ΣΗΜΑΤΑ

… ο καθοδηγητής, ακόμη και ο κατ’ επάγγελμα ιδεολόγος, έχει κάπου κάπου την
ανάγκη να προστρέξει σ’ ένα γκουρού. Και δεν πρόκειται, πρακτικά, για ανάγκη
μόνο πολιτική, είναι και ψυχική. Γιατί στον γκουρού παραδίδεσαι. Μπροστά του
είσαι άπειρος, αμαθής, αυτός που διψά για φως. Ο γκουρού μάς κάνει πάλι
παιδιά, κάτι που είναι ευπρόσδεκτο. Κάπως έτσι αισθανόταν ο Βάλτερ Βελτρόνι, ο
νέος Γραμματέας των DS (Δημοκρατικών της Αριστεράς), πρώην PDS, πρώην Ιταλικού
ΚΚ, καθώς πήγαινε προχθές να ξαναδεί μετά από χρόνια τον άνθρωπο που θεωρεί
πνευματικό του πατέρα, στο Τορίνο. Ο Νορμπέρτο Μπόμπιο, το γέρικο λιοντάρι της
αριστερής πολιτικής κουλτούρας, τον δέχτηκε καθηλωμένος σε πολυθρόνα μετά από
πέσιμο. Οι δύο συνομιλητές συναγωνίζονταν σε σεμνότητα. «Ήρθες να με δεις
γιατί με λυπάσαι που έχω καταρρεύσει», είπε ο Μπόμπιο.

… ­ μάλλον νεαρός για μεσογειακό πολιτικό ηγέτη ­ του απάντησε, με το δέον
δέος, ότι πήγε γιατί εκτιμά τη σκέψη του και γιατί ήθελε να συζητήσουν για την
πορεία της αριστεράς. Μέρος της συζήτησης που έγινε στο ήρεμο εκείνο δωμάτιο
του δύοντος σοφού, το διέδωσε ο ίδιος ο Μπόμπιο, με συνέντευξή του στη Στάμπα.
«Χάρηκα για τη νέα σου θέση ­ είπε. ­ Αλλά δεν σε ζηλεύω. Στις μέρες μας η
πλοήγηση του σκάφους της αριστεράς είναι πολύ δύσκολη υπόθεση. Υπάρχει
τρικυμία παντού. Και δεν είμαι από τους αισιόδοξους». Ο πρώην διευθυντής της
«Ουνιτά» αποτόλμησε την ερώτηση: «Εσείς τι λέτε πως θα’ πρεπε να γίνει;». Και
ο Μπόμπιο, που καυχιέται ότι ουδέποτε υπήρξε κομμουνιστής αλλά και ουδέποτε
αντικομμουνιστής, είπε: «Η αριστερά πρέπει να επεξεργασθεί αρχές και ιδανικά.
Ιδέες χρειάζεται, όχι τακτικές». Για μιά στιγμή, οι δύο φίλοι νοστάλγησαν
μαζί: την εποχή που όλα ήταν αλλοιώς, που η αριστερά δεν ήταν εξουσία, και που
πάλευε κόντρα, όχι υπέρ.

… συμφώνησε κατ’ αρχήν με τον επισκέπτη του ότι μιά καλή ιδέα για την
αριστερά αυτόν τον καιρό θα ήταν ν’ αγωνιστεί: 1) για την πολυεθνική κοινωνία
και την ανάμιξη των φυλών, θρησκειών κλπ., 2) για το περιβάλλον, 3) για την
τέχνη και τον πολιτισμό. Αλλά ο φιλόσοφος ήταν λιγότερο βέβαιος. Καλή η
ανάμιξη των λαών, αλλά πόσο εφικτή; Καλή και η οικολογία, αλλά είναι
«αριστερή» υπόθεση; Όχι αναγκαία, λέει ο θεωρητικός του φιλελευθέρου
σοσιαλισμού. Ειναι και οι δεξιοί κατά του νέφους. «Τον ρόλο της αριστεράς εγώ
τον βλέπω κυρίως στις ιδέες». Και, καλές οι ιδέες, αλλά πού’ ν’ τες; Ένας
σκεπτικισμός απλώθηκε στη συνάντηση. Αλλά πρέπει να έφταιγε και το κάταγμα του
γκουρού. «Κάθε μου κίνηση είναι ένας πόνος», είπε.

… ο ρεπόρτερ της Στάμπα τον Μπόμπιο πώς κατάφερε να γίνει το θεωρητικό
σημείο αναφοράς της αριστεράς. (Και μάλιστα χωρίς κομμουνιστική προϋπηρεσία).
Πώς συμβαίνει να γίνονται τόσο σεβαστές οι ετυμηγορίες του, ακόμη και οι
αμφιβολίες του. «Αυτό ­ είπε ο Ιταλός διανοητής ­ συμβαίνει επειδή δεν αγαπώ
τις δημόσιες εμφανίσεις, δεν επιδιώκω να γίνεται λόγος για μένα, δεν επιζητώ
αναγνώριση, δεν έγινα μέλος καμμιάς ακαδημίας και δεν βγαίνω στην τηλεόραση.
Όλα αυτά με άφηναν πάντοτε τελείως αδιάφορο». Αλλά ο Μπόμπιο δεν κέρδισε τον
παράδεισο. «Μέσα στο γήρας, αυτό το μελαγχολικό γήρας που περνάω, αναλογίζομαι
τη ζωή μου. Και βλέπω ότι τα λάθη μου ήταν περισσότερα απ’ ό,τι νόμιζα, πράγμα
που με κάνει να υποφέρω. Βέβαια, κάπου κάπου, έκανα και μερικά σωστά. Αλλά
ήταν τα λιγότερα».