Η γνήσια ελληνική διατροφή προλαμβάνει τα κρούσματα καρκίνου

Επανειλημμένα δημοσιεύματα του Τύπου και ανακοινώσεις των ΜΜΕ τονίζουν την
ανησυχητική αύξηση διεθνώς των παιδικών κακοηθειών. Φαινόμενο που συνδέεται
και με τους βεβαρημένους περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Η ΜΟΛΥΝΣΗ της ατμόσφαιρας, τα προβληματικά νερά τόσο τα πόσιμα όσο και τα προς
κολύμβηση, τα επιβαρημένα τρόφιμα ή η εσφαλμένη διατροφή, η περίφημη τρύπα του
όζοντος και άλλα, αν έγκαιρα και αποτελεσματικά δεν αντιμετωπισθούν, απειλούν
μετά βεβαιότητας την ίδια την επιβίωση του ανθρώπινου είδους. Στη χώρα μας
φαίνεται ότι, επί του παρόντος τουλάχιστον, δεν υπάρχει καθολική και
γενικευμένη δυσμενής επίδραση των περισσοτέρων από τις πιο πάνω προϋποθέσεις.
Είναι όμως απολύτως σαφές πως υπάρχει αριθμητική αύξηση των κρουσμάτων των
παιδικών κακοηθειών, αλλά δεν μπορεί με βεβαιότητα να αποκλεισθεί το
ενδεχόμενο και της πραγματικής αύξησης των σχετικών περιπτώσεων. Συνεπώς η
παρατηρούμενη δραματική μεταβολή κυρίως στους τρόπους διατροφής, ιδιαίτερα της
νέας γενιάς της χώρας μας, επισείει προφανείς κινδύνους να εντάξει και την
Ελλάδα στις λεγόμενες χώρες του προηγμένου κόσμου και στα θέματα αυτά. Τι
πρέπει λοιπόν να γίνει; Χρειάζεται πιστεύω μια ορθολογικά προγραμματισμένη
εθνική πολιτική διατροφής.

Διατροφική πολιτική είναι ένα πλέγμα εκπαιδευτικών, οικονομικών, τεχνικών και
νομοθετικών μέτρων που αποσκοπούν στην εναρμόνιση των διατροφικών αναγκών του
πληθυσμού και της προβλεπόμενης ζήτησης τροφίμων με την προγραμματιζόμενη
προσφορά, όπως πολύ εύστοχα επισημαίνει σε κείμενό του ο ακαδημαϊκός κ. Δ.
Τριχόπουλος. Η ανάγκη για την ανάπτυξη πολιτικής διατροφής και τροφίμων σε
εθνικό επίπεδο αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά επίσημα τη δεκαετία του 1930 από
την Κοινωνία των Εθνών. Στη χώρα μας, δυστυχώς, και παρά τις αξιόλογες
προσπάθειες που καταβάλλονται από άτομα και φορείς, δεν έχει υπάρξει επίσημη
διατροφική πολιτική. Αποτελεί όμως επιβεβλημένη αναγκαιότητα η διαμόρφωσή της,
ύστερα από όσα επιτακτικά υποστηρίζονται από ειδικούς επιστήμονες.

Γιατί βέβαια το τι τρώει ο κόσμος δεν επηρεάζεται μόνο από το τι υποδεικνύει η
επιστήμη. Επηρεάζεται επίσης από τις κυβερνητικές αποφάσεις που αφορούν την
αγροτική πολιτική, την πολιτική τιμών και την πολιτική εισαγωγών και εξαγωγών.
Επηρεάζεται ακόμη από τη νομοθεσία που αφορά την παραγωγή, την επεξεργασία, τη
μεταφορά και την εμπορία των τροφίμων. Επηρεάζεται, τέλος, από τη
διαθεσιμότητα και γευστικότητα των τροφίμων. Η ευθύνη του κράτους όμως σταματά
εκεί που αρχίζει η ευθύνη ενός ενημερωμένου καταναλωτή, ο οποίος θα κάνει ως
υπεύθυνος πολίτης την επιλογή του.

