Λαϊκές ιδιωτικοποιήσεις

Η σημερινή πραγματικότητα αποτελεί μοναδική ευκαιρία για την επιτάχυνση του
προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων στη χώρα μας για πολλούς λόγους: οι χρηματαγορές
είναι ανεπτυγμένες, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται επάρκεια και ανταγωνιστική
προσφορά κεφαλαίων και να μεγιστοποιείται η δημόσια πρόσοδος. Η οικονομία
παρουσιάζει σταθερότητα και ανάπτυξη, πράγμα που οδηγεί στην διασφάλιση θέσεων
εργασίας και την δημιουργία νέων. Τέλος, υπάρχει ευρύτατη συναίνεση στην
κοινωνία για καλύτερες υπηρεσίες, περισσότερη διαφάνεια, λιγότερα ελλείμματα
και απαίτηση για μία ταχεία και αταλάντευτη πορεία της χώρας μας προς την ΟΝΕ.

ΜΙΑ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ που στοχεύει στην εξυπηρέτηση των πολιτών δεν έχει κανένα λόγο
να μην προωθεί την πλήρη ιδιωτικοποίηση δημοσίων επιχειρήσεων που παράγουν
συνήθη καταναλωτικά προϊόντα και δεν έχουν πλέον κανένα στρατηγικό χαρακτήρα.
Αντίθετα, οι μετοχοποιήσεις των δημοσίων επιχειρήσεων στρατηγικής σημασίας
πρέπει να είναι πιο περιορισμένες στην έκταση, ελεγχόμενες ως προς τον βαθμό
συγκέντρωσης των μετοχών και να ενθαρρύνουν την ευρύτερη δυνατή λαϊκή
συμμετοχή. Έτσι το Δημόσιο δεν ζημιώνεται από την πρόωρη εκχώρηση στρατηγικών
πλεονεκτημάτων που θα μπορούν να αξιοποιηθούν μελλοντικά, ενώ ταυτόχρονα
δημιουργείται μια εκτεταμένη λαϊκή βάση υποστήριξης της αναπτυξιακής πορείας
της επιχείρησης.

Ταυτόχρονα όμως οι μετοχοποιήσεις αποτελούν και μια ευκαιρία για την ευρύτερη
δυνατή διασπορά και κατανομή των ωφελημάτων της οικονομικής ανάπτυξης στους
εργαζόμενους και τους συνταξιούχους των ίδιων των επιχειρήσεων. Δημιουργείται
έτσι ένα νέο συμμετοχικό πρότυπο για τις δημόσιες επιχειρήσεις, που
εξασφαλίζει κίνητρα για το προσωπικό, διαφάνεια και έλεγχο για την επιχείρηση
και ευκαιρίες συμμετοχής για όλους τους πολίτες. Προς την κατεύθυνση αυτή, το
ελληνικό πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων έχει τα εξής χαρακτηριστικά:

1 Συμμετοχή εργαζομένων: Υιοθετούνται σχήματα προνομιακής διάθεσης
μετοχών στο προσωπικό των επιχειρήσεων, και έτσι δημιουργούνται κίνητρα
συνεχούς βελτίωσης της παραγωγικότητας και της κερδοφορίας της επιχείρησης.

Στις ανεπτυγμένες χώρες, πολλές επιχειρήσεις που θέλουν να προσαρμοστούν στις
σημερινές απαιτήσεις της παγκοσμιοποίησης, δεν επενδύουν μόνο σε εξοπλισμό και
τεχνολογία, αλλά και στα στελέχη και το προσωπικό τους. Εάν το προσωπικό
εκπαιδεύεται σε νέες γνώσεις και αναλαμβάνει μεγαλύτερες ευθύνες για την
πορεία της επιχείρησης, τότε θα πρέπει να υπάρχει και ένας μηχανισμός
επιβράβευσης της δικής του προσπάθειας και συμμετοχής. Αυτό εξασφαλίζεται με
την προνομιακή απόκτηση μετοχών της επιχείρησης, ανάλογα με την θέση και τις
ευθύνες τού κάθε στελέχους. Η καλή πορεία της επιχείρησης αντανακλάται αμέσως
στην χρηματιστηριακή τιμή της μετοχής και κατά συνέπεια στα μερίσματα που
λαμβάνουν οι εργαζόμενοι-μέτοχοι. Το συμμετοχικό αυτό σχήμα είναι πολύ πιο
διαφανές και αξιοκρατικό από πολλά άλλα μοντέλα μισθολογικών και συλλογικών
διαπραγματεύσεων και γι’ αυτό αρχίζει και κερδίζει έδαφος σε πολλές ευρωπαϊκές
χώρες, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα.

