Σταμάτης Κραουνάκης Αισιόδοξος σε βαθμό… κακουργήματος

Για τι θα μπορούσε να κατηγορήσει κανείς τον Σταμάτη Κραουνάκη σε βαθμό…
κακουργήματος; Για αισιοδοξία! Μία αισιοδοξία μεταφυσική σχεδόν, στην οποία
μοιάζει να είναι καταδικασμένος ισοβίως. Αυτό που οι περισσότεροι διακρίνουν,
ενστικτωδώς μάλλον, στο έργο του.

Γιατί ήταν εκείνος που τους είπε με νότες πως «η σωτηρία της ψυχής είναι
πολύ μεγάλο πράγμα», που σκάλισε «Ανθρώπων έργα», ανοίγοντας από το σκοτάδι
τους ένα παράθυρο στο φως και ετοιμάζεται να επιστρέψει με υποδόριες ενέσεις
ελπίδας, σε (ιταλική;) «φαρμακευτική» συσκευασία, ως Speranta ­ όπως θα λέει
το νέο του δίσκο. Λέτε να είναι κολλητική η ελπίδα;

Αν διαβάσει κανείς τα γραπτά και κάποιες από τις συνεντεύξεις του Σταμάτη
Κραουνάκη, μπορεί να αρχίσει να πιστεύει πως είναι διαρκώς οργισμένος.
Θυμωμένος. Με αυτά που συμβαίνουν γύρω, αλλά και στον χώρο των καλλιτεχνών, με
την μεγάλη τέχνη, που όλο και περισσότερο μοιάζει να βουλιάζει και να σβήνει
στο παρελθόν, με τον τρόπο που «κοπήκανε στα δάχτυλα οι σταυροί γι’ ανθρώπων
έργα», λες κι «η στάθμη της αγάπης πάει να βρει πόσοι κρύβονται στη λάσπη θησαυροί».

Η συνάντηση μαζί του και η ανάγνωση, πίσω από τις γραμμές, τις λέξεις και το
βλέμμα μπορεί να σε πείσει μέσα σε λίγα λεπτά πως απλώς είναι θυμωμένα…
αισιόδοξος. Στο λέει από την πρώτη στιγμή το μικρό διαμέρισμά του, κάπου στη
Συγγρού, με τα σκόρπια μικροπράγματα και τις κονσόλες. Στο λέει ο τρόπος που
βουλιάζει στο απόγευμα και σε κοιτά πίσω απ’ τα μάτια.

«Δεν χρειάζεται πια θυμός», λέει και αναπνέει νωχελικά λίγο καπνό με τον τρόπο
που κάπνιζαν οι παλιοί μπουζουξήδες. «Τους καλλιτέχνες δεν μπορούν να τους
πετάξουνε. Δεν θα ‘χουν ψήφους αν τους πετάξουν. Ανέχονται απλώς και
χρηματοδοτούν αυτούς που δεν είναι καλλιτέχνες. Αλλά που, κατά κύριο λόγο, και
οι πλέον ευάγωγοι εξ αυτών δεν έχουν δώσει καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Απλώς
εκποιούν κάτι ­ που δεν είναι πάντως δικό τους.

Γι’ αυτό βλέπουμε βλακείες. Δεν βλέπουμε τίποτε της προκοπής να γίνεται…».

­ Από δω και πέρα και μ’ αυτά τα δεδομένα τι μπορεί να κάνει κανείς;

«Δουλειά. Όπως πάντα. Ο καθείς και τα όπλα του. Είναι παρήγορο να βλέπουμε ότι
η διεθνής συνομοσπονδία της αποβλάκωσης των μαζών είναι σε αμηχανία απέναντι
στην πραγματική Τέχνη. Γιατί την χρειάζεται την Τέχνη.

Στην Ελλάδα δεν έχει ακόμη συμβεί αυτό. Υπάρχει αυτό το καταπληκτικό
τουρκομπαρόκ, που είναι εύκολο. Δεν είναι και τόσο εύκολο να το ξύσεις αυτό
από την ψυχή του Έλληνα. Αυτό που και εν μέρει, στην ορίτζιναλ μορφή του,
υπήρξε και αισθητικά εξαιρετικό».

Η ΑΠΟΡΙΑ

­ Είναι αυτό που λέμε «λαϊκό»;

«Όχι. Η εκποίησή του σε κατώτατο είδος. Κάτω – κάτω. Πιο κάτω, δεν γίνεται.
Αυτό που θέλω να ρωτήσω είναι γιατί όλοι, από δημιουργούς, συγγραφείς, μέχρι
βιντεοκλιπάδες και τραγουδιστές, απευθύνονται σε έναν κατώτατης υποστάθμης
σεξισμό και ορίζουν τον εαυτό τους μέσα σ’ αυτό. Σαν να πιστεύουν πως
απευθύνονται σε έναν λαό σεξουαλικά πεινασμένο.