Ιστορικά, κοινωνιολογικά, αλλά και επιστημονικά, είναι αποδεδειγμένο ότι οι
τρόποι και τα είδη διατροφής των κατοίκων που ζουν γύρω από τη Μεσόγειο ήταν,
και σε σημαντικό ποσοστό εξακολουθούν να είναι, προσαρμοσμένοι στη φύση της
περιοχής, στις ανάγκες και ίσως στις δυνατότητές τους. Ουσιαστικά δηλαδή και
σύμφωνα με όσα ενδεικτικά προανέφερα, οι διατροφικές συνήθειες των κατοίκων
των περιοχών αυτών προστατεύουν ή αποτρέπουν από σοβαρές επιπτώσεις στην
υγεία, ιδίως δε από ορισμένες μορφές καρκίνου.

Παρ’ όλο που οι παραδοσιακές δίαιτες των περιοχών που περιβάλλουν τη Μεσόγειο
παρουσιάζουν σημαντική ποικιλία και έχουν αλλάξει τα τελευταία χρόνια, κοινά
υγιεινά χαρακτηριστικά όντως υπάρχουν: πολλά φρούτα, λαχανικά, όσπρια και
δημητριακά· ελαιόλαδο ως βασικό λίπος· κατανάλωση άπαχου κόκκινου κρέατος μόνο
μερικές φορές τον μήνα, σε μικρές ποσότητες· χαμηλή ως μέτρια κατανάλωση άλλων
τροφίμων ζωικής προέλευσης, όπως γαλακτοκομικών, ψαριών και πουλερικών· λογική
κατανάλωση κρασιού. Δηλαδή η μεσογειακή δίαιτα, που είναι πλούσια σε φρούτα,
λαχανικά, σύμπλοκους υδατάνθρακες, φυτικές ίνες, βιταμίνες, μονοακόρεστα
φυτικά λίπη, ψάρια και πουλερικά, εξασφαλίζει όλες τις προϋποθέσεις για
υγιεινή διατροφή.

Πρέπει να επισημάνω πως η γεωγραφική κατανομή αυτής της δίαιτας συνδέεται
στενά με τις περιοχές της Μεσογείου, όπου παραδοσιακά καλλιεργείται η ελιά.

Σήμερα το ελαιόλαδο θεωρείται ο σημαντικότερος προστατευτικός παράγοντας για
ποικίλα νοσήματα, είναι το παραδοσιακό λάδι της περιοχής και αντικαθιστά όλα
τα άλλα λίπη και έλαια στη διατροφή της Ελλάδας, της Νότιας Ιταλίας και άλλων
μεσογειακών περιοχών. Το λάδι της ελιάς, και όχι βέβαια τα σπορέλαια, είναι
πλούσιο σε μονοακόρεστα λιπαρά οξέα. Ελαττώνει τις λιποπρωτεΐνες χαμηλής
πυκνότητας (LDL ή «κακή χοληστερόλη») σε σύγκριση με το βούτυρο, τα μαγειρικά
λίπη και τα μερικώς υδρογονωμένα λίπη. Το πολύ λίπος, όπως είναι γνωστό,
προδιαθέτει εκτός από την παχυσαρκία και σε διάφορες μορφές καρκίνου, κυρίως
δε του παχέος εντέρου. Επίσης, το ελαιόλαδο περιέχει σημαντικές ποσότητες
αντιοξειδωτικών ­ όπως η βιταμίνη Ε ­ που προφανώς βοηθούν στην πρόληψη της
εναπόθεσης της LDL που αποφράσσει τον αυλό των αρτηριών. Υπάρχουν αποδείξεις
ότι η διαιτητική προσαρμογή σε φρούτα και λαχανικά έχει ισχυρή αντικαρκινική
προληπτική αξία. Οφείλω να επισημάνω ιδιαίτερα το σημείο αυτό, γιατί αφ’ ενός
μεν τα φρούτα και τα λαχανικά αποτελούν βασικές συνιστώσες της μεσογειακής
δίαιτας, αφ’ ετέρου δε γιατί η χώρα μας είναι πλούσια στα διατροφικά αυτά
στοιχεία.

