Γεννιέται η πρώτη διαστημική περιπέτεια

Η μεγαλύτερη διαστημική περιπέτεια αρχίζει αύριο. Από τις στέπες του
Καζαχστάν, ένας γιγάντιος ρωσικός πύραυλος τύπου Προτόν-4 θα εκτοξευθεί προς
το στερέωμα μεταφέροντας τα πρώτα εξαρτήματα για την κατασκευή ενός
διαστημικού σταθμού, του οποίου το μέγεθος δεν είχαν συλλάβει ούτε οι
τολμηρότεροι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας.

ΣΤΟ ΠΡΩΤΟΦΑΝΕΣ αυτό εγχείρημα, όπου η πραγματικότητα ξεπερνά τη φαντασία,
καθώς ανοίγονται νέοι, απέραντοι δρόμοι για την ανθρωπότητα, θα
χρησιμοποιηθούν συνολικά 45 πύραυλοι για να «κτίσουν» ένα χώρο εργασίας και
διαμονής αστροναυτών, του οποίου η έκταση θα είναι ίση με το εμβαδόν δύο
γηπέδων ποδοσφαίρου!

Προϊόν διεθνούς συνεργασίας, με την πρωτοκαθεδρία πάντοτε στην Αμερική και στη
Ρωσία, το πρόγραμμα κατασκευής του διαστημικού σταθμού προχωρεί γοργά αφού
ξεπέρασε ήδη τις πρώτες δυσκολίες του, που δεν ήταν και λίγες.

Φαινεται κωμικό, και όμως, ένα από τα πρώτα σημεία τριβής ήταν το… όνομα. Οι
Αμερικανοί ήθελαν να βαφτίσουν τον σταθμό «Ελευθερία». Οι Ρώσοι το θεώρησαν
υπαινιγμό εναντίον του κομμουνιστικού τους παρελθόντος (κατά το οποίο όμως
είχαν κερδίσει τα πρωτεία στο Διάστημα).

ΑΪ ES ES

Προτάθηκαν διάφορα άλλα ονόματα και από τις δύο πλευρές. Τελικά επήλθε
συμβιβασμός ­ προκρίθηκε το ουδέτερο όνομα Άι Ες Ες (ISS), από τα αρχικά των
αγγλικών λέξεων Διεθνής Διαστημικός Σταθμός (International Space Station).

Πολλές συζητήσεις έγιναν επίσης για το κόστος. ΗΠΑ και Ρωσία δυσκολεύτηκαν
πολύ ώσπου να αποφασίσουν πόσα χρήματα και τι μέσα θα διέθετε η κάθε χώρα για
την κατασκευή αυτού του διαστημικού «τέρατος». Τελικά, ο καθένας αποφάσισε να
πληρώσει ό,τι μπορούσε, και οι Ρώσοι, που ήταν οι λιγότερο πλούσιοι, κέρδισαν
μια σπουδαία νίκη γοήτρου, όταν αποφασίστηκε το πρόγραμμα να ξεκινήσει με τους
δικούς τους υπερπυραύλους.

ΚΙΝΔΥΝΟΙ

Ακόμη πιο σοβαρά όμως ήταν τα πρακτικά προβλήματα που έπρεπε να
αντιμετωπισθούν. Αν κάτι πάει στραβά, ο ISS μπορεί από τη μιά στιγμή στην άλλη
να γίνει νεκροταφείο αστροναυτών. Οι άνθρωποι που θα βρίσκονται σ’ αυτόν θα
είναι εκτεθειμένοι σε κάθε είδους κινδύνους. Και αν χάσουν τον έλεγχο του
σταθμού ­ ή τη ζωή τους ­ ο κίνδυνος θα είναι να περιφέρονται για πάντα στο
Διάστημα αυτά τα «δύο γήπεδα» με άψυχο φορτίο…

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι τυχόν έκρηξη πυραύλου κατά τη μεταφορά
αστροναυτών ή υλικού. Ένας δεύτερος κίνδυνος είναι να συγκρουσθεί ο ISS με
κάποιο από τα «σκουπίδια» του Διαστήματος: παλιούς δορυφόρους που είναι πλέον
εκτός λειτουργίας, κομμάτια πυραύλων και διαστημικών εργαστηρίων κ.λπ.

ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ

Το εσωτερικό. Ο σταθμός ISS θα φιλοξενεί «άτομα που θα παίζουν τη ζωή τους», δήλωσε τεχνικός της NASA

Οι κίνδυνοι σύγκρουσης εξακολουθούν ν’ απασχολούν τους ειδικούς της NASA και
του Μπαϊκονούρ. Οι αστροναύτες θα χρειαστεί να περπατούν «στο χάος», έξω από
το πελώριο διαστημικό σπίτι τους, τουλάχιστον 1.000 ώρες ώσπου να το
συναρμολογήσουν και να το κάνουν να λειτουργεί σωστά.

