Μονομαχία πάνω στη… λεμονιά

Ήταν ένα από αυτά τα παράξενα ταξίδια: ίσως για πρώτη φορά στη σύντομη ζωή
του, ο εριώδης αλευρώδης ταξίδεψε με τόση άνεση.

Δρ Παναγιώτης Κατσόγιαννος. Ο άνθρωπος που έφερε στην Ελλάδα τον βιολογικό εξολοθρευτή του εριώδη αλευρώδη

Έφτασε στη χώρα μας μόνος, πιθανόν σε κάποιο καφάσι με λεμόνια ή πορτοκάλια
εισαγωγής, εγκαταστάθηκε με την άνεσή του στα φύλλα των εσπεριδοειδών, άπλωσε
παντού τις λευκές του εκκρίσεις, που έφεραν σε απόγνωση αγρότες, γεωπόνους και
ιθύνοντες και κατέτρωγε με την ησυχία του τα δέντρα.

ΟΧΙ όμως για πολύ. Το Cales Noacki, ο βιολογικός του εξολοθρευτής, ταξίδεψε
επίσης «πρώτη θέση» και μάλιστα αεροπορικώς. Από το εργαστήρι της Βαλέντσιας
στο εντομοτροφείο του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου: σε λίγους μήνες
είχε εγκλιματιστεί πλήρως και ήταν ικανός να εξαπλωθεί (επιτέλους) στις
φυτείες των εσπεριδοειδών όλης της χώρας, που είχαν ήδη μολυνθεί από τον
εριώδη αλευρώδη. Οι δύο ξενόφερτοι επισκέπτες έκτοτε έχουν εγκατασταθεί για τα
καλά στα ελληνικά χωράφια.

Ο πρώτος είναι ο «κακός»: καταστρέφει λεμονιές, πορτοκαλιές, μανταρινιές,
νεραντζιές απομυζώντας τους χυμούς σε χρόνο ντε-τε. Ο δεύτερος είναι ο «καλός»
(με μέτρο τα ανθρώπινα συμφέροντα): εντοπίζει, όπως ο καρχαρίας το αίμα,
αμέσως τον «ξενιστή» του, που δεν είναι άλλος από τον εριώδη αλευρώδη. Μπαίνει
μέσα του, γεννάει αυγά και ζει τρώγοντας σιγά σιγά το εσωτερικό του.

«Αυτή τη στιγμή έχουμε και τα δύο έντομα σε δράση. Αυτή τη φορά όμως η Φύση
ρυθμίζει την κατάσταση», εξηγεί ο άνθρωπος που έφερε το Cales Noacki στη χώρα
μας, ο δρ Παναγιώτης Κατσόγιαννος, γεωπόνος – εντομολόγος, τακτικός ερευνητής
στο Εθνικό Κέντρο Αγροτικών Ερευνών και στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό
Ινστιτούτο. Ο δρ Κατσόγιαννος θυμάται σαν τώρα εκείνο το δύσκολο καλοκαίρι του
’91, όταν ξαφνικά τα εσπεριδοειδή στον Χολαργό απέκτησαν «χιονισμένη» όψη.
«Ποτέ δεν μάθαμε ακριβώς πώς μπορεί να ήρθε ο εριώδης αλευρώδης στη χώρα μας.
Εικασίες λένε για εισαγωγή εσπεριδοειδών, ίσως από τη Βραζιλία, βαπτισμένων σε
μεσογειακή χώρα. Το πρόβλημα ήταν όχι απλώς έντονο, αλλά δραματικό, γιατί το
έντομο ήρθε χωρίς τον φυσικό εχθρό του. Μέσα σε λίγους μήνες εξαπλώθηκε στην
Αττική, σε όλη την Πελοπόνησσο, στα νησιά, την Άρτα, την Κρήτη, τη Χίο, γενικά
όπου έχουμε εσπεριδοειδή».

