Οι διαρθρωτικές αλλαγές που δεν έγιναν

Η ελληνική οικονομία, ζώντας τα τελευταία δέκα χρόνια στον αστερισμό των
σταθεροποιητικών προγραμμάτων, έχει περιέλθει σε στασιμότητα, σε αύξηση της
ανεργίας και σε συρρίκνωση του πραγματικού εισοδήματος, ιδιαίτερα των μισθωτών
και των συνταξιούχων.

Ποικονομική πολιτική, για να αναθερμάνει την οικονομία, επιδιώκει τη βελτίωση
της ανταγωνιστικότητας και τη διεύρυνση της απασχόλησης, επικεντρώνοντας τον
προσανατολισμό της στον άξονα «παγκοσμιοποίηση – ανταγωνιστικότητα – κόστος
εργασίας» και στην υλοποίηση «διαρθρωτικών αλλαγών» στην αγορά εργασίας
(ευελιξίες) και στον χρόνο εργασίας (διευθέτηση).

Τα προβλεπόμενα αποτελέσματα αυτού του προσανατολισμού εστιάζονται στη
δημιουργία των αναγκαίων αναπτυξιακών δυνατοτήτων, οι οποίες αναμένεται να
ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα, να αυξήσουν την απασχόληση, να μειώσουν την
ανεργία και να κατευθύνουν ομαλά την ελληνική οικονομία προς το ευρώ.

ΧΑΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ

Βέβαια, είναι προφανές ότι η επιλογή αυτού του τύπου των παρεμβάσεων οφείλεται
στη μη πραγματοποίηση διαρθρωτικών αλλαγών στην ελληνική οικονομία, κατά τη
διάρκεια της μεταπολιτευτικής περιόδου, για την αύξηση της παραγωγής, τη
βελτίωση των υποδομών, την αναβάθμιση της έρευνας και τεχνολογίας, την αύξηση
της παραγωγικότητας και την αύξηση των πραγματικών μισθών.

Έτσι, αφού δεν πραγματοποιήθηκαν οι αναγκαίες διαρθρωτικές αλλαγές, η
οικονομική πολιτική τα τελευταία δέκα χρόνια παρεμβαίνει στη διατήρηση και
διευθέτηση πτυχών θεσμικού χαρακτήρα (εργασιακές σχέσεις, εισόδημα ­ μισθούς
και συντάξεις ­, κοινωνική ασφάλιση, αγορά και χρόνο εργασίας).

ΘΛΙΒΕΡΗ ΘΕΣΗ

Όμως, οι παρεμβάσεις αυτές μείωσης του κόστους εργασίας για τη βελτίωση του
επιπέδου ανταγωνιστικότητας, εκτός του ότι δεν μπορούν να θεωρηθούν
διαρθρωτικές, δεν έχουν επιτύχει και τους στόχους τους, αφού, παρά τη μείωση
του κόστους εργασίας (1994-97 μείωση 11% και ο μέσος όρος μείωσης στα κράτη –
μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν 4%), η Ελλάδα στον πίνακα της
ανταγωνιστικότητας των κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεχίζει να
βρίσκεται στην προτελευταία θέση.

Παράλληλα, κατά την περίοδο 1984-1997 διαπιστώνουμε ότι το πραγματικό εισόδημα
των μισθωτών στον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας, με βάση την εξέλιξη των
κατώτατων μισθών και ημερομισθίων, έχει μειωθεί κατά 17,01%. Έτσι βρίσκεται
στα επίπεδα του 1982 και 4% πάνω από το επίπεδο του 1981 (ΙΝΕ – ΓΣΕΕ 1998).

Παράλληλα, τα κέρδη της βιομηχανίας έχουν αυξηθεί από τις αρχές της δεκαετίας
του 1990 και βρίσκονται στα επίπεδα των αρχών της δεκαετίας του 1980 (ΙΝΕ –
ΓΣΕΕ 1998).

Η μείωση αυτή των πραγματικών μισθών, καθ’ όλη την περίοδο των τελευταίων
δεκαπέντε ετών, είχε ως αποτέλεσμα την ωφέλεια των επιχειρήσεων από ολόκληρη
την αύξηση της παραγωγικότητας (1981 = 100 και 1997 = 125, ΟΟΣΑ 1997) και τη
μείωση του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος (1981 = 100 και 1997 = 85,
ΟΟΣΑ 1997).

ΕΡΩΤΗΜΑ – ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Οι εξελίξεις αυτές έχουν προσδιορίσει το κόστος εργασίας στην Ελλάδα να
αντιστοιχεί στο 40% και οι αμοιβές των Ελλήνων μισθωτών να αντιστοιχούν στο
65% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το εισοδηματικό μερίδιο του
κεφαλαίου (μεικτά κέρδη ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας) από 40,5% το 1982
αυξήθηκε σε 45,7% το 1997, ενώ το εισοδηματικό μερίδιο της εργασίας (μισθός
και ασφαλιστικές εισφορές ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας) από 59,5% το
1982 μειώθηκε σε 54,7% το 1997 (ΟΟΣΑ, 1997).

Από την άποψη αυτή, το ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής: γιατί παρά τη
μείωση του κόστους εργασίας και την αύξηση των κερδών δεν βελτιώθηκε η θέση
και το επίπεδο ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας.

Από βραχυχρόνια άποψη, η απάντηση βρίσκεται α) στο γεγονός ότι το
σημαντικότερο τμήμα των κερδών δεν χρηματοδοτεί νέες παραγωγικές επενδύσεις,
αλλά κινείται στη χρηματοπιστωτική σφαίρα, και β) στις εξελίξεις της
συναλλαγματικής ισοτιμίας της δραχμής. Από μακροχρόνια άποψη, η απάντηση
βρίσκεται στην ύπαρξη διαρθρωτικών προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας.

ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ

Η παρατήρηση αυτή σημαίνει ότι οι επιδιωκόμενοι στόχοι της βελτίωσης της
ανταγωνιστικότητας, της αύξησης της απασχόλησης και της μείωσης της ανεργίας
δεν μπορούν, όπως αποδεικνύεται, να επιτευχθούν με θεσμικές παρεμβάσεις στη
διαχείριση και τη διευθέτηση της αγοράς και του χρόνου εργασίας.

Απαιτούνται διαρθρωτικές αλλαγές στην κατεύθυνση «ανάπτυξη – παραγωγικότητα –
απασχόληση – εισόδημα». Ειδικότερα, η στρατηγική αυτή προϋποθέτει την
ενθάρρυνση των επενδύσεων, των νέων θέσεων εργασίας, τη μείωση του
πληθωρισμού, τη μείωση των επιτοκίων και του χρόνου εργασίας.

Κατά συνέπεια, ο πυρήνας της οικονομικής πολιτικής θα πρέπει να επικεντρωθεί
στην αύξηση της παραγωγής και της παραγωγικότητας και στην επίτευξη της
ισορροπίας ανάμεσα στην αύξηση του εισοδήματος και της απασχόλησης από τη
μείωση του χρόνου εργασίας.

Ο Σάββας Γ. Ρομπόλης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου, επιστ.
δ/ντής του Ινστιτούτου Εργασίας ΓΣΕΕΕ