2 Στήριξη ασφαλισμένων: Σε αρκετές δημόσιες επιχειρήσεις και
οργανισμούς, οι εργαζόμενοι διακατέχονται από αβεβαιότητα για το ασφαλιστικό
τους μέλλον και τις συντάξεις τους, λόγω των ελλειμμάτων που εμφανίζουν τα
ταμεία τους. Η κάλυψη των ελλειμμάτων αυτών είναι βέβαια αδύνατον να γίνει από
τον κρατικό προϋπολογισμό, τόσο εξαιτίας της σημερινής δημοσιονομικής
στενότητας όσο και γιατί μια τέτοια ρύθμιση μεταθέτει το βάρος ενός
συγκεκριμένου ταμείου σε όλους τους φορολογούμενους ανεξαιρέτως, πράγμα που
δεν είναι κοινωνικά δίκαιο.

Η μετοχοποίηση της δημόσιας επιχείρησης μπορεί όμως να αποτελέσει ιδανική
ευκαιρία για την αντιμετώπιση του ασφαλιστικού προβλήματος των εργαζομένων. Το
Ταμείο τους μπορεί να προικοδοτηθεί με ένα πακέτο μετοχών της ίδιας της
επιχείρησης, τα μερίσματα από τις οποίες μπορούν να χρηματοδοτούν στο διηνεκές
ένα σημαντικό μέρος των συντάξεων.

Ταυτόχρονα όμως η μετοχική προικοδότηση του Ταμείου, δημιουργεί και επιπλέον
κίνητρα στους ήδη εργαζόμενους για αύξηση της αποτελεσματικότητας και της
κερδοφορίας της επιχείρησης, αφού με τον τρόπο αυτό ενισχύεται άμεσα η
σημερινή ασφαλιστική και η μελλοντική συνταξιοδοτική τους κάλυψη. Μέσα σε ένα
τέτοιο συμμετοχικό πλαίσιο της δημόσιας επιχείρησης εκφράζεται πολύ καλύτερα
και πολύ πρακτικά η αλληλεγγύη μεταξύ συνταξιούχων και εργαζομένων, που είναι
απαραίτητη για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της βιωσιμότητας του ασφαλιστικού
συστήματος στην εποχή μας.

Βέβαια, η προνομιακή διάθεση μετοχών στο προσωπικό της επιχείρησης και στο
Ταμείο τους πρέπει να γίνεται σε περιορισμένη έκταση ως προς το σύνολο της
μετοχοποίησης. Το υπόλοιπο της μετοχοποίησης πρέπει να επαρκεί για να
χρηματοδοτήσει τις επενδύσεις της επιχείρησης σε νέες τεχνολογίες, την
είσπραξη μιας σημαντικής προσόδου από το κράτος, αλλά και να εξασφαλίσει μια
επαρκή διανομή των μετοχών σε ευρέα λαϊκά στρώματα. Προς τον σκοπό αυτό έχουν
μεγάλη σημασία τα παρακάτω δύο κριτήρια των ιδιωτικοποιήσεων.

3 Λαϊκή διασπορά: Στις μετοχοποιήσεις πρέπει να διευκολύνεται η διανομή
μεγάλου αριθμού μετοχών σε μικροεπενδυτές. Δημιουργείται έτσι μία εκτεταμένη
λαϊκή βάση επιχειρηματικής ιδιοκτησίας, που εξασφαλίζει την ευρεία διανομή του
μερίσματος της οικονομικής ανάπτυξης σε πολλά κοινωνικά στρώματα.

