ΣΗΜΑΤΑ

… πλέον φυσικό, στη συζήτηση που γίνεται πανευρωπαϊκά για τις συντάξεις, να
εξετάζεται το πόσο ­ λίγο ή πολύ ­ θα πρέπει να ανεβεί η ηλικία
συνταξιοδότησης. Ή σε ποιο βαθμό θα ήταν ανεκτό ­ δηλαδή όχι εντελώς βάρβαρο ­
να ψαλιδιστούν οι μηνιαίες απολαβές των απομάχων της εργασίας. Ούτε για μια
στιγμή πλέον δεν συζητείται ­ από κανένα ­ πιθανότητα μείωσης της συντάξιμης
ηλικίας. Ούτε γι’ αστείο δεν γίνεται λόγος για βελτίωση της συνταξιακής
κλίμακας. Ίσα ίσα, κοντεύει να γίνει συνείδηση και στους ίδιους τους εργάτες
και υπαλλήλους ότι βγαίνοντας στη σύνταξη θα τρώνε «κλεμμένο» ψωμί. Ότι θα
πρέπει να είναι περίπου ευγνώμονες στην κοινωνία, που τους τρέφει και που
ανέχεται το ότι παραμένουν εν ζωή.

… δεν πάνε και πολλά χρόνια που συνέβαινε το αντίθετο. Συνδικάτα,
κυβερνήσεις και εργοδότες συζητούσαν μόνο για βελτίωση των συντάξεων, τόσο ως
προς το ύψος όσο και ως προς τον χρονισμό τους. Και κάθε τόσο γίνονταν μικρά,
συγκεκριμένα θετικά βήματα. Ακόμη και σήμερα, στην ιατρική, στον αθλητισμό,
στην τεχνολογία, παντού, οι ενδιαφερόμενοι εξακολουθούν να επιδιώκουν τη
βελτίωση, συνεχίζουν να κυνηγούν το ρεκόρ. Ακόμη και στην οικονομία:
Επιζητείται το μάξιμουμ ή έστω το όπτιμουμ: στις εξαγωγές, στις επενδύσεις,
στην παραγωγικότητα, παντού. Όχι στις συντάξεις. Η σύνταξη είναι θαρρείς
αποθησαύρισμα του Σάυλοκ. Ο συνταξιούχος είναι ένας αμαρτωλός. Αν αυτή η
αλλαγή που έχει επέλθει στον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε τις συντάξεις δεν
είναι η βαρύτερη ήττα των σύγχρονων ανεπτυγμένων κοινωνιών, τότε τι είναι ήττα;

… όπως δειλά έχουν αρχίσει να επισημαίνουν ορισμένοι Ευρωπαίοι αναλυτές, το
κλίμα μπορεί να αναστραφεί, και μάλιστα σύντομα. Αρκεί να γίνει συνείδηση
στους αρμοδίους ότι η έξοδος ενός εργαζομένου στη σύνταξη σημαίνει δουλειά για
ένα άνεργο. Ίσως και για ενάμιση ή για δύο. Σημαίνει συνεπώς νέες εισφορές για
τα ταμεία. Οι οποίες μάλιστα μπορούν να ορισθούν υψηλές ­ λιγότερο επώδυνα απ’
ό,τι αν μειωθούν οι συντάξεις. Σημαίνει επίσης έγκαιρη είσοδο στον χώρο της
εργασίας ατόμων νεώτερων, κατά τεκμήριο παραγωγικότερων και πιο δημιουργικών
απ’ ό,τι ο απερχόμενος υπερήλιξ. Επομένως, προαγωγή της παραγωγικότητας, της
ανάπτυξης, της έρευνας. Σημαίνει επίσης ότι ρίχνονται στην αγορά νέοι
καταναλωτές, πολύ πιο πρόθυμοι από τους ηλικιωμένους. Τόνωση δηλαδή του
εμπορίου, άρα και της παραγωγής. Έμμεσα, αυτό μπορεί να δημιουργήσει ακόμη
περισσότερες νέες θέσεις εργασίας.

… η κρατούσα λογική είναι η αντίθετη. Στις μισές περίπου από τις χώρες της
Ευρώπης δεν αναγνωρίζεται καν η 35ετία ως όρος συνταξιοδότησης. Στην Ιρλανδία,
η σύνταξη χορηγείται στα 66. Στη Δανία και τη Νορβηγία, στα 67. Στις άλλες,
στα 65 (σε 2-3 μόνο, οι γυναίκες την παίρνουν στα 60). Εξαίρεση αποτελεί η
Ιταλία, με 63 για τους άντρες και 58 για τις γυναίκες, αλλά ήδη ανήγγειλε ότι
θ’ ανεβάσει τις ηλικίες στα 65 και στα 60 από το 2000. Και ξαφνικά, μέσα στο
κλίμα αυτό, πέφτει η αναγγελία του Γκέρχαρτ Σραίντερ: «Θα μειώσουμε την ηλικία
για σύνταξη από τα 65 στα 60». Θα το μπορέσει; Το πιστεύει στ’ αλήθεια; Τα
συνδικάτα, πάντως, ενθουσιάστηκαν. Ο σύνδεσμος βιομηχάνων έχει θορυβηθεί.
Άγγλοι και Ολλανδοί οικονομολόγοι μιλούν για γερμανικό πυροτέχνημα, για
ουτοπία. Ο πρόεδρος των Ιταλών βιομηχάνων δήλωσε: «Ελπίζω να μην εμφανιστούν
κι εδώ αφελείς που θα κηρύττουν τέτοιες ιδέες».