Η μεγάλη πρόκληση

ΑΠΟ τις δηλώσεις και τη στάση της ηγεσίας του τόπου (πολιτικής,
συνδικαλιστικής, επιχειρηματικής, ΜΜΕ) πάνω σε κρίσιμα θέματα (π.χ. υποτίμηση
της δραχμής, αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας της οικονομίας, ένταξη
στην ΟΝΕ κ.λπ.) βγαίνει αβίαστα το συμπέρασμα ή ότι δεν έχει κατανοηθεί
επαρκώς η σημασία που έχει για την πορεία της χώρας προς τον 21ο αιώνα η
έγκαιρη και με οικονομικούς όρους ένταξή της στην Οικονομική και Νομισματική
Ένωση (ΟΝΕ) της Ευρώπης ή ότι η στάση της ηγεσίας πάνω σε θέματα
προσδιοριστικά της μελλοντικής πορείας του τόπου διαμορφώνεται με βάση τη
θεωρία του πολιτικού κόστους, τη νοοτροπία του εδώ και τώρα και την αντίληψη
τού «πρόσφερε στον κόσμο αυτό που θέλει να ακούσει ή να δει».

Είναι ανάγκη εθνική να κατανοηθεί από όλους ότι η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με
τη μεγαλύτερη πρόκληση της ιστορίας της. Με αυτό το πρίσμα πρέπει να ειδωθεί
το 2001 και όχι απλά ως το χρονικό σημείο που επέλεξε η κυβέρνηση να εντάξει
(αν τα καταφέρει) τη χώρα στην ΟΝΕ. Πρόκειται για ιστορικό ορόσημο, αφού η
ένταξη στην ΟΝΕ προϋποθέτει την πραγματοποίηση αλλαγών και μετασχηματισμών που
αν ολοκληρωθούν θα οδηγήσουν σε συνολική αναδιάταξη των δομών και των θεσμών
της ελληνικής κοινωνίας. Συγχρόνως η στιγμή αυτή συμπίπτει με τη στιγμή που
αλλάζει βάρδια ο 20ός με τον 21ο αιώνα. Ο αιώνας των πολεμικών ανταγωνισμών
και των ισορροπιών του τρόμου με τον αιώνα της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας
και της γνωσιογενούς τεχνολογίας. Ασφαλώς δεν είναι εύκολο να υποστηριχθεί με
βεβαιότητα ότι ο νέος αιώνας θα είναι καλύτερος από αυτόν που φεύγει. Το μόνο
βέβαιο είναι ότι αυτός θα είναι διαφορετικότερος και ότι ο ανταγωνισμός σε
όλους τους τομείς της ανθρώπινης δράσης θα είναι εντονότερος.

Το κυρίαρχο πρόβλημα της χώρας δεν είναι οι αδυναμίες της οικονομίας. Το
πρόβλημα είναι η ανικανότητά της να απαλλαγεί από τις συντεχνιακές αντιλήψεις
και τις αγκυλώσεις του παρελθόντος, να προσαρμόσει τους θεσμούς της στις νέες
πραγματικότητες που διαμορφώνονται από την εξέλιξη της τεχνολογίας και την
παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και ακόμη να καταπολεμήσει την πελατειακή
νοοτροπία που ακολουθούν όλα τα κόμματα στην επικοινωνία τους με το εκλογικό
σώμα. Μέρος της νοοτροπίας αυτής είναι και η «αυξημένη» ευαισθησία (!) που
επιδεικνύουν κόμματα, πολιτικοί και συνδικαλιστές αναφορικά με το «κοινωνικό
πρόσωπο» της οικονομικής πολιτικής.

Όμως, κοινωνική ευαισθησία δεν εκφράζει η πολιτική που μοιράζει ψίχουλα (ή
λόγια) στους μη έχοντες και τους μη κατέχοντες προκειμένου να υφαρπάσει την
ψήφο τους. Ούτε είναι ένδειξη κοινωνικής ευαισθησίας η τάση που έχουν αρκετοί
πολιτικοί, όλα τα κόμματα της εκάστοτε αντιπολίτευσης και όλοι οι
συνδικαλιστές να υποστηρίζουν ακόμη και τις πλέον παράλογες διεκδικήσεις
οργανωμένων ομάδων, αρκεί να γίνονται αρεστοί στους διεκδικούντες και να
προσπορίζονται έτσι πολιτικά οφέλη. Ασφαλώς, οι τάσεις αυτές δεν εκφράζουν
κοινωνική ευαισθησία. Αυτές αποτελούν καθαρή πολιτική αγυρτεία.

