ΣΗΜΑΤΑ

… θα φέρει την παρακμή του κράτους, λέει ο ιστορικός Μάικλ Λιντ. Όχι πως θα
εξαλειφθούν τα σύνορα. Θα γίνουν όμως πιο αδύνατα, πιο διηθητά. Θα
επιστρέψουμε, κατά τον Αμερικανό καθηγητή, σε «συνθήκες Μεσαίωνα». Η μεγάλη
αυτή αλλαγή διαφαίνεται ήδη και σύντομα θα γίνει ακόμη πιο έκδηλη σε τομείς
όπως η διπλωματία και η οικονομία, λέει ο Λιντ σ’ ένα νέο βιβλίο του. «Η χρυσή
εποχή του κράτους, ως μορφής κοινωνικής και εθνικής οργάνωσης, έφτασε στο
τέλος της αφού κράτησε δύο αιώνες». Οι νέες συνθήκες, κατά τον ερευνητή, θα
μοιάζουν με εκείνες των χρόνων ανάμεσα στον Μεσαίωνα και τον Ναπολέοντα. Κάπου
εκεί, ίσως, γύρω στο 1500.

… το κράτος δεν ήταν παρά μία από τις πολλές οντότητες που υπήρχαν στον
πολιτικό χάρτη, λέει ο Λιντ. Δουκάτα, πριγκηπάτα, θρησκευτικές και μοναστικές
κοινότητες, οικονομικές ή εθνικές ενώσεις, ναυτικές πόλεις, υπερπόντια
εμπορεία, χαλαρές αυτοκρατορίες, όλα συνυπήρχαν με κράτη ανάλογα προς τα
σημερινά ενώ εκκλησίες, συντεχνίες και πανεπιστήμια ύψωναν και αυτά, συχνά,
δικό τους μπαϊράκι. Προς τα εκεί βαδίζουμε και σήμερα, κατά την άποψη του
Λιντ, ο οποίος θεωρεί ως κύρια αιτία της αλλαγής/επιστροφής την
παγκοσμιοποίηση των αγορών, την υπερανάπτυξη των Μέσων Ενημέρωσης, την εξέλιξη
της πληροφορικής και την ­ όλο και πιο αισθητή ­ αποτυχία των κυβερνήσεων
απέναντι σε χρονίζοντα προβλήματα.

… στον Μεσαίωνα, λέει, φαίνεται ήδη στην οργάνωση των πολεμικών επιχειρήσεων
τα τελευταία χρόνια. Άλλοτε, για να γίνει ένας πόλεμος απαιτείτο να υπάρχει
πρώτον αφορμή ­ το casus belli ­ δεύτερον κάποιο είδος νομιμοποίησης, που
μπορούσε να είναι το λαϊκό αίσθημα της ανάγκης για επίθεση (ή απλώς η
προτροπή, και η ευλογία των όπλων, από κάποιον Πάπα), και τρίτον πανστρατιά
των ενδιαφερομένων. Όλα αυτά τα είδαμε κιόλας στον πόλεμο του Κόλπου το 1991.
Το casus ήταν η εισβολή του Σαντάμ στο Κουβέιτ. Η «νομιμοποίηση» του Μπους
εξασφαλίστηκε διά της συγκατάθεσης και της συνδρομής των ετερόκλητων συμμάχων
του στην όλη επιχείρηση. Η πανστρατιά σχηματίστηκε τέλος και αυτή, και οι ΗΠΑ
μάλιστα έβγαλαν και δίσκο, εξασφαλίζοντας χρηματοδότηση της επίθεσης και από
χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ.

… ήταν, ακόμη, τα πράγματα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο! Ο Τσώρτσιλ, ο Ρούσβελτ,
ο Στάλιν, ούτε δίσκο έβγαζαν ούτε διενοούντο να υφάνουν κάποιο casus belli ή
να ρωτήσουν κανένα αν θα ήθελε να συμπολεμήσει μαζί τους. Τους αρκούσε η οργή
τους απέναντι στον Χίτλερ, η αίσθηση ότι απειλούνταν και η σταθερή απόφασή
τους να αγωνιστούν. Έκαναν αμέσως επιστράτευση, επιτάξανε ή εθνικοποίησαν τις
βιομηχανίες-κλειδιά και κήρυξαν τον πόλεμο για να ριχτούν αμέσως στις μάχες
αψηφώντας το κόστος και το ότι όλοι θα έβγαιναν τελικά καθημαγμένοι και
καταχρεωμένοι. Πράγματι, η εικόνα αυτή μοιάζει τώρα παρωχημένη. Διότι μαζί με
το «κράτος» αλλάζει και ο τύπος άσκησης της διεθνούς βίας. Όπως αλλάζει και η
διαχείριση των μεγάλων οικονομικών προβλημάτων: Δεν είναι πια το κράτος εκείνο
που παίρνει τις κρίσιμες αποφάσεις. Για να υπάρξει μια σοβαρή οικονομική
εξέλιξη, δεν αρκεί σήμερα η πρωτοβουλία μιας και μόνης κυβέρνησης. Στερεότυπα
πλέον, υπεισέρχονται παντού οι ιδιώτες – τράπεζες, εταιρίες, οικονομολόγοι.
Αλλά και όργανα διακρατικά: το ΔΝΤ, η G7, η Παγκόσμια Τράπεζα, η Ευρωπαϊκή ή η
Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης, η Ευρωπαϊκή Ένωση. Μεσαίωνας!