Αλλεπάλληλες συσκέψεις ειδικών, εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και του
υπουργείου «συνέκλιναν τότε δυστυχώς στην καταπολέμησή του με τοξικά
φυτοφάρμακα». Όλη η Ελλάδα ψεκάστηκε τότε, χωρίς όμως αποτέλεσμα.

Ο εριώδης αλευρώδης ήταν χαρακτηριστικά «επιθετικός» και ο κίνδυνος της
ολοκληρωτικής καταστροφής με ανυπολόγιστη εμπορική αξία έγινε ορατός. «Επέμενα
στη βιολογική καταπολέμηση, ώσπου τελικά έγινε δεκτή», λέει ο δρ Κατσόγιαννος,
ο οποίος αργότερα επιφορτίστηκε με το έργο της εκκαθάρισης από τον αλευρώδη
και των εσπεριδοειδών του Λιβάνου και της Κύπρου.

Ένα δέμα, προσεκτικά συσκευασμένο, με πρησμένους εριώδεις αλευρώδεις, οι
οποίοι είχαν ήδη προσβληθεί από το Cales Noacki, έφτασε στη χώρα μας από την
Ισπανία. Από αυτές τις προνύμφες, με τη στοργή και τις φροντίδες του
εντομοτροφείου, προέκυψαν καμιά σαρανταριά Cales Noacki «με καταπληκτικά
χαρακτηριστικά για τη δουλειά που τα θέλαμε».

Ένα χρόνο μετά την καταστροφή των εσπεριδοειδών, νεαρά δενδρύλλια φυτεύτηκαν
στα χωράφια. Στα φύλλα τους ο εντομοφάγος επισκέπτης έκανε ήδη τη δουλειά του:
μέσα από το σώμα τού εριώδους αλευρώδους εξαπέλυσε τη δική του επίθεση. Δύο
τέτοια δενδρύλλια ήταν ικανά να «καθαρίσουν» ένα στρέμμα. Το λιλιπούτειο άλιεν
μετά τη μαζική εκτροφή του στο Μπενάκειο ήταν έτοιμο για δράση.

Τρία χρόνια μετά, το 1994, οι δειγματοληψίες έδειξαν: τα ποσοστά παρασιτισμού
του εριώδους αλευρώδους από το Cales Noacki ήταν στο Ηράκλειο πάνω από 76%,
στην Αχαΐα πάνω από 65%, στην Κέρκυρα πάνω από 43%, στην Εύβοια πάνω από 38%.

Cales Noacki. Έχει μήκος 0,4-0,5 χιλιοστά, γεγονός που το καθιστά αόρατο δια
γυμνού οφθαλμού. Η ιδανική θερμοκρασία ανάπτυξής του είναι περίπου 25 βαθμοί
Κελσίου. Κατάγεται από τη Χιλή. Ζει παρασιτώντας μέσα στον εριώδη αλευρώδη. Το
θηλυκό τρυπά με τον «ωοθέτη» του το δέρμα της νύμφης του εριώδη και εναποθέτει
μέσα στο σώμα της ένα αυγό. Μεγαλώνει τρώγοντας το εσωτερικό του εριώδη και
έχει κύκλο ζωής μεγαλύτερο, 35 με 40 ημέρες, γεγονός που καθιστά ευκολότερη
την εξολόθρευσή του

Εριώδης αλευρώδης. Κατάγεται από την Κεντρική Αμερική και την Κούβα. Το μήκος
του είναι 3-4 χιλιοστά και ζει από 20 έως 25 ημέρες. Τρέφεται με τα φύλλα των
εσπεριδοειδών, αλλά δεν πειράζει τους καρπούς. Βυθίζει το ρύγχος του στα φύλλα
και απομυζά χυμούς, έτσι προκαλεί την εξασθένηση του φυτού. Συνήθως
εγκαθίσταται στην κάτω επιφάνεια του φύλλου. Προκαλεί, όμως, και με άλλο τρόπο
ζημιά: εκκρίνει βαμβακοκηρώδεις ίνες, οι οποίες μπλέκονται με μελιτώδη
σταγονίδια. Έτσι δημιουργείται ένα στρώμα το οποίο είναι… αδιαπέραστο ακόμα
και από τοξικές ουσίες. Με τον τρόπο αυτό όμως μειώνει και την επιφάνεια του
φύλλου που εκτίθεται στην ήλιο, σκεπάζοντάς το, έτσι ώστε εμποδίζεται η φωτοσύνθεση