Το ρεκόρ παραμονής ανθρώπου έξω από διαστημόπλοιο είναι σήμερα μόλις 30 ώρες:
το κατέρριψαν οι αστροναύτες που είχαν σταλεί για την επισκευή του διαστημικού
τηλεσκοπίου Χάμπλ, πέρυσι

Στο Διάστημα υπάρχουν μόρια σκόνης, ακόμη και μικρά χαλίκια. Υπολογίσθηκε ότι
ένα τέτοιο κομματάκι, μεγέθους ρεβιθιού, κινούμενο στον κοσμικό χώρο, έχει την
ενέργεια αυτοκινήτου που τρέχει με ταχύτητα 180 χιλιομέτρων την ώρα. Αν ένα
τέτοιο χαλίκι πέσει πάνω σε αστροναύτη, είναι χαμένος.

ΧΑΛΙΚΙΑ

Θα είναι βέβαια δυσκολότερο να καταστραφεί ολόκληρος ο διαστημικός σταθμός από
τέτοια μικροαντικείμενα. Όχι όμως και αδύνατο, αν οι αστροναύτες είναι λιγάκι
άτυχοι. Το ISS, που θα έχει ηλιακούς συσσωρευτές συνολικής επιφάνειας 4.000
τετραγωνικών μέτρων (!), αποτελεί εύκολο στόχο για ένα μοχθηρό χαλίκι.

Ο Έρικ Κρίστιανσεν, τεχνικός της NASA, υπολογίζει ότι οι πιθανότητες να δεχθεί
το ISS πλήγματα από διαστημικά σώματα ή σωματίδια στη διάρκεια των 20 χρόνων
που έχει προγραμματιστεί ότι θα λειτουργεί, είναι 42%. Η σύμβουλος της NASA
Τζούλι Σουέιν δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στο περιοδικό «Νιού Σάιεντιστ»,
ότι δεν είναι και πολύ αισιόδοξη.

«Οι πιθανότητες να συμβεί κάτι πολύ άσχημο στον διαστημικό σταθμό ­ είπε ­ δεν
είναι διόλου αμελητέες».

ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΩΔΗΣ

Πρόκειται για στατιστικούς νόμους, κατά την Αμερικανίδα ερευνήτρια. Αυτοί που
θα εγκατασταθούν στον διαστημικό σταθμό θα πρέπει να είναι αποφασισμένοι για όλα.

«Είναι επικίνδυνο και δεν μπορούμε να το κρύβουμε. Το πιθανότερο είναι ότι η
λειτουργία του σταθμού θα είναι περιπετειώδης. Δεν είναι μικρό πράγμα αυτό που
σχεδιάζεται. Στην επάνδρωση του ISS μπορούν να λάβουν μέρος μόνον άτομα που
αποδέχονται την πολύ σοβαρή πιθανότητα ότι θα χάσουν τη ζωή τους».

Δεν συμμερίζονται όλοι την απαισιοδοξία της. Αλλά αύριο, την ώρα που ο
πύραυλος Προτόν-4 θα εγκαταλείπει το έδαφος του Καζαχστάν, η αγωνία των
επιστημόνων θα είναι μεγάλη ­ και όλοι, μέσα τους, θα παρακαλούν να μη συμβεί
το «απρόοπτο».

ΚΟΝΤΕΪΝΕΡ

Γιατί στο φορτίο του Προτόν-4 περιλαμβάνεται η μονάδα «Ζαριά» (στα ρωσικά
Αυγή), ένα ειδικό κοντέινερ που θα περιέχει τα πρώτα καύσιμα, τα συστήματα
πλοήγησης και τα συστήματα ελέγχου για τον διαστημικό σταθμό.

Το επόμενο βήμα θα γίνει ύστερα από 15 ημέρες. Αυτήν τη φορά η εκτόξευση θα
είναι αμερικανική. Ένα διαστημικό λεωφορείο της σειράς Εντέβορ θα απογειωθεί
από το διαστημικό κέντρο Κέννεντυ μεταφέροντας στο διάστημα την Κεντρική
Μονάδα: τον βασικό δηλαδή δομικό πυρήνα πάνω στον οποίο θα συρραφθούν σιγά
σιγά όλα τα άλλα κομμάτια.

Πρόκειται για το Γιούνιτι (Ενότητα), όπως το ονόμασαν οι Αμερικανοί, που
καυχώνται ότι αυτοί κατασκεύασαν την καρδιά του «τέρατος».

Κατά τον διευθυντή αποστολών Στιβ Φρανσουά, «το Γιούνιτι είναι η σπουδαιότερη
επιστημονική καινοτομία στην κατηγορία του εκτοξεύσιμου φορτίου, από την εποχή
του πρώτου διαστημικού λεωφορείου, πριν από 17 χρόνια».

ΧΙΛΙΑΔΕΣ αστέρια έβρεξε ο ουρανός προχθές το βράδυ, προσφέροντας εντυπωσιακό
θέαμα σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Υπέροχες εικόνες, «που θύμιζαν σόου με
πυροτεχνήματα», απήλαυσαν όσοι βρέθηκαν στην Ανατολική Ασία και την έρημο της Αριζόνα.

