ΣΗΜΑΤΑ

… το να είσαι Εβραίος, έτσι είναι και το να είσαι Ρουμάνος, γράφει ο Ζακ
Ζυλλιάρ στο Νουβέλ Ομπσερβατέρ. Μια δυστυχία. Σε ορισμένους λαούς, υπάρχει μια
αυτοπεριφρόνηση. Οι Ρουμάνοι την έχουν κάνει επιστήμη. Φαίνεται αυτό ακόμη και
στους γαλλόφωνους συγγραφείς τους: Ιονέσκο, Σιοράν, Τσάρα. Στο Βουκουρέστι, ο
Ζυλλιάρ παρακολούθησε αυτομαστιγώσεις. «Ακόμη και για τους νεκρούς μας του
1989 είπαμε ψέματα στον κόσμο ­ λέει ο υπουργός Εξωτερικών Αντρέι Πλέσου. –
Έγινε λόγος για 60.000 και ήταν μόνο χίλιοι». Και όμως, πέρα από όποιες
γενικεύσεις ­ πάντοτε επισφαλείς ­ ο Ζυλλιάρ παρατηρεί: «Αυτός ο μελαγχολικός
λαός είναι αξιαγάπητος». Και έχει αρχίσει μάλιστα να συνέρχεται, λέει. Μόνο
που όλο τρώγεται. «Τις εκλογές τις κέρδισα ­ λέει ο πρόεδρος Κωνσταντινέσκου.
­ Την εξουσία όμως;». Ζαλισμένος είναι και ο αρχηγός των σοσιαλδημοκρατών,
πρώην πρωθυπουργός Πέτρε Ρόμαν: «Δεν έχω καταλάβει αν είμαστε αντιπολίτευση ή
στυλοβάτες της κυβέρνησης».

… ο σταυροφόρος του «Όχι στο Μάαστριχτ» έχει αλαλιάσει τους οπαδούς του με
τη μεταστροφή του. Ο Φιλίπ Σεγκέν, ο πρόεδρος του κόμματος του Σιράκ, που το
1992 διακήρυσσε ότι «η εθνική κυριαρχία δεν εκχωρείται», έγινε ιδαλγός της
Ευρώπης, ζητώντας μάλιστα να καταρτισθεί «ευρωπαϊκό Σύνταγμα» και, ακόμη, να
ιδρυθεί και μια «Ευρω-Γερουσία». Ο ηγέτης του RPR εξηγεί ότι «αν θέλουμε την
Ευρώπη, είναι γιατί αυτή μπορεί να μας χαρίσει την ευημερία». Τι έπαθε ο
Σεγκέν; Τον επηρέασε, είπαν, ένας φίλος του, ο δημοσιογράφος Αλεξάντρ Αντλέρ,
πρώην κομμουνιστής και τώρα υπέρμαχος της ΟΝΕ. Άλλη εικασία: Ο Σεγκέν
αλλαξοπίστησε πιεζόμενος από τον Σιράκ: ο οποίος του υποσχέθηκε ως αμοιβή την
πρώτη θέση στο ψηφοδέλτιο της αντιπολίτευσης για τις ευρωεκλογές του 1999.

… του Φιόντορ Ντοστογιέφσκυ ελάχιστα περνά, και σπάνια, ανάμεσα στις αράδες
των έργων του. Κάπως πιο διαφωτιστικές είναι οι 900 επιστολές του, των οποίων
ο πρώτος τόμος κυκλοφόρησε στο Παρίσι. (Ως τώρα ήταν γνωστές μόνο 400).
Γράμματα σε φίλους, σε εκδότες, στον αδελφό του, στην αγαπημένη του Μαρία.
Αλλά και σ’ αυτά φειδωλός είναι ως προς την αποκάλυψη των αισθημάτων του.
Όταν, 18χρονος φοιτητής Πολυτεχνείου στην Πετρούπολη, μαθαίνει πως οι κολλήγοι
στο χωριό σκότωσαν τον αυταρχικό κτηματία πατέρα του, το περνά με μια φράση:
«Αγαπητέ μου αδελφέ, πόσα δάκρυα έχυσα για τον πατέρα». Στο τέλος μόνο του
γράμματος, προσθέτει, ξαφνικά: «Ο άνθρωπος είναι ένα μυστήριο. Πρέπει να το
φωτίσουμε. Και αν αναλώσεις τη ζωή σου σ’ αυτό, χαμένη δεν θα πάει. Εγώ παλεύω
μ’ αυτό το μυστήριο, γιατί θέλω να είμαι άνθρωπος».

… καν στη φυλακή, όπου τον έκλεισαν το 1849 ως «σοσιαλιστή επαναστάτη». Ούτε
και στη Σιβηρία όπου, μετά από καταδίκη σε θάνατο (και εικονική εκτέλεση), τον
εξόρισαν για τέσσερα χρόνια. Περιγράφει το κάτεργο ψυχρά, σαν ν’ αφορά άλλον.
Μόνο βιβλία ζητάει κάθε τόσο, και χρήματα. Τα τελευταία όλο του έλειπαν.
Αργότερα, παραπονιόταν στον εκδότη του: «Η φτώχεια με αναγκάζει να γράφω
βιαστικά. Γράφω για τα λεφτά. Αλλά έτσι δεν βγαίνει καλό». Οδυνηρή πρέπει να
ήταν για τον σημερινό εκδότη μια παράγραφος που ο Φιόντορ Μιχαήλοβιτς έγραψε
το 1862, στο Παρίσι: «Οι Γάλλοι ειλικρινά μου φέρνουν αηδία. Είναι ήρεμοι,
ευγενικοί, τίμιοι, αλλά ψεύτικοι. Όσο για ιδανικά, ούτε ίχνος». («Dostoievski,
Correspondance», μετάφρ. Anne Coldefy-Faucard, Bartillat).