Σαν Έλληνας καλλιτέχνης θέλω να απευθύνομαι σε έναν έξυπνο λαό. Εφόσον
χρησιμοποιώ την ελληνική γλώσσα για να επικοινωνήσω, δεν δέχομαι να
απευθύνομαι σε έναν λαό που μιλάει με πέντε λέξεις. Ούτε και θεωρώ ότι αυτό
είναι το σύνολο των ανθρώπων που καταναλώνουν Τέχνη στην Ελλάδα. Υπάρχουν και
Έλληνες που δεν θεωρούν τον εαυτό τους προδομένο από το american dream
(αμερικάνικο όνειρο).

Το δυστύχημα είναι ότι έχουμε και καλλιτέχνες αυτής της λογικής, που ενώ
δείχνουν αντίθετοι με το american dream, το οικειοποιούνται με όλα του τα
σουσούμια. Είναι φυσικό, λοιπόν, η εικόνα αυτών των καλλιτεχνών σε μια χώρα
τόσο μικρή και με τέτοιο τεράστιο οικονομικό πρόβλημα να εμφανίζεται ή
βλακωδώς προκλητική ή στην καλύτερη περίπτωση αρχοντοβλάχικη. Αρχοντοβλαχάρα!
­ που λέμε. Και μάλιστα με το Armani παραμάσχαλα».

Η ΛΥΣΗ

­ Υπάρχει λύση;

«Φέτος είδα 5.000 ανθρώπους που ήρθαν στο “Στούντιο 5” να διεκδικήσουν
κομμάτια της αναπνοής μου. Αν θεωρήσω τους μισούς από αυτούς προσεκτικό κοινό,
είμαι απολύτως καλυμμένος. Απλώς είναι ένα κοινό που δεν μπορεί να μου
συντηρήσει υπερπαραγωγή. Θα κινηθώ λοιπόν κι εγώ και η (δισκογραφική) ετικέτα
“Πέντε” με πίστη προς αυτό το κοινό, σ’ αυτά τα όρια παραγωγής. Δουλειά απ’
την αρχή, να φέρουν οι πέντε άλλους πέντε. Το γνωστό “κόλπο” των αρχαίων
χριστιανικών χρόνων. Αυτό θέλει πίστη, αποφασιστικότητα, αίσθημα κοινωνικής
αλληλεγγύης, αγάπη προς τον άνθρωπο και συνεχές ρίσκο και όχι υποδούλωση στο χρήμα.

Αυτό που με ησυχάζει είναι ότι υπάρχουν άλλοι είκοσι άνθρωποι ­ άντε να πω
πενήντα, μαζί με τους ηθοποιούς ­ που ο καθένας έχει βρει τον τρόπο να
υπερασπίζεται το προσωπικό του όραμα. Και αυτό που εισπράττω από τις δουλειές
τους είναι από καλόγουστο έως ιδιοφυές. Η ολόψυχη προσπάθειά μου είναι αυτοί
οι πενήντα άνθρωποι να μ’ έχουνε στα πόδια τους και να τους έχω στα πόδια μου
­ να έχω νταραβέρι μαζί τους. Γιατί τελικά, αυτοί οι πενήντα είναι που κάνουν
δουλειά θετικής ενέργειας στην τέχνη σήμερα, στην Ελλάδα. Οι άλλοι κάνουν
πολιτισμό – μαϊμού ή πουλάνε φούμαρα, με άλλοθι πολιτισμού.

Η τηλεόραση έχει βοηθήσει τα υπερεγώ. Σπανίζουν οι καλοί τραγουδιστές, οι
αληθινοί ερμηνευτές, οι καλές εκτελέσεις. Όλα, θυσία στο όνομα μιας κάμερας.
Τι θα δουν τα πλήθη για να ησυχάσουν.

Από την άποψη αυτή, σαν ζωντανός οργανισμός, φχαριστήθηκα που διέθεσα τόσο
σπάταλα τον εαυτό μου φέτος. Όχι από προσωπικό ναρκισσισμό, αλλά γιατί πιστεύω
ότι όσο κανείς αντέχει, πρέπει να το υπερασπίζεται αυτό που θεωρεί προσωπικό
του πολιτισμό.