Στη CeBit ’98 παρουσιάστηκαν τα πρώτα εργαστηριακά μοντέλα κινητών, που
αναγνωρίζουν τον κάτοχό τους και τα οποία θα κυκλοφορήσουν στην αγορά σε δύο
χρόνια. Τα S10 και SL10 της Siemens διαθέτουν αισθητήρα δακτυλικού
αποτυπώματος, έτσι ώστε να μη λειτουργούν αν δεν τα χειρίζεται το «σωστό»
δάχτυλο. Για να ενεργοποιηθεί το έξυπνο τηλέφωνο, αρκεί να τοποθετήσετε το
δάχτυλο στην ειδική υποδοχή. Αν δεν το αναγνωρίσει, παραμένει κλειστό. Μπορεί
να ρυθμιστεί για περισσότερους από έναν χρήστες.

ΣΤΟ ενυδρείο του μεγάλου κοραλλιογενούς υφάλου στην Αυστραλία ένα γιγαντιαίο
ψάρι 200 κιλών κολυμπά σε περιβάλλον, όπου αναπαράγονται οι συνθήκες του
ωκεανού, σε μία προσπάθεια διάσωσης ειδών που κινδυνεύουν με εξαφάνιση λόγω
της συνεχιζόμενης καταστροφής του υφάλου. Τα ευαίσθητα αυστραλέζικα κοράλλια
βρίσκονται στη βορειοανατολική ακτή της ηπείρου καταλαμβάνοντας έκταση 348.700
τετραγωνικών χιλιομέτρων, τη μεγαλύτερη στον κόσμο.

Ο,ΤΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟ έχει να επιδείξει η νέα τεχνολογία που εφαρμόζεται στην
εξερεύνηση του βυθού των ωκεανών και ειδικότερα της Μεσογείου. Μία σειρά από
ευρωπαϊκά προγράμματα εστιάζονται στη δημιουργία τελειοποιημένων και
εξειδικευμένων μηχανημάτων, στα οποία οι ερευνητές θα βρουν τον σύμμαχο που
χρειάζονται για να μπορέσουν να μελετήσουν το άγνωστο και συχνά επικίνδυνο
περιβάλλον, στον πυθμένα της Μεσογείου.

Την «αφρόκρεμα» στα φιλόδοξα αυτά ερευνητικά προγράμματα αποτελούν τα έργα
ALIPOR, ROMAN, SIRENE και AMADEUS, τα οποία υποστηρίζονται από την Ευρωπαϊκή
Επιτροπή, τη EUROMAR και το Πρόγραμμα Θαλάσσιας Επιστήμης και Τεχνολογίας
(MAST – Marine Science and Technology).

Το ALIPOR μοιάζει πολύ με ένα διαστημόπλοιο προσεδάφισης, μόνο που δεν
προσεδαφίζεται σε κάποιον ανεξερεύνητο πλανήτη, αλλά στον βυθό της θάλασσας
και μάλιστα αυτόματα. Έχει την ικανότητα να βυθίζεται στον πυθμένα, κάτω από
το βάρος του και εκεί να διενεργεί πειράματα ή να συγκεντρώνει δεδομένα. Όταν
η διαδικασία αυτή ολοκληρωθεί επιστρέφει στην επιφάνεια. Στα πλαίσια του
προγράμματος ROMAN έχει σχεδιαστεί ένα ρομπότ που εργάζεται στα βάθη της
θάλασσας, εκτελώντας τις πιο βαριές εργασίες, στα πιο μεγάλα βάθη. Έχει
σχεδιαστεί έτσι ώστε να μπορεί να αναλαμβάνει εξερευνητικές αποστολές που θα
ήταν πολύ επικίνδυνες για ανθρώπους επιστήμονες και δύτες.