Σε άλλες περιοχές όμως, όπως και στην Ελλάδα, το θέαμα δεν αποζημίωσε όσους
ξενύχτησαν. Λίγο τα σύννεφα, λίγο οι λάθος υπολογισμοί, η βροχή μετατράπηκε…
σε ψιχάλες. Όπως όμως πιστεύει ο κ. Διονύσης Σιμόπουλος, διευθυντής του
Πλανηταρίου, φαίνεται πως το καλύτερο το φύλαξαν για του χρόνου. «Το ιστορικό
του κομήτη Τέμπελ Τατλ, από την ουρά του οποίου προέρχονται οι μετεωρίτες,
δείχνει πως η μεγάλη καταιγίδα εμφανίζεται τον επόμενο χρόνο μετά τη διέλευση
του κομήτη, που έγινε τον περασμένο Φεβρουάριο. Έτσι, σε 365 βράδια, το θέαμα
θα είναι καλύτερο. Τότε μάλιστα, η Ελλάδα θα βρίσκεται στην προνομιούχο θέση
που ήταν χθες η Ασία, σε σχέση με τον αστερισμό του Λέοντα».

Κατά τη διάρκεια της καταιγίδας, ο αριθμός των μετεωριτών που μπήκε στην
ατμόσφαιρα της Γης έφτασε τους 1.000. Η ποσότητα όμως δεν ικανοποίησε
ιδιαίτερα τους ειδικούς, που ήλπιζαν σε πολύ περισσότερους. Τουλάχιστον, δεν
υπήρξαν αναφορές για ζημιές στους δορυφόρους ούτε στο διαστημικό σταθμό Μιρ,
όπου είχαν ληφθεί προληπτικά μέτρα για την αποφυγή ανεπιθύμητων συγκρούσεων.

Χιλιάδες κόσμου συγκεντρώθηκε σε πολλά μέρη της Ασίας για να απολαύσει το
θέαμα. Στο Τόκιο μάλιστα χαμήλωσαν τα φώτα στα γραφεία και τα σπίτια για να
είναι καλύτερα ορατός ο ουρανός. Πάντως, τις ωραιότερες εικόνες φαίνεται πως
είδαν στην αμερικανική έρημο, όπου πολλά τηλεσκόπια και κάμερες κατέγραψαν το φαινόμενο.

ΟΛΟΚΛΗΡΗ η ιστορία του ISS είναι, από μιά άποψη, το χρονικό μιας μάχης ανάμεσα
σε επιστήμονες και πολιτικούς. Υπήρχαν περίοδοι που οι πολιτικοί έσπρωχναν
τους επιστήμονες να προχωρήσουν, για λόγους εθνικού γοήτρου, και άλλες όπου οι
επιστήμονες ικέτευαν τους πολιτικούς να διαθέσουν κονδύλια για το πρόγραμμα
και εκείνοι εκώφευαν. Τις περισσότερες φορές συνέβαινε βέβαια το δεύτερο. Οι
πολιτικοί φοβούνται ότι τα χρήματα που διατίθενται για επιστημονικές έρευνες ­
ιδίως για το Διάστημα ­ «δεν φέρνουν ψήφους». Προτιμούν τα δημόσια έργα,
κάποιες μικροαυξήσεις ή φορολογικές ελαφρύνσεις για τους μισθωτούς, καθώς και
τη δαπάνη χρημάτων για «επίδειξη».

Ο σταθμός ISS άρχισε να σχεδιάζεται επί Ρήγκαν και το κόστος του είχε τότε
υπολογισθεί σε 8 δισ. δολάρια. Τα σχέδια έμειναν καιρό στο ράφι. Σιγα σιγά
όμως, επί Κλίντον ξαναήρθαν στην επιφάνεια, μόνο που τώρα το κόστος εκτιμάται
στα 100 δισ., έως το 2003, που πιστεύεται ότι θα ολοκληρωθεί η κατασκευή με τη
μεταφορά φορτίων από 45 πυραύλους και την τελική εγκατάσταση των αστροναυτών.
Πριν από ένα μήνα, ο διευθυντής της ΝΑΣΑ παρουσιάστηκε στο Κογκρέσο και
ανήγγειλε ότι τα σχέδια έχουν προχωρήσει πολύ και ότι αν δεν του δώσουν τα
αναγκαία χρήματα θα παραιτηθεί και θα χαθεί «ένα όνειρο για την ανθρωπότητα».
Οι βουλευτές λύγισαν. Τα πρώτα κονδύλια εγκρίθηκαν, και η φτωχή Ρωσία έκανε
και αυτή το κατά δύναμιν.

Γύρω στο 2003, ο σταθμός-γήπεδο θα είναι έτοιμος, και η πρώτη ανθρώπινη
αποικία στο Διάστημα, με όλα όσα αυτό σημαίνει για την επιστήμη και για το
μέλλον του ανθρώπου, θα είναι γεγονός.