Μόνο για μια στιγμή

Για το Μάη του ’68, τον παρισινό Μάη, έχουν ειπωθεί τόσα πολλά, που έχει
κανείς την εντύπωση ότι ειπώθηκαν πια όλα. Όμως, το ότι διαρκώς επανέρχονται
οι αναφορές σ’ αυτόν, σε τι άραγε να οφείλεται; Στους επετειακούς
αυτοματισμούς που τον αναπαριστούν όλο και πιο ξεθωριασμένο; Σε μια νοσταλγική
αναδρομή εκείνων που τον έζησαν; Σε μια φαντασιακή ταύτιση μαζί του εκείνων
που δεν τον έζησαν; Σε μιαν επιδίωξη μετατροπής του από τετελεσμένο γεγονός
του παρελθόντος σε επιτεύξιμο πολιτικό στόχο του μέλλοντος; Ή μήπως στην κάθε
τόσο ανάδειξη μιας όψης του κάπως αγνοημένης, λίγο ξεχασμένης, που κάνει να
τον αναθυμούνται όχι μόνο όσοι τον ετοίμασαν, πρωταγωνίστησαν σ’ αυτόν,
έδρασαν καθοριστικά, τον μετέβαλαν σε καίρια πολιτική, πνευματική και
υπαρξιακή τους εμπειρία, όπως τόσοι νέοι Γάλλοι εκείνου του καιρού, αλλά και
όσοι τον έζησαν σαν περιφερειακοί συμμέτοχοι, όπως αρκετοί Έλληνες που
βρέθηκαν τότε στο Παρίσι.

Πάντως, ό,τι και να ‘ναι, ένα γεγονός πολύτροπο και πολυμερές σαν το Μάη του
’68 μού θυμίζει αυτό που λέγεται για τα παλιά ισπανικά πανδοχεία, δηλαδή ότι
σ’ αυτά δεν βρίσκει κανείς παρά μόνο ό,τι φέρνει μαζί του. Έτσι τα δικά τους
έφερναν στο Μάη οι νέοι και οι λιγότερο νέοι, οι φοιτητές και οι
συνδικαλιστές, οι διανοούμενοι και οι εργάτες, οι πρακτικιστές και οι
οραματιστές, οι ελευθέριοι και οι συστηματικοί, οι προγραμματιστές μιας
απελευθερωμένης εξουσίας και οι κήρυκες μιας καταργημένης εξουσίας, οι μαοϊκοί
και οι τροτσκιστές, οι αναρχικοί και οι νεοσοσιαλιστές, οι εκκολαπτόμενοι
ευρωκομμουνιστές και οι περιχαρακωμένοι αρχαιοκομμουνιστές, οι σουρεαλιστές
και οι σιτυασιονιστές, οι φροϋδικοί και οι μεταμαρξιστές, οι πάντες.

Αλλά όπως στα ισπανικά πανδοχεία πολλοί μοιράζονταν το φαΐ και το κρασί τους
με το φαΐ και το κρασί των άλλων, έτσι κι εκείνον το Μάη πολλοί πήραν από τα
βιώματα των άλλων όπως και έδωσαν από τα δικά τους βιώματα, κρατώντας όμως
ακέραια αρκετά απ’ αυτά.

Ντε Γκωλ: Οι πατερίτσες του στρατηγού είναι τα CRS, δηλαδή τα SS (του Βιλέμ, σκίτσο του ’68)

Επειδή ωστόσο τα συλλογικά γεγονότα που έζησε κανείς τον σφραγίζουν ατομικά,
από την ώρα που μιλάει γι’ αυτά δεν μπορεί να μη γίνει προσωπικός. Τι κράτησα,
τι δεν τροποποίησα, εγώ τουλάχιστον, σ’ όλο τον παρισινό Μάη; Την αρχική μου
αίσθηση πως είναι μια τρομερή έκρηξη αλλά όχι μια επανάσταση, και πως οι
δυνάμεις που τον εμψύχωναν δεν πρόκειται να κατακτήσουν την εξουσία.

Αυτή η αίσθηση έγινε για μένα πεποίθηση την τρομερή βραδιά της 24ης του Μάη
όταν οι διαδηλωτές μέσα στους οποίους βρισκόμουν ξεκίνησαν να ενωθούν μ’
εκείνους που ήδη είχαν καταλάβει το Χρηματιστήριο. Εκεί μπροστά στη γέφυρα του
Σεν – Μισέλ, είπα στη συντροφιά των Γαλλίδων και Γάλλων φίλων μου που ήμουν
μαζί τους: «Όταν στόχος γίνεται το σύμβολο του Καπιταλισμού και όχι η
πραγματικότητά του, η υπόθεση έχει τελειώσει. Οι φίλοι μου πήγαν να με
λιντσάρουν, αλλά όταν πολύ αργά τη νύχτα σκορπίσαμε οι φωτιές έσβηναν.

