ΣΗΜΑΤΑ

… έληξε, αλλά στην Αγγλία η συζήτηση συνεχίζεται. Ο Μάθιου Πάρρις των
«Τάιμς» ρωτά: «Γιατί γίναμε μισθοφόροι των ΗΠΑ; Για να δείξουμε πόσο σπουδαίοι
είμαστε; Ή μήπως μας κολάκευε που η Αμερική μας φύλαγε για ρεζέρβα; Έχουμε
αντιληφθεί άραγε πόσο γελοίους μας θεωρούν οι Αμερικανοί;». Όπου, συνέβη και
τούτο το ωραίο: Συντηρητικοί βουλευτές να κατακρίνουν τον Μπλαιρ για τη
συμμετοχή στην «Αλεπού της Ερήμου» και Εργατικοί, γεμάτοι ιδέες μεγαλείου, να
υπεραμύνονται της επίθεσης κατά του Ιράκ.

… γράφει: «Ο Ρόμπιν Κουκ, της αριστερής μάλιστα πτέρυγας ­ για τον Θεό
επιτέλους! ­ να μας διαβεβαιώνει ότι είμαστε πανέτοιμοι για την επιχείρηση….
Και ο Τόνυ Μπεν ­ ακόμη πιο αριστερά ­ να θεμελιώνει τις αντιρρήσεις του απλώς
στο παρακινδυνευμένο της επιχείρησης και στο ότι αυτή δεν θα εξυπηρετούσε τα
συμφέροντα του Ιράκ». Αλλά αν η Αγγλία είναι αρμόδια να φροντίζει για το καλό
άλλων λαών, δεν θα ‘πρεπε άραγε να χτυπήσει και την Ινδονησία, που
καταδυναστεύει το Τιμόρ; Ή τη Βραζιλία, που τυραννά τους ιθαγενείς του
Αμαζονίου; Και το Σουδάν, που είναι άγρια δικτατορία; Αλλά και τις ΗΠΑ, που
εκτελούν συνεχώς καταδίκους; «Δεν είμαστε Αμερικανοί, ας το πάρουμε απόφαση ­
λέει ο Πάρρις. ­ Ας μην κάνουμε τους άλλους να γελούν μαζί μας».

… Νορμπέρτο Μπόμπιο, πάλι, εξετάζει την «Αλεπού» από ιστορική σκοπιά.
Τέτοιες επιθέσεις, λέει στη «Στάμπα», κρίνονται από δύο απόψεις: της
νομιμότητας και του αποτελέσματος. Ο Ιταλός μέντορας της αριστεράς, το ’91,
στον πόλεμο του Κόλπου, είχε σοκάρει μερικούς χαρακτηρίζοντας την επίθεση κατά
του Ιράκ νόμιμη ­ ασχέτως αποτελέσματος. «Υπήρχε τότε χονδροειδής παραβίαση
των διεθνών θεσμίων. Το Ιράκ είχε εισβάλει στο Κουβέιτ. Η τελευταία όμως
επίθεση των Αμερικανών είναι παράνομη. Αν μη τι άλλο, ήταν μια απόφαση
μονομερής, όχι από ανώτερο όργανο». Μια πράξη κολασμού όπως αυτή, πιστεύει ο
Μπόμπιο, μπορεί να είναι νόμιμη αλλά όχι αποτελεσματική. Ή, αποτελεσματική
αλλά όχι νόμιμη: «Σ’ αυτή την περίπτωση, μπορεί και να νομιμοποιηθεί. Ex facto
jus. Αλλά υπάρχει και τρίτη εκδοχή. Η ενέργεια να μην είναι ούτε νόμιμη ούτε
αποτελεσματική». Αυτό, υπαινίσσεται ο Μπόμπιο, συνέβη τώρα.

… των ΗΠΑ, λέει, πρέπει να τον δει κανείς ευρύτερα. Η αμερικανική ηγεμονία
δεν ξεφύτρωσε ξαφνικά. «Είναι απόρροια ιστορικών συνθηκών. Οι ΗΠΑ νίκησαν στον
Ψυχρό Πόλεμο χωρίς καν να δώσουν μάχη». Ας μη γελιόμαστε, παρατηρεί ο
φιλόσοφος, όταν είχαμε δύο υπερδυνάμεις, αυτές ήταν που διέσωζαν την ειρήνη ­
με την ισορροπία του τρόμου έστω ­ όχι ο ΟΗΕ. Τώρα που είναι μία, μας σοκάρει.
Αλλά δεν είναι η πρώτη φορά, βέβαια, που οι ΗΠΑ εκστρατεύουν εκτός συνόρων. «Ο
Ουΐλσον μπήκε στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ρούσβελτ στον Δεύτερο, ο Ρήγκαν
στον Ψυχρό». Και όσο για έκταση «επέμβασης», δύσκολα θα βρεθεί κάτι πιο
γιγάντιο από την απόβαση στη Νορμανδία το 1944, πιστεύει ο Μπόμπιο. Αλλά οι
Ευρωπαίοι δεν είχαν αντίρρηση τότε, γιατί τους απειλούσε ο Χίτλερ. Στο
τελευταίο έργο του, το «Γερνώντας» (μτφρ. Αθανασίας Δρακοπούλου, «Πόλις»), ο
Μπόμπιο διακινδυνεύει μια μάλλον πικρή σκέψη για το μέλλον. Στο γνωστό σχήμα
«απαισιοδοξία της λογικής, αισιοδοξία της βούλησης», λέει, ο ίδιος βλέπει και
στο δεύτερο σκέλος απαισιοδοξία. Ύστερα από ένα κακό που μας κόβει την ανάσα,
παρατηρεί, συχνά μας βρίσκει κι άλλο, χειρότερο. Το φως μόλις που διακρίνεται.