πού
βρίσκονται οι προτεραιότητες.

… μπορεί να ελπίζει. Η ελπίδα, άλλωστε, γι’ αυτόν και μόνο έχει φτιαχτεί. Ο
ευτυχισμένος, τι να την κάνει; Το δικό του παρακολούθημα είναι άλλο: ο φόβος.
(Μήπως χάσει αυτά που έχει). Και έτσι, αποκτά νόημα ­ και αξία, τι παράξενο ­
το να είσαι δυστυχισμένος. Και εκεί που η ζωή γίνεται τέχνη, ως φαίνεται,
είναι ακριβώς μεσ’ από την εναλλαγή, την αλληλογένεση, φόβου και ελπίδας ­ που
αδιάκοπα λειτουργεί γύρω μας και εντός. Αδιάκοπα, τρόπος του λέγειν. Γιατί
όλα, στο τέλος, τα επισφραγίζει μια παραίτηση: είτε όλου του εαυτού σου είτε
μέρους, τόσο καίριου όμως που παρασέρνει και το υπόλοιπο. Της δε παραίτησης η
ουσία βρίσκεται σ’ εκείνο το κράμα ήττας και θριάμβου που αυτή αποτελεί. Και
που μοιάζει να είναι προϊόν συγχώνευσης, επίσης, του φόβου με την ελπίδα.

… σκέψεις. Με αφορμή, πάλι, ένα παράξενο διάλογο που είχε όντας στα
τελευταία του ο Φαμπρίτσιο Ντε Αντρέ μ’ ένα φίλο του, και που δημοσιεύουν τώρα
οι ιταλικές εφημερίδες. Ο Μάριο Φεκίζ, λέει, τηλεφώνησε στις 25/12, τα
Χριστούγεννα, στον ποιητή, που ήταν καθηλωμένος στο νοσοκομείο. Του ευχήθηκε
περαστικά και χρόνια πολλά. «Πώς πάει; ­ τον ρώτησε. ­ Τι σκέφτεσαι, πώς τα
βλέπεις;». «Την πραγματικότητα τη βλέπω πάντοτε ανάλογα με το πώς είμαι εγώ ­
απάντησε ο Ντε Αντρέ. ­ Σήμερα αισθάνομαι καλά. Άρα, όλα είναι καλά. Ελπίζω να
βγω σύντομα». Ο φίλος είπε: «Μπράβο, Φαμπρίτσιο. Υπάρχουν στις μέρες μας
τρόποι για να σου φύγει κάθε αρρώστια». Αλλά ο άρρωστος μελαγχόλησε πάλι. «Α,
ναι ­ είπε. ­ Πράγματι, κάθε αρρώστια. Ακόμα και αυτή που λέγεται ζωή».