ΣΗΜΑΤΑ

… μέρες, ο Ουμπέρτο Έκο έγραφε στο «Εσπρέσσο» ένα σχόλιο γι’ αυτό που λέμε
προσωπική βιβλιοθήκη. Για το έπιπλο και για τα αντικείμενα που είναι μέσα σ’
αυτό, και που καταλαμβάνουν μέρος ενός δωματίου ή ενός σπιτιού. Δεν έχει
σημασία, λέει, αν πολλά απ’ αυτά τα βιβλία παραμένουν αδιάβαστα. Σημασία έχει
ότι είναι παρόντα. Ότι κάνουν μόνιμα αισθητή την ύπαρξή τους με τρόπους
έμμεσους και μυστηριώδεις. Οι σκέψεις και οι ιστορίες που περιέχουν πλανώνται
δυνάμει εν μέσω των ανθρώπων που ζουν στο σπίτι και κατακαθίζουν στις ζωές
τους έτσι ώστε, αν κάποια στιγμή αυτοί αποφασίσουν να τα διαβάσουν,
αποδεικνύονται περίπου γνώριμες, οικείες, όπως ο αέρας, οι μυρωδιές ή οι
μνήμες που ενδημούν στα δωμάτια κάθε σπιτιού.

… κέντρισε ένα άλλο Ιταλό διανοητή, τον Εουτζένιο Σκάλφαρι, ιδρυτή της
«Ρεπούμπλικα». Καλές αυτές οι βιβλιοθήκες, απαντά, μόνο που σπανίζουν πια.
«Δεν μιλώ για την περίπτωση ανθρώπων που διαθέτουν πλήθος βιβλία προσεκτικά
επιλεγμένα, όπως αυτά που βλέπεις στο σπίτι του ίδιου του Έκο και ορισμένων
άλλων. Ούτε μιλώ για ανθρώπους στερημένους, βιοπαλαιστές, που αγωνίζονται για
τον επιούσιο (αν και πρέπει να πω ότι σ’ αυτούς όλο και βρίσκεις μερικά
βιβλία, ελάχιστα ίσως, που τα διαβάζουν όμως με ηδονή και τα φυλάνε
προσεκτικά). Μιλώ, κυρίως, για τους ανήκοντες στην ιθύνουσα ας πούμε τάξη, για
τους τεχνικούς, τους ελεύθερους επαγγελματίες, τα στελέχη και τους διευθυντές
επιχειρήσεων, μεγάλων ή μικρών. Μπείτε στα σπίτια τους. Κάντε μια βόλτα στα
δωμάτια. Θα δείτε διάφορα αντικείμενα. Ίσως και κάποια καλόγουστα. Αλλά
βιβλιοθήκες, ράφια με βιβλία ­ που να μην είναι στενά συνδεδεμένα με τη
δουλειά τους ­ δεν θα βρείτε».

… είναι απογοητευμένος. «Αυτή η υποτιθέμενη άρχουσα τάξη μας δεν διαβάζει.
Αγνοεί ακόμη και τους κλασικούς. Το πολύ, θυμάται δυο τρία πράγματα εντελώς
στοιχειώδη, απ’ το σχολείο. Αυτή είναι η αλήθεια και αυτός ο λόγος για τον
οποίο το έθνος μας, τελικά, δεν διαθέτει ταγούς. Γι’ αυτό και οι μνήμες του
για την ιστορία του και την ταυτότητά του είναι τόσο θολές». Να έχει άραγε
σχέση μ’ αυτό και η έκπτωση της πολιτικής; Η έλλειψη ιδεών, η αδράνεια, η
ανυποληψία ­ όλα αυτά που τόσο συχνά καταλογίζονται στα πολιτικά πρόσωπα; Τα
βιβλία, αν μη τι άλλο, λέει ο Σ., συντηρούν τη μνήμη. Και όχι μόνο τα
ιστορικά. Αποτελούν κρίκο ­ ακόμη και τα μυθιστορήματα ­ ανάμεσα στον δικό
τους χρόνο και στο παρόν. Είναι ζωντανοί οργανισμοί με διαστάσεις που
εξικνούνται ως το μέλλον. Χωρίς βιβλίο δεν έχεις ίσως πνευματικές βιταμίνες,
αλλά δεν έχεις και παρελθόν. Δηλαδή ιστορία: κάπου να πατήσεις για να προχωρήσεις.

… και ένα άλλο ρόλο. Καταργώντας την αποκλειστικότητα του παρόντος ως
ερεθίσματος για σκέψη ή για δράση, βοηθάει στο ζύγισμα των τρεχόντων
γεγονότων. Ανιχνεύεται έτσι πιο εύκολα το νόημά τους, η πραγματική τους
βαρύτητα. Χωρίς μνήμη η διακριτική ικανότητα του απλού ανθρώπου ­ και του
πολιτικού ­ είναι περιορισμένη, λέει ο Σ. Διότι εμπεριέχει η μνήμη τις
εμπειρίες βαθμολογημένες. Προϋποθέτει το ξεσκαρτάρισμα, για να κρατηθεί ό,τι
ήταν πολύτιμο. Είναι λοιπόν οδηγός, σακκίδιο επιβίωσης με όλα τα εργαλεία, τις
συνταγές και τα φυλαχτά που, έστω μαδημένους, μας διαπεραίωσαν διά των αιώνων
στις όχθες του παρόντος. Όταν λείπει αυτή η «ζυγαριά», δεν ξέρεις τι από τα
παρόντα, και πόσο, να πάρεις στα σοβαρά ­ περιλαμβανομένου και του εαυτού σου.