ΣΗΜΑΤΑ

… δύο είδη επιστημονικής έρευνας, γράφει σ’ ένα νέο βιβλίο ο πρώην
διευθυντής της επιθεώρησης «Σάιενς», Τζων Χόργκαν. Αφ’ ενός η πρακτική: Έρευνα
πεδίου. Όπου ο επιστήμονας παρατηρεί ή χειρίζεται υλικά, μηχανές, οργανικά
στοιχεία κλπ., για να διαπιστώσει τις ιδιότητες και τις δυνατότητές τους. Αφ’
ετέρου η θεωρητική έρευνα: Όπου, σ’ ένα διάφορο επίπεδο, ο σοφός επιχειρεί να
συνθέσει τα ήδη ευρημένα για να φτάσει σε πιο γενικά συμπεράσματα και να
διακρίνει, ίσως, τους μεγάλους Κανόνες που διέπουν την ύλη, αν όχι και το
πνεύμα. (Εφ’ όσον, βεβαίως, δεχθούμε ότι υπάρχουν ­ και ότι είναι
αναγνωρίσιμοι ­ τέτοιοι κανόνες).

… δηλαδή, κατά τον Αμερικανό εκλαϊκευτή, ανήκουν λόγου χάρη ο Αρχιμήδης, ο
Γαλιλαίος, ο Φλέμινγκ. Στο δεύτερο, ο Πλάτων, ο Καντ, ο Αϊνστάιν. Τίποτα
φυσικά δεν εμποδίζει ένα δυνατό νου να ανήκει και στις δύο κατηγορίες. Ο
Ιπποκράτης, ο Αριστοτέλης, πρέπει να ήταν τέτοιες, μικτές περιπτώσεις. Και η
πρακτική έρευνα τους ενδιέφερε και τους γενικότερους νόμους ανίχνευαν. Κατά
κανόνα όμως οι δύο αυτοί βασικοί τύποι σκέψης είναι συμπληρωματικοί. Ο μεν
φιλόσοφος έχει ανάγκη τον «πρακτικό», για να πάρει απ’ αυτόν το υλικό που θα
ερμηνεύσει. Ο δε πρακτικός χρειάζεται τον θεωρητικό, ώστε να δρομολογήσει ­ ή
και να εκτρέψει ­ τις έρευνές του. Και κατά κανόνα, επίσης, υπάρχει μια
εναλλαγή εποχών: Όπου η μια κατηγορία σοφών παίρνει τη σκυτάλη από την άλλη.
Τα τσακάλια της τεχνολογίας κρατούν για ένα διάστημα τα πρωτεία στην
επιστημονική σκέψη. Ενώ οι φιλοσοφούντες περιμένουν διακριτικά στη γωνία.
Έπειτα, μπαίνουν εκείνοι στη σκηνή, οι θεωρητικοί, ξεκούραστοι και γεμάτοι
ιδέες. Και οι πρακτικοί ξαποσταίνουν. Και ούτω καθ’ εξής.

… λοιπόν, παρατηρεί ο Χόργκαν, ότι στις μέρες μας έχουν το πάνω χέρι οι
πρακτικοί. Βρισκόμαστε σ’ αυτή τη φάση: Η τεχνολογία αναπτύσσεται ραγδαία,
όπως γινόταν στην αρχαιότητα πριν από τους κλασικούς χρόνους αλλά και μετά,
καθώς και στον Μεσαίωνα, στη Βιομηχανική Επανάσταση κλπ. Η εξέλιξη είναι
αλματώδης: Φυτρώνουν, πλέον, όχι μόνο νέα μέσα και εργαλεία αλλά και ολόκληροι
νέοι τομείς (πληροφορική, βιοτεχνολογία). Η θεωρητική επεξεργασία (ιδεολογική,
φιλοσοφική) θα ακολουθήσει. Θα φανεί δηλαδή η νέα «κλασική» εποχή, η επόμενη
Αναγέννηση, ο Διαφωτισμός κλπ. Ο νέος Πλάτων περιμένει να προχωρήσει λίγο
ακόμη η τεχνολογία των κομπιούτερ, να κάνει κάποια βήματα η τεχνική της
κλωνοποίησης, η υβριδική ζωοκομία. Και έπειτα, θα (προσπαθήσει να) μας δώσει
τις εξηγήσεις.

… μέσα σ’ όλα αυτά ­ τις έρευνες, τις αναζητήσεις, τις δύο κατηγορίες της
ζητούμενης γνώσης κλπ. ­ ένα είναι αυτό που μένει βαρειά, παράξενα, σκοτεινό.
Το γιατί. Τόσο στην αναζήτηση των πρακτικών στοιχείων όσο και στις απόπειρες
ν’ αποκρυπτογραφηθούν αυτά, να συλληφθεί το νόημά τους, δεν υπάρχει η
παραμικρή δεοντολογική ένδειξη. Γιατί κάνουμε αυτό που κάνουμε; Τι είναι
εκείνο που, πέρα απ’ το εφήμερο της όποιας σκόπευσης, αναζητούμε στο βάθος του
ορίζοντα; Οι εκκλησίες, οι φιλόσοφοι, οι κοσμολόγοι, όλο και ψιθυρίζουν
κάποιες εικασίες. Αλλά η απόσταση από αυτές ως τη σχεδίαση ­ ακόμη και ως
πρότασης, ως ακαθόριστου έστω σχήματος ­ του τελικού στόχου είναι αχανής. Με
υποψίες λοιπόν μόνο ή και χωρίς, η έρευνα ­ από αυτό το άκρως ερωτηματικό
είδος, το ανθρώπινο ­ διεξάγεται έτσι, σαν τυχαίως, και σαν ανεξήγητη παρόρμηση.