Η ΣΕΙΡΗΝΑ (SIRENE) είναι ένα τηλεχειριζόμενο μεταφορικό μέσο, το οποίο μπορεί
να τοποθετήσει στον βυθό, με μεγάλη ακρίβεια προσέγγισης, ένα τέλειο
ερευνητικό εργαστήριο. Λειτουργεί σε βάθος μέχρι και 6.000 μέτρα,
χρησιμοποιώντας ανεπτυγμένες τεχνικές τηλε-ακουστικής επικοινωνίας.

Ένα ρομπότ για δύσκολες αποστολές σε μεγάλα βάθη σχεδιάζει το πρόγραμμα ROMAN – Μέσω του AMADEUS τα τηλεχειριζόμενα μηχανήματα θα διενεργούν αναλύσεις δειγμάτων με μεγάλη ακρίβεια

Το ερευνητικό πρόγραμμα AMADEUS έχει ως στόχο να βελτιώσει τη δεξιοχειρία και
την αισθητήρια αντίληψη των υποβρυχίων συσκευών που κινούνται μέσω
τηλεχειριστηρίων. Το μηχάνημα που σχεδιάζεται στα πλαίσια του προγράμματος
αυτού θα έχει τη δυνατότητα να συλλέγει και να αναλύει, με μεγάλη ακρίβεια,
δείγματα από οργανισμούς, πέτρες και ιζήματα.

Τα στοιχεία που συγκέντρωσε η περιβαλλοντική οργάνωση Greenpeace
δείχνουν ότι σε όλους τους υπό εξέταση θαλάσσιους οργανισμούς βρέθηκαν
οργανοχλωριωμένες ενώσεις, όπως κλοφέν και DDT. Με βάση τα όρια ασφαλείας που
θέτει η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας επιχείρησαν να δουν κατά πόσο οι ουσίες
αυτές είναι επικίνδυνες για τον άνθρωπο που θα καταναλώσει τα ψάρια.

Κατέληξαν στο συμπέρασμα πως, σύμφωνα με τη μέση κατανάλωση ψαριών από
τον Έλληνα καταναλωτή, υπερβαίνουμε ακόμη και 70 φορές τα όρια της Παγκόσμιας
Οργάνωσης Υγείας, για ορισμένες οργανοχλωριωμένες ενώσεις.

Επιστήμονες αναζητούν κατεψυγμένα ίχνη της «ισπανικής γρίπης» στα πτώματα οκτώ
Νορβηγών μεταλλωρύχων, που πέθαναν το 1918 από τη θανατηφόρο επιδημία ­ μία
από τις χειρότερες στην ιστορία. Αν τα βρουν, θα τα χρησιμοποιήσουν για την
ανάπτυξη εμβολίων εναντίον μελλοντικών επιδημιών.

Αφού γύρισαν όλη την Ελλάδα, η Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης και το Δίκτυο
Μεσόγειος SOS θα μεταφέρουν την «εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης
των πολιτών για καθαρές ακτές και θάλασσες» στην Έκθεση Βιβλίου, που θα γίνει
στο Πεδίο του Άρεως τον Σεπτέμβριο.

Η «επιχειρηματική ανάλυση με τη βοήθεια του Excel» είναι το θέμα σεμιναρίου
Πληροφορικής, διάρκειας πέντε ημερών, που διοργανώνεται τέλη Σεπτεμβρίου και
αρχές Οκτωβρίου. Απευθύνεται σε ανώτερα διοικητικά στελέχη επιχειρήσεων, τα
οποία ήδη γνωρίζουν το Excel. Πληροφορίες στα τηλέφωνα: 8250.055, 8250.104.