Για μένα προσωπικός πολιτισμός είναι από μια κάμερα που χρησιμοποιώ μέχρι μια
φωτογραφία της Παξινού. “Αχ τι καλό στο δίκαιο η ζυγαριά να γέρνει” ­ αυτό
είναι η ευχή μου γιατί παρατηρώ μια τεράστια αδικία σε όλους τους τομείς. Σε
βάρος των αθώων ή όσων ακόμα ελπίζουν και ονειρεύονται ότι η ζωή δεν είναι
μόνο λεφτά…

Ώρες ώρες σκέφτομαι ότι είμαι πάρα πολύ εγωιστής για να έχω απαιτήσεις από το
περιβάλλον, που λέγεται τέχνη στην Ελλάδα. Περιμένω να με αναβαθμίσει και
μένα. Ως κοινό έχω απαιτήσεις. Γιατί δεν βλέπω έναν ηθοποιό που να με
ευχαριστήσει; Όλοι παίζουν σαν να παίζουν».

Η «ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ»

­ Ακούστηκε η «κατηγορία» ότι είστε πολύ… σέβεντις.

«Διεθνώς οι καλλιτέχνες που ήταν έφηβοι το ’70 ­ όσοι τουλάχιστον απ’ αυτούς
εξακολουθούν να δίνουν έργο ­ δεν ντράπηκαν μεγαλώνοντας να μεταχειριστούν
ξανά και ξανά το αίσθημα της εφηβικής τους μνήμης. Ο κίνδυνος δεν αφορά εμάς.
Αφορά τους σταρ του ’70, που θέλουν να θεωρούνται ’90, με τα μυαλά του ’50.

Δηλαδή, όσους κολλήσανε. Ως εκ τούτου δικαιούμαι να είμαι όσο σέβεντις θέλω,
όταν αυτό γίνεται έναυσμα για να μου γεννηθεί καινούργιο σήμα. Εξάλλου, αυτοί
που μάλλον με κατηγορούν για… σέβεντις, την εποχή εκείνη έψαχναν το “σημείο
G” τους ανάμεσα στο “Πάμε για ύπνο, Κατερίνα” και το “Ντρίγκι ντρίγκι μάνα
μου”, ενώ εγώ το έψαχνα ανάμεσα στο “Όχι δεν πρέπει να συναντηθούμε” και στα
“Reflections” του Χατζιδάκι. Ο καθείς και τα όπλα του. Ή, μάλλον, ο καθείς και
τα γούστα του.

Οι αληθινά σοβαροί Έλληνες καλλιτέχνες, πιστεύω, οφείλουμε να εισπράττουμε
ακομπλεξάριστα ό,τι καλό γίνεται στον πλανήτη γύρω από την τέχνη, να
ενημερωνόμαστε και να το καμαρώνουμε, αντί να το φθονούμε. Και να
αντιπροτείνουμε, αντί να το αντιγράφουμε.

Όλοι οι άνθρωποι του τραγουδιού στην Ελλάδα, το μόνο σοβαρό πράγμα που έχουνε
να πούνε, είναι κάτι για τον τελευταίο τους δίσκο…».

Στο «Στούντιο 5» της Πλάκας. Προσωπική κατάθεση

«ΚΑΙ τώρα δουλειά»! Σαν να είναι η αγαπημένη του φράση, ή η μόνιμη εντολή, που
βγάζει πάντοτε από τη γεμάτη αίσθημα τσέπη του, σε μια προσπάθεια να ξορκίσει
το χρόνο και τη φθορά, την απογοήτευση και την πικρή γεύση που του αφήνει,
συχνά, ο χορός της καθημερινότητας.

Θα τον ακούσεις να το λέει, περισσότερο σαν να μονολογεί, ακόμη και αν την
προηγούμενη μέρα, ή ακόμη και την προηγούμενη ώρα, δεν έκανε τίποτε άλλο από
το να δουλεύει, προσπαθώντας συχνά να ξεπεράσει και τον ίδιο του τον εαυτό.

Να βγάλει από μέσα του, ας πούμε, το «πλάσμα της σκηνής», όπως αυτή τη σεζόν
έκανε στο «Στούντιο 5» της Πλάκας, με ένα πρόγραμμα κατάθεση ψυχής, κραυγή κι
ανάσα τέχνης συνάμα, που εκλήθη, από μια μυστική φωνή, να υπηρετήσει και ως πρωταγωνιστής.

Την ίδια ώρα επιχειρούσε να στήσει ένα θεατρικό ρεπερτόριο στην Καβάλα, κόντρα
σε αναίτιες ­ μάλλον ­ αντιξοότητες, που του «έφερναν» στο δρόμο του οι
ερωτευμένοι με το φάντασμα της γραφειοκρατίας δημόσιοι φορείς.