Οι ενδείξεις ότι η φυσική άσκηση προφυλάσσει από τον καρκίνο του εντέρου είναι
επίσης ισχυρές. Πειστικές είναι ακόμη οι ενδείξεις ότι η κατάψυξη των τροφών
έχει προληπτική αξία στον καρκίνο του στομάχου. Τροφές λοιπόν με αυξημένες
φυτικές ίνες πιθανότατα μειώνουν τον κίνδυνο του καρκίνου του εντέρου, του
ορθού, του μαστού και του παγκρέατος. Υπάρχουν και πολλές άλλες αναφορές που
συσχετίζουν είδη τροφών με διάφορες κατηγορίες καρκίνου. Δίαιτες με μεγάλη
περιεκτικότητα σε βιταμίνη C πιθανότατα μειώνουν τον κίνδυνο καρκίνου του
στομάχου, του στόματος, του φάρυγγα, του οισοφάγου, του πνεύμονα, του
παγκρέατος και της μήτρας. Αυξημένη περιεκτικότητα των τροφών σε βιταμίνη Ε
πιθανώς μειώνουν τον κίνδυνο του καρκίνου του πνεύμονα και της μήτρας. Δίαιτες
με μεγάλη περιεκτικότητα σε σελήνιο πιθανώς μειώνουν τον κίνδυνο του καρκίνου
του πνεύμονα. Ενώ η καροτίνη μειώνει την πιθανότητα του καρκίνου του πνεύμονα,
ίσως και του στομάχου, του εντέρου, του ορθού, του οισοφάγου, του μαστού και
της μήτρας.

Συνεπώς, η ανάγκη για παρέμβαση και τροποποίηση των διαιτητικών συνηθειών στον
ελλαδικό χώρο φαίνεται πως είναι κάτι περισσότερο από απαραίτητη. Δεδομένου
μάλιστα ότι η καθιέρωση των διαιτητικών συνηθειών εγκαθίσταται πολύ νωρίς και
επιπλέον οι επιπτώσεις είναι αναστρέψιμες, γίνεται επιτακτική η ανάγκη και
ανήκει πρωταρχικά στους παιδιάτρους, αλλά και στους φορείς της Υγείας, η
ευθύνη της σωστής διαφώτισης και καθοδήγησης γονιών και παιδιών.
Πρωταγωνιστική, όμως, πιστεύω πως είναι η ευθύνη και του οργανωμένου κράτους,
της κυβέρνησης, να θεσπίσει σύγχρονη, αλλά βασισμένη στις παραδοσιακές αρχές
της χώρας μας, πολιτική διατροφής, που θα έχει ως πηγή έμπνευσης αλλά και ως
βασικούς κανόνες διαμόρφωσής της τη μεσογειακή δίαιτα. Αυτές δηλαδή τις αρχές
διατροφής που μαζί με τον ήλιο και τη θάλασσα μάς δίνουν ξεχωριστά προνόμια ως
χώρα και ως λαό. Δεν θα πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι η υγεία, που εξαγοράζεται
με εντατική παρακολούθηση της δίαιτας, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια ανιαρή αρρώστια!

Το κείμενο αυτό αποτελεί μια εκτεταμένη περίληψη της ομιλίας του κ.
Φραγκλίνου Γ. Παπαδέλλη στην 8η Επιστημονική Εκδήλωση Παιδιατρικής που
διοργάνωσε ο Τομέας Υγείας του Παιδιού του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, με θέμα
«Διατροφή από τη γέννηση έως την εφηβεία», που έγινε στα Ιωάννινα στις 3-4
Οκτωβρίου 1998.

Ο Φραγκλίνος Γ. Παπαδέλλης είναι βουλευτής Νομού Λέσβου,
μέλος της Κ.Ε., επ. καθηγητής Παιδιατρικής.