ΣΗΜΑΤΑ

… κάπου κάπου, ακόμη και σε μέρες που όλοι τις νοιώθουν κάπως ψυχρές,
αφιλόξενες: Να φεύγει ένας ποιητής και ξαφνικά όλα να σταματούν. Κάτι τέτοιο
βιώνει τώρα η Ιταλία, όπου η συγκίνηση για τον χαμό ενός μεγάλου καλλιτέχνη
έχει ξεπεράσει ­ από άποψη κάλυψης στα μέσα ενημέρωσης ­ κάθε προηγούμενο.
«Αριστοκράτης και περιθωριακός» ­ ξεκινώντας δηλαδή με μια γερή σύμφυτη
αντίφαση ­ ο Φαμπρίτσιο Ντε Αντρέ, που έσβησε προχτές στα 58 του χρόνια,
μετέδωσε ένα σκίρτημα, ένα σφίξιμο στις καρδιές των συμπατριωτών του. Και όχι
μόνο εκείνων που τον αγάπησαν αλλά και των άλλων, των λιγότερων, που τον είχαν
μυκτηρίσει ως δημόσιο κίνδυνο. Από πέντε και έξη σελίδες του αφιέρωσαν οι
μεγαλύτερες εφημερίδες. Ώρες ατέλειωτες του χάρισε η RAI. Αλλά και σε άλλες
χώρες της Ευρώπης, ο Τύπος δημοσίευσε ρεπορτάζ, στίχους τραγουδιών του και
άρθρα γεμάτα συγκίνηση. Στην Ελλάδα, χώρα που αγαπούσε και θαύμαζε, και της
οποίας τους ήρωες και τους μύθους συχνά τραγουδούσε, ο Ντε Αντρέ, παντελώς
άγνωστος, αποχαιρετήθηκε με ένα, άντε δύο το πολύ, μονόστηλα. Ειρωνεία: Ο
τελευταίος του δίσκος, οι «Νεφέλες», είναι ελληνικής εμπνεύσεως ­ από τον Αριστοφάνη.

… της τέχνης του, πράγματι, δεν ήταν απ’ τα πολύ συνηθισμένα. Ούτε και η
ιστορία του ήταν. Ο Φαμπρίτσιο, με κάτι από Ρεμπώ στον στίχο του, φίλος
επιστήθιος του Λεό Φερρέ, κληρονόμος του Ζωρζ Μπρασσένς, ξαδέρφι του Μπομπ
Ντύλαν, συγγενής του Σαββόπουλου, ανήκε στη φθίνουσα χορεία των συλλογισμένων
εκείνων τραγουδο-ποιητών που δεν περιγράφουν μόνο την εποχή τους αλλά, λιγάκι,
τη διαμορφώνουν κιόλας. Και που όταν ένας τους χάνεται, η χώρα το νοιώθει, και
κάτι ραγίζει. «Νέο Δάντη» τον αποκάλεσε χθες η Ντάτσια Μαράινι. «Άσβηστο
φαινόμενο στην παγκόσμια ιστορία της ποίησης» τον χαρακτήρισε ο Μάσσιμο Ντ’
Αλέμα. Η απώλεια τάραξε και τον Τζίτζι Ρίβα: «Αισθάνομαι σαν να έφυγε ένα
κομμάτι απ’ τη ζωή μου».

… της Τρίτης, σ’ ένα κάλεσμα του Radio Popolare, χιλιάδες Ιταλοί όλων των
ηλικιών μαζεύτηκαν στην πλατεία του Ντουόμο για να αποχαιρετήσουν τον
«cantautore». Αυτόν που δεν είχε παραλείψει να τραγουδήσει κανένα απ’ τα
πρόσωπα του σύγχρονου δράματος. Γιατί ο Ντε Αντρέ είχε γράψει, «λες και ήταν ο
ίδιος», το τραγούδι του πρεζάκια, το τραγούδι του κατάδικου, το τραγούδι του
δραπέτη. Και ακόμη, της καλόγρηας, του λιποτάκτη, του παπά, της πόρνης. Και
φυσικά του βομβιστή ­ στον οποίο αφιέρωσε ολόκληρο άλμπουμ το 1973. Πλάι στους
ύμνους των αριστερών για τον ποιητή, των αναρχικών, του Μπερλουσκόνι, ακόμη
και του Βατικανού, η «Στάμπα» δημοσίευσε χθες το πιο απροσδόκητο ίσως αντίο
στον Ντε Αντρέ. «Σ’ ευγνωμονώ εκ μέρους όλων μας. Ακούγαμε τα τραγούδια σου
για μας και νοιώθαμε άνθρωποι, όχι σκουπίδια». Μια μακρά επιστολή, με την
υπογραφή: «Κάρλα Κόρσο, πρόεδρος των ιεροδούλων της Ιταλίας».

… που κάνει το ποιητικό έργο να αγγίζει τόσο καίρια την ψυχή ενός λαού; Η
συνάντησή του με την ομορφιά; Η ένωσή του με την αλήθεια; Η αγωνία για την
(αλλοίμονο) ρευστότητα και των δυο; Στο έργο του Ντε Αντρέ υπήρχαν όλα αυτά.
Από τα χρόνια της βίας και των Ταξιαρχιών ­ τις οποίες άφοβα αλλά όχι και
άκριτα τραγούδησε ­ η Ιταλία έχει συγκρατήσει και τη ρομαντική του ιστορία της
«μικρής Μαρινέλλας»: «που μες στην άνοιξη έπλεε στο ποτάμι / και ο άνεμος τόσο
όμορφη τη βρήκε / που μ’ ένα φύσημα την πήγε σ’ ένα αστέρι». Στο Ντουόμο, με
φαναράκια, τραγουδούσαν όλη νύχτα με τις κιθάρες.