* Κοινωνικά ευαίσθητη είναι η πολιτική που προωθεί την κοινωνική και
οικονομική ανάπτυξη του τόπου χωρίς διεύρυνση των εισοδηματικών ανισοτήτων.

* Είναι η πολιτική που διασφαλίζει πόρους (και όχι λόγια) για την ουσιαστική
ενίσχυση του κράτους πρόνοιας.

* Είναι η πολιτική που ενισχύει τη δικαιότερη κατανομή των πόρων που
διατίθενται στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας.

* Είναι η πολιτική που απαλλάσσει τους αδύνατους από τα πάσης φύσεως «δεσμά»
και προωθεί την αρχή των ίσων ευκαιριών για όλους.

* Είναι η πολιτική που ανοίγει ορίζοντες και προοπτικές για τους νέους ανθρώπους.

* Είναι η πολιτική που προστατεύει τα άτομα με ειδικές ανάγκες και τους
ανέργους, γιατί αυτοί είναι εκείνοι που πραγματικά υποφέρουν.

* Ακόμη κοινωνική ευαισθησία και κοινωνική ευθύνη εκφράζει η πολιτική που λέει
όχι στις κοινωνικές διεκδικήσεις, αν η ικανοποίησή τους συμβαίνει να είναι σε
βάρος των συμφερόντων της χώρας, δηλαδή του ελληνικού λαού.

* Κοινωνική και εθνική ευθύνη εκφράζει η πολιτική που διασφαλίζει τα
μακροχρόνια συμφέροντα της χώρας και διαμορφώνει προοπτικές για ένα καλύτερο
και ασφαλέστερο αύριο για όλους τους Έλληνες.

Από τα παραπάνω (και από πολλά άλλα που θα μπορούσε να παραθέσει κανείς) είναι
ξεκάθαρο ότι το πρόβλημα της χώρας είναι πρώτα και πάνω από όλα πολιτικό.
Είναι θέμα πολιτικής και κοινωνικής ευθύνης. Είναι ακόμα θέμα συνειδητοποίησης
των αλλαγών που πρέπει να γίνουν, αλλά και σωστής εκτίμησης των προσπαθειών
και των μέσων που απαιτούνται προκειμένου οι αλλαγές αυτές να γίνουν
πραγματικότητα τα αμέσως επόμενα χρόνια.

Πράγματι, αν επιθυμούμε ως χώρα να ενταχθούμε το 2001 στην ΟΝΕ πρέπει σε
διάστημα 18 μηνών να πραγματοποιήσουμε αλλαγές και προσαρμογές τις οποίες θα
έπρεπε να είχαμε κατανείμει σε διάστημα 18 χρόνων (!), δηλαδή από το 1980
μέχρι σήμερα. Το γεγονός αυτό κάνει το όλο εγχείρημα πιο δύσκολο και το κόστος
της προσαρμογής περισσότερο δυσβάστακτο. Γι’ αυτό ορισμένοι (κυρίως πολιτικοί)
έχουν την άποψη ότι πρέπει να προχωρήσουμε πιο αργά ώστε να «αντέξει ο
κόσμος». Οι θιασώτες αυτής της τακτικής φαίνεται να αγνοούν ή να υποτιμούν το
κόστος που συνεπάγεται για τη χώρα μια νέα καθυστέρηση. Δεν είναι αρκετό το
τρένο να φθάσει κάποτε στον προορισμό του. Πρέπει να φθάσει στην ώρα του. Αφού
είναι ήδη αρκετά καθυστερημένο, είναι απαραίτητο, για να φθάσει έγκαιρα στον
προορισμό του, να αναπτύξει υψηλή ταχύτητα με κίνδυνο να εκτροχιαστεί. Το
τελευταίο δεν θα συμβεί αν οι πολιτικοί μας δείξουν την ευθύνη που απαιτούν οι
καιροί, αν οι συνδικαλιστές κατανοήσουν ότι δεν είναι ιδιοκτήτες των μεγάλων
δημοσίων επιχειρήσεων και των τραπεζών και αν ο ελληνικός λαός δείξει
κατανόηση και υπομονή.

Πάντως όλοι πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι στην εποχή που ζούμε τα προβλήματα
που χρονοτριβούν και οι προσαρμογές που δεν γίνονται λύνονται όλα με τρόπο
βίαιο από τις δυνάμεις της αγοράς με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Ο Ανδρέας Α. Κιντής είναι πρύτανης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.