ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ «Τι καταθλιπτικό!»

Μάγος; Παντοδύναμος; Θαυματοποιός; Υπερβολές. Στην Κύπρο σήκωσε τα χέρια ψηλά.
Και στο Κοσσυφοπέδιο, ο αυτοσχεδιασμός δεν τον βοήθησε.

«Ο κλοιός σφίγγει γύρω από τον Κλίντον». Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς: «Όλοι στα καταφύγια!» (από τον «Νουβέλ Ομπζερβατέρ»)

Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ του με τον Μιλόσεβιτς κανονίστηκε την ώρα που ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ
έκανε βόλτα στην Πλάκα, έτρωγε κάστανα που είχε αγοράσει από έναν πλανόδιο και
επαινούσε το σύστημα του εξοστρακισμού που ίσχυε στην αρχαία Αθήνα. Όταν
κτύπησε το κινητό του τηλέφωνο και ο αμερικανός πρεσβευτής στα Σκόπια, ο
Κρίστοφερ Χιλ, τον πληροφόρησε ότι το ραντεβού ήταν για την επομένη το
απόγευμα, ο αμερικανός διπλωμάτης δεν έκρυψε τον ενθουσιασμό του. Η διπλωματία
δεν είναι σαν το σκάκι, είπε στον δημοσιογράφο Μάικλ Ιγκνάτιεφ που τον
συνόδευε. Θυμίζει περισσότερο τζαζ: ένα συνεχή αυτοσχεδιασμό πάνω σ’ ένα θέμα.

Δέκα μέρες πριν από τα Χριστούγεννα, ο Χόλμπρουκ βρέθηκε έτσι μπροστά σε άλλη
μια μεγάλη πρόκληση: να πείσει τον πρόεδρο της Γιουγκοσλαβίας και την πολιτική
και στρατιωτική ηγεσία των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου ότι κάθε άλλη λύση πλην
του συμβιβασμού θα οδηγήσει σε μια γενικότερη ανάφλεξη. Οι οιωνοί όμως δεν
ήταν καλοί. Στη διάρκεια της πτήσης του προς το Βελιγράδι, πληροφορήθηκε ότι
την προηγούμενη νύχτα είχαν σκοτωθεί στα σύνορα 31 αντάρτες από τις
γιουγκοσλαβικές δυνάμεις. Κι ότι δώδεκα ώρες αργότερα, οπλοφόροι είχαν
εισβάλει σ’ ένα καφενείο του Πετς, στο δυτικό Κοσσυφοπέδιο, και είχαν ανοίξει
πυρ εναντίον σέρβων νεαρών σκοτώνοντας έξι απ’ αυτούς. Η «ρεαλπολιτίκ με
ανθρώπινο πρόσωπο», όπως αποκαλεί ο Ιγκνάτιεφ το δόγμα Χόλμπρουκ σε άρθρο του
στον «Νιου Γιόρκερ», χρειαζόταν αυτή τη φορά ένα θαύμα. Ο Θεός, όμως, δεν έχει
καιρό να ασχοληθεί με τα Βαλκάνια.

Μόλις προσγειώθηκε στο Βελιγράδι, ο Χόλμπρουκ έδωσε εντολή στον πιλότο να
φύγουν αμέσως για το Κόσσοβο. Ήταν άλλος ένας αυτοσχεδιασμός, ένα ξαναμοίρασμα
των χαρτιών, μια κίνηση για την παραπλάνηση του αντιπάλου. Στην Πρίστινα έκανε
κάτι που συνηθίζει όταν θέλει να «ελέγξει την πραγματικότητα»: συναντήθηκε με
δύο δημοσιογράφους στην κρίση των οποίων έχει εμπιστοσύνη. Ήταν εμφανώς
απαισιόδοξοι. Και η μόνη πρόταση που είχαν να του κάνουν ήταν να
αντικατασταθούν οι άοπλοι άνδρες του ΟΑΣΕ από ενόπλους στρατιώτες του ΝΑΤΟ.
Κάτι τέτοιο είναι ανέφικτο και επικίνδυνο, τους είπε. Κι έφυγε για το αεροδρόμιο.

Στο Βελιγράδι είδε πρώτα μερικούς δημοσιογράφους της αντιπολίτευσης. «Γιατί
επιμένεις να βλέπεις τον Μιλόσεβιτς;» τον ρώτησαν. «Επειδή είστε ανίκανοι να
παρουσιάσετε μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση», τους απάντησε. Ανάλογα επιθετική
στάση είχε σκοπό να κρατήσει και απέναντι στον πρόεδρο της Γιουγκοσλαβίας.
Αλλά ο τελευταίος είχε ένα γερό όπλο στα χέρια του: τον φόνο των Σέρβων στο
Πετς. Και δεν σταμάτησε να βομβαρδίζει μ’ αυτό τον Χόλμπρουκ για πέντε
ολόκληρες ώρες.

Όταν η ομάδα των διαπραγματευτών επέστρεψε στο ξενοδοχείο, ήταν εξαντλημένη. Ο
Χόλμπρουκ δέχθηκε ένα τηλεφώνημα από τη Μαντλήν Ολμπράιτ. Κι όταν τελείωσε και
κοίταξε τους αποκαρδιωμένους συνεργάτες του, αναφώνησε: «Χριστέ μου! Τι καταθλιπτικό!».