Προκειμένου να δοθεί η ευκαιρία σε όλους τους μικροεπενδυτές να λάβουν μέρος
στην απόκτηση μετοχών των δημοσίων επιχειρήσεων, προγραμματίζεται το φθινόπωρο
να εκδοθούν Μετοχομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου. Αυτά θα είναι Ειδικά Ομόλογα,
τα οποία θα μπορούν να ανταλλάσσονται με μετοχές όσων επιχειρήσεων
μετοχοποιηθούν ή ιδιωτικοποιηθούν από το 1999 και μετά. Η ανταλλαγή θα γίνεται
κατά προτεραιότητα και με έκπτωση για τους κατόχους των μετοχομολόγων, έτσι
ώστε ένας μεγάλος αριθμός πολιτών να αποκτήσει με σιγουριά τις μετοχές που
επιθυμεί. Ο πολίτης συμμετέχει έτσι στην διαδικασία της οικονομικής ανάπτυξης,
όχι μόνον ως καταναλωτής καλύτερων υπηρεσιών, αλλά και ως επενδυτής και
μερισματούχος στην προσπάθεια ευημερίας και σύγκλισης της χώρας μας προς τις
άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4 Διαφάνεια και έλεγχος: Με την μετοχοποίηση ικανοποιείται και η
απαίτηση της κοινωνίας για μεγαλύτερο έλεγχο και διαφάνεια των πεπραγμένων των
δημοσίων επιχειρήσεων και καλύτερη αξιοποίηση των φόρων που καταβάλλουν οι
πολίτες. Κατά καιρούς στην προσπάθεια των κυβερνήσεων να προσδώσουν μεγαλύτερη
αποτελεσματικότητα και διαφάνεια στην λειτουργία των δημοσίων επιχειρήσεων
εφαρμόστηκαν διάφοροι θεσμοί «κοινωνικού ελέγχου», «κοινωνικής ευθύνης»,
λογοδοσίας των Διοικήσεων στο Κοινοβούλιο κ.λπ. Όλα αυτά όμως είχαν μηδαμινή ή
περιορισμένη επιτυχία στις διάφορες χώρες, καθώς δεν κατάφεραν ούτε να κάνουν
την δραστηριότητα της επιχείρησης άμεσα ελέγξιμη από τους πολίτες, ούτε και να
επιβάλουν κάποιο αξιόπιστο μηχανισμό κυρώσεων στα διευθυντικά της στελέχη,
όταν αυτά δεν επετύγχαναν τους στόχους.

Με τις σημερινές όμως δυνατότητες διάδοσης και χρήσης της πληροφορίας, η
εισαγωγή μιας εταιρείας στο Χρηματιστήριο δημιουργεί μία σπουδαία ευκαιρία
συνεχούς παρακολούθησης και αξιολόγησης της πορείας της επιχείρησης από το
ευρύ κοινό, πράγμα που πολλές φορές είναι πιο αποτελεσματικό από τις
παραδοσιακές μορφές εποπτείας και ελέγχου. Η πορεία τής τιμής της μετοχής μιας
δημόσιας επιχείρησης μπορεί να δράσει έτσι ως κοινωνικά διαφανής, προσιτός και
αξιόπιστος δείκτης της πορείας της εταιρείας και να επιβάλει μια σειρά μέτρων
και αποφάσεων της Διοίκησης, που διαφορετικά θα απαιτούσαν πολύ μεγαλύτερο
οργανωτικό και πολιτικό κόστος. Έτσι περιορίζονται ή και εξαφανίζονται τα
κίνητρα πελατειακής συμπεριφοράς που υιοθετείται συχνά από Διοικήσεις και
στελέχη δημοσίων οργανισμών, εκμεταλλευόμενοι την αδυναμία έγκαιρου ελέγχου
από τα εποπτεύοντα κυβερνητικά όργανα.