ΣΗΜΑΤΑ

… του χρόνου ξεφεύγει αδιάκοπα μέσα απ’ τα δάχτυλά μας, αλλά και το νόημά
του. Η επιστήμη δεν έχει ακόμη εξηγήσει, πειστικά, τι είναι χρόνος. Ο
Αϊνστάιν, που τόσο πλησίασε τα κοσμικά μυστικά, θεωρούσε την «τέταρτη
διάσταση» άκρως αινιγματική, τελείως διάφορη από τις άλλες τρεις. Και τώρα,
πρώτη φορά μετά τον Παρμενίδη, συζητείται σοβαρότατα μια ιδέα εκείνου ως η
«νέα» ­ όντως συνταρακτική ­ θεωρία περί χρόνου. Γυρίζουμε λοιπόν πίσω,
κάποιες χιλιάδες χρόνια, στον Έλληνα φιλόσοφο από την Ελέα, που έγραφε στα
«Περί Φύσεως» ότι χρόνος, απλούστατα, δεν υπάρχει.

… είναι προϊόν 35χρονης μελέτης του Άγγλου φυσικού Τζούλιαν Μπάρμπορ. Την
αναπτύσσει στο βιβλίο του «The End of Time» που, πριν καν εκδοθεί (θα βγει το
’99), έχει προκαλέσει ­ από τα λίγα που μαθεύτηκαν ­ σεισμικές δονήσεις στους
επιστημονικούς κύκλους. Ο κόσμος όπου ζούμε, λέει ο Μπ., δεν έχει ούτε
παρελθόν ούτε μέλλον. Στην ουσία, τίποτα δεν προχωρεί, δεν πηγαίνει «μπροστά».
Όπως δεν πηγαίνει και πίσω. Δεν είμαστε καν ζωντανοί ή νεκροί, αλλά ταυτόχρονα
και τα δύο. Οι πρόγονοί μας συνυπάρχουν με μας, μαζί και οι απόγονοι. Ο κόσμος
είναι ένα αιώνιο παρόν. Μα δεν βλέπει ο Μπ. την αλληλουχία των πραγμάτων; Ότι
η μια μέρα, η μια εποχή, διαδέχεται την άλλη; Ότι το παιδί μεγαλώνει και
γίνεται ενήλικος; Οι κινήσεις των άστρων, του στερεώματος, δεν είναι χρόνος
για τον Μπ.; (Εδώ, σημειωτέον ότι δεν ήταν ούτε για τον Παρμενίδη. Ούτε καν οι
άνθρωποι δεν κινούνταν γι’ αυτόν, όλα είναι εικονικά, έλεγε).

… γνωρίζει ότι μας οφείλει αποδείξεις. Πέρα απ’ τα μαθηματικά και τα
αστρονομικά που παραθέτει ­ και που δεν είναι για τις δυνάμεις μας ­ κάνει και
ορισμένες πιο προσιτές παρατηρήσεις. Αφού υποπτευόμαστε, λέει, πως ο χρόνος
δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος (πιθανώς σωστό), γιατί τον θέλουμε να τρέχει
κιόλας; Δεν είναι λίγο ασυμβίβαστο; Ο 61χρονος σοφός συνδέει την
κβαντομηχανική με την υποατομική φυσική. Υπάρχουν, λέει, απειροελάχιστα μόρια
ύλης που ως γνωστόν δεν ακολουθούν τους παραδεδομένους κανόνες. Η συμπεριφορά
τους είναι απρόβλεπτη και, επί πλέον, έχουν ικανότητα «διπλής ύπαρξης» ­ να
είναι δηλαδή παρόντα σε δύο διαφορετικούς τόπους την ίδια στιγμή. Σ’ αυτό το
τέλεια «ανεξήγητο» φαινόμενο, που έχει ωστόσο καταδειχθεί πειραματικά, η
απόσταση είναι άνευ σημασίας. Το σωματίδιο χ μπορεί να βρίσκεται εδώ και το
«άλλο» χ, το αδελφό του, να είναι πλάι του ή στην άλλη άκρη του Σύμπαντος.

… κάθε σεβασμού του χ για την έννοια της απόστασης σημαίνει έλλειψη σεβασμού
και για τον χρόνο, λέει ο Μπ. Τα δύο ταυτόσημα χ φέρονται έτσι διότι είναι και
άχρονα. Το ίδιο και η ζωή. Οι πράξεις μας και τα γεγονότα που βιώνουμε είναι
μια σειρά από «ενσταντανέ» που χωρούν όλα στο ίδιο άλμπουμ. Η κάθε στιγμή
συνυπάρχει ιδεατά με τις προηγούμενες και με τις επόμενες. Ταυτόχρονα, λέει ο
Μπ. προεκτείνοντας ιλιγγιωδώς τη θεωρία του, η κάθε στιγμή θα μπορούσε να
είναι μια άλλη, ή να συνεχισθεί αλλοιώς απ’ ό,τι συνεχίσθηκε. Στο μαγικό
άλμπουμ, οι «άλλες» μας ζωές, αυτές που ίσως θα θέλαμε να ζήσουμε, συνυπάρχουν
με τις τρέχουσες, τις απτές. Αντίστοιχα, με το γνωστό μας Σύμπαν συνυπάρχουν
άπειρα άλλα Σύμπαντα, υλοποιούμενα ερήμην μας, όπως το πρωτεϊκό μόριο χ. Αν
όλα αυτά δεν είναι καθαρή παραφροσύνη, βρισκόμαστε μπροστά σε ιστορική καμπή
όχι μόνο της κοσμολογίας αλλά και της φιλοσοφικής σκέψης.