Η ανάληψη της θέσης του καλλιτεχνικού διευθυντή στο ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας έφερε στο
κοινό της πόλης, που το αγκάλιασε με θέρμη, πρώτα ένα ιδιαίτερα επιτυχημένο
«Γκρο Πλαν» του Γιώργου Μανιώτη. Και έπειτα μία ρηξικέλευθη παράσταση του
αριστοφανικού «Πλούτου», σε σκηνοθεσία Νίκου Μαστοράκη και μετάφραση Κ.Χ. Μύρη
(με μουσική του Σταμάτη), που όσο κι αν οι προαναφερθείσες αντιξοότητες τον
κράτησαν στον «κλειστό κύκλο» της Καβάλας (δεν φαίνεται ότι θα κατεβεί πια
στην Αθήνα), κατάφερε να προτείνει μέτρο αισθητικής.

Στον ίδιο τον Σταμάτη ο θώκος προσέφερε απλώς τη συνειδητοποίηση τού τι
συμβαίνει τελικά σε σχέση με την τέχνη στα γρανάζια της μηχανής. Και τον
οδήγησε τελικά σε παραίτηση.

«Είναι σαν να σε καλούνε σε γάμο, να πηγαίνεις δώρο και να σου λένε “συγγνώμη,
είχαμε κηδεία”. Το ρεζουμέ είναι το εξής: Ουδείς ενδιαφέρεται για κάτι αληθινά
καλό. Και εννοώ τους σπόνσορες αυτής της ιστορίας, τον δήμο και το υπουργείο».

Και τώρα δουλειά, λοιπόν ­ ξαναλέει. Και κάθεται και γράφει από τη μια την
«Αλουμίνα» του, έναν ορχηστρικό δίσκο για τη νεότοκη δισκογραφική ετικέτα τού
«Πέντε» (που θα κυκλοφορήσει σύντομα) και έναν νέο δίσκο, με τραγούδια που θα
ερμηνεύει πια ο ίδιος. Η «Speranza» (Ελπίδα, δηλαδή), όπως θα είναι ο τίτλος,
θα είναι ένα ακόμη σόλο του ­ με αρκετές εκπλήξεις, όμως ­ μία ακόμη δοκιμή
υπέρβασης του εαυτού του, που ήδη προβάρισε στο «Στούντιο 5».

Το ότι πήρε, για λίγο, δρόμο διαφορετικό από κείνον της Άλκηστης Πρωτοψάλτη
και της Λίνας Νικολακοπούλου, για κείνον έχει αντίκρυσμα. Πάντα δημιουργικό.
Όμως δεν είναι λίγοι εκείνοι που τον συναντούν στο δρόμο και τον ρωτούν
«Σταμάτη, πώς πάει το πρόγραμμά σας;» ­ εννοώντας την παράσταση της Άλκηστης
με τον Νίκο Αντύπα και τη Λίνα Νικολακοπούλου!

Την ίδια ώρα συζητάει με τον Νίκο Παναγιωτόπουλο για τη μουσική στη νέα του
ταινία, «Αυτή η νύχτα μένει», αλλά «γεννά» καθημερινά και άλλα σχέδια, τα
δουλεύει στο μυαλό του και δουλεύει ­ πάντα.

«Θα συζητάω πάντα με ανθρώπους που έχουν το θάρρος να παράγουν έργο ­ και όχι
με μπακάληδες του εαυτού τους και της δημόσιας εικόνας τους.

Κάποιες στιγμές σκέφτομαι σοβαρά να ξενιτευτώ. Προτιμώ να σπάσω τα μούτρα μου
από το να καθήσω να συνδιαλέγομαι με τον κάθε μπακάλη που τυχαίνει να έχει το
καλύτερο σπίτι κάτω από την Ακρόπολη ή από το να ακούω έναν δήμαρχο να μου
λέει πως είμαι σε κάμψη, για να με αγοράσει φθηνότερα.

Είμαι σε φάση για υπερπαραγωγή και δεν μου δίνεται η δυνατότητα να την κάνω.
Γιατί έχω να κάνω με τέτοιους ανθρώπους. Έτσι δεν γίνονται υπερπαραγωγές. Τι
κάνω, λοιπόν; Είναι μια λύση να φύγω, να πάω αλλού μήπως και μπορέσω να το πετύχω…

Εννοώ πάντως ότι δεν θέλω να ξέρω την Ελλάδα που θέλει να με κάνει να φύγω.
Γιατί στο κάτω κάτω