Τι πήρα από το Μάη; Όχι τόσο την αναβίωση μιας περασμένης πρώτης νιότης μέσα
από τα δακρυγόνα και τα οδοφράγματα, όσο τη συνειδητοποίηση του κινδύνου που
παραμονεύει τους πιο ηλικιωμένους, του κινδύνου της γελοιοποίησης όταν πάνε να
παραστήσουν τους νέους για να γίνουν αρεστοί στους πραγματικά νέους. Αυτό το
είδα με τον Αραγκόν, όταν τον σφυρίζανε οι φοιτητές στην απόπειρά του να τους
μιλήσει στην πλατεία της Σορβόννης, ήταν στις αρχές ακόμα του Μάη. Και μετά το
ξαναείδα με τον Σαρτρ, στο ασφυκτικά γεμάτο μεγάλο αμφιθέατρο της Σορβόννης,
στις 21 του Μάη, το θυμάμαι καλά, είμαστε εκεί με τον Δημήτρη Δεσποτίδη και
τον Άγγελο Ελεφάντη, όταν ο φιλόσοφος που θαύμαζα υπερθεμάτιζε, για να γίνει
αποδεκτός, σε όλες τις απορριπτικές κριτικές που του γίνονταν.

Ακόμα περισσότερο πήρα από το Μάη την Ελευθερία και μαζί την υποχρέωση να
διαδηλώνω όχι μόνο γι’ αυτό που είμαι και που διεκδικώ αλλά γι’ αυτό που είναι
και που διεκδικούν οι άλλοι. Έτσι φώναζα κι εγώ όχι μόνο, μαζί με άλλους
Έλληνες, «Κάτω η χούντα στην Ελλάδα», αλλά μαζί με το νεανικό πλήθος «Είμαστε
όλοι Γερμανο-Εβραίοι αναρχικοί» σε απάντηση εκείνου του άθλιου χαρακτηρισμού
που είχε κάνει ο Ζωρζ Μαρσαί για τον Κον – Μπεντίτ: «Ένας Γερμανο-Εβραίος
αναρχικός». (Σήμερα όλοι ξέρουμε πού βρίσκεται και τι κάνει ο Κον – Μπεντίτ,
αλλά οι άλλοι δύο από τους πρωταγωνιστές, ο Αλαίν Ζεσμάρ και ο Ζακ Σοβαζό, τι
να λένε άραγε;).

Δέχτηκα επίσης από το Μάη ότι το σύνθημά του «Η φαντασία στην εξουσία» δεν
είναι τελείως ουτοπικό. Μόνο που η φαντασία, ακόμα κι αν έρθει στην εξουσία
δεν μπορεί να παραμείνει. Γιατί η φαντασία είναι η λογική των άκρων, ενώ η
εξουσία είναι η λογική των μέσων όρων.

Αλλά το πιο σπουδαίο που έζησα και κράτησα από το Μάη του ’68 ­ κάτι που συχνά
λέγεται αλλά δεν εξαντλείται ­ είναι πως οι άνθρωποι, έστω βραχυχρόνια,
μπορούν να γίνουν φίλοι μεταξύ τους. Πως οι τρομερές θυρωρίνες του Παρισιού
μπορούν να σου ανοίγουν την πόρτα τους για να σε προστατέψουν.

Πως οι αδιάφοροι αυτοκινητιστές μπορούν να σταματούν και να σε καλούν ν’
ανέβεις για να σε πάνε στον προορισμό σου. Πως νέοι ποιητές μπορούν να πουλάνε
τα χειρόγραφα ποιήματά τους στα καφενεία και οι θαμώνες να τ’ αγοράζουν. Πως
οι άνθρωποι μπορούν να μοιράζονται μαζί σου το σπίτι τους και τις
εκμυστηρεύσεις τους. Πως η συνεκταφή, η αγάπη, ο έρωτας δεν είναι κάτι το
ανέφικτο. «Να είσαι ρεαλιστής, να ζητάς το ανέφικτο», έλεγε το άλλο πασίγνωστο
σύνθημα του Μάη. Αυτό το ανέφικτο μπορεί για μια στιγμή να γίνει εφικτό. Αλλά
μόνο για μια στιγμή.