ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εμείς κι οι (Γ)άλλοι

Διαφορετικοί μόνο ως προς το καλοκαιρινό μαύρισμα (με τη Σίφνο να υπερέχει
σαφώς της Αντιπάρου) εμφανίστηκαν οι Πρωθυπουργοί της Ελλάδας και της Γαλλίας
στην κοινή αθηναϊκή τους παρουσία. Στους λόγους τους κινήθηκαν στο ίδιο μήκος
κύματος, καλύπτοντας όμως έτσι, κάτω από το πέπλο της ειλικρινούς σύμπνοιας,
πραγματικές διαφορές ανάμεσα στις δύο χώρες.

Σοσιαλδημοκρατία, Ευρώπη και παγκοσμιοποιημένη οικονομία είναι όχι μόνο το
αποδεκτό αλλά και το φυσικό περιβάλλον της δράσης των δύο ηγετών και των
κυβερνήσεών τους. Η έλλειψη πρωτοτυπίας δεν αναιρεί την κρισιμότητα ορισμένων
διαπιστώσεων. Το να λέγεται ότι Αριστερά στην εξουσία σήμερα σημαίνει άρνηση
του «πολιτικού ιμπεριαλισμού» και υπό τις δύο μορφές του, της παντοδυναμίας
είτε του κέρδους είτε του κράτους, το να συνδέεται με ρητό τρόπο το μέλλον του
σοσιαλισμού με το βάθεμα της Ευρώπης, το να αντιμετωπίζεται η αλληλεπίδραση
των οικονομιών σε παγκόσμιο επίπεδο όχι με μοιρολατρία αλλά με διάθεση να
«κυριαρχηθεί» για το κοινωνικό καλό σημαίνει ότι οι ομιλούντες έχουν
συναίσθηση της πολιτικής ευθύνης τους. Υπό την αυτονόητη προϋπόθεση ότι οι
ελάχιστα βερμπαλιστικές αυτές θέσεις συνοδεύονται από αντίστοιχες πράξεις,
κάθε άλλο παρά «κουβέντα να γίνεται» μπορούν να χαρακτηρισθούν. Το να ζητείται
πολιτικό «όραμα» και να θεωρείται άνευ ουσίας κάθε πολιτική σκέψη αποτελεί υποκρισία.

Ούτε και ως προς τις προτεινόμενες λύσεις ­ αναγκαστικά επαχθείς, αναγκαστικά
διεθνικές ­ παρουσιάστηκαν ουσιώδεις διαφορές. Οι δύο Πρωθυπουργοί έκαναν λόγο
για αναζήτηση μιας μεγαλύτερης δικαιότητας στην αντιμετώπιση των πολιτών και
στην κατανομή των αγαθών, για περιορισμό της κερδοσκοπίας, για άνοιγμα προς
τους άλλους χωρίς φόβο απώλειας της εθνικής ταυτότητας, για συνεχή επιδίωξη
ισορροπιών ­ ανάμεσα στην οικονομία και στην κοινωνία, στην αποτελεσματικότητα
και στην αλληλεγγύη, στην αυτονομία και στην ευθύνη. Σε αυτόν τον «σοσιαλισμό
με πολιτιστικά χαρακτηριστικά» ποιος αριστερός πολίτης δεν θα προσυπέγραφε;

Κι όμως: δικαιούμαστε να συνεχίζουμε να ανησυχούμε. Η εμπειρία της
κυβερνητικής διαχείρισης σε καθεμία από τις δύο χώρες φωτίζει με διαφορετικό
τρόπο τις κατ’ αρχήν αγαθές προθέσεις. Έτσι εξηγείται, για παράδειγμα, γιατί
μουδιάζουμε όταν ακούμε από τον Έλληνα Πρωθυπουργό για μετάβαση από την
καθολικότητα των παροχών στη «γενναιόδωρη επιλεκτικότητα», ενώ πειθόμαστε πιο
εύκολα όταν ο Γάλλος ομόλογός του διαβεβαιώνει πως ο ρεαλισμός της κυβέρνησής
του είναι στην υπηρεσία ουσιαστικών αλλαγών. Στην πρώτη περίπτωση, οι
παλινωδίες στη χάραξη των πολιτικών μέτρων και οι συχνές «αναπροσαρμογές» των
στόχων δικαιολογούν τον φόβο ότι η επιλεκτικότητα κινδυνεύει αντί για
«γενναιόδωρη» να αποδειχθεί απλώς «επιλεκτική». Στη δεύτερη, τα απτά
επιτεύγματα της δεκαοκτάμηνης θητείας της αριστερής κυβέρνησης (περιορισμός
της ανεργίας και της διαφθοράς, διαπλάτυνση του κοινωνικού κράτους,
«επιθετική» ισχυροποίηση της ευρωπαϊκής ενοποίησης) έχουν κάνει τους Γάλλους
να πιστεύουν, εκεί που οι Έλληνες δυσπιστούν. Και δεν μπορεί να φταίει μόνο το
ότι οι πρώτοι κέρδισαν πρόσφατα το Παγκόσμιο Κύπελλο.

Νομίζω ότι οι διαφορές βρίσκονται στον τρόπο άσκησης και όχι στις αρχές της
εξουσίας. Στη Γαλλία, η κυβερνητική ομάδα είναι ολιγάριθμη, με συνοχή που δεν
βασίζεται στην κομματική πειθαρχία αλλά στην κοινή πολιτική νοοτροπία.

Ο πλουραλισμός δεν έχει μειώσει την αίσθηση αποφασιστικότητας. Το κυριότερο:
τα μέτρα που λαμβάνονται δεν ξαφνιάζουν, δεν αλληλοαναιρούνται, δεν
μεταβάλλονται καθ’ οδόν και είναι προσαρμοσμένα στις ανάγκες της χώρας. Σε ένα
ενδιαφέρον βιβλίο του, που πρόκειται να κυκλοφορήσει σύντομα στην Ελλάδα, ο
υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Πιέρ Μοσκοβιτσί ισχυριζόταν, πριν από τις
εκλογές που ξανάφεραν τους σοσιαλιστές στη εξουσία, ότι το βασικό καθήκον κάθε
αριστερής κυβέρνησης είναι να μη δημιουργεί παραπάνω απαιτήσεις από όσες
μπορεί να ικανοποιήσει, να εξηγεί τις επιλογές της και τελικά να δρα σύμφωνα
με αυτές. Οι Γάλλοι σοσιαλιστές, που δεν είχαν εφαρμόσει αυτές τις αρχές στη
μιτερανική περίοδο της εξουσίας τους, μοιάζουν να βρήκαν τώρα τον δρόμο της
ουσιαστικής μεταρρύθμισης. Οι Έλληνες όχι ακόμα.

Πολλοί διαισθανόμαστε ότι η παρούσα κυβέρνηση είναι συνολικά ικανή να σταθεί
στο ύψος των κρίσιμων περιστάσεων.

Γι’ αυτό οφείλουμε να περιμένουμε (ώς πότε όμως;) περισσότερα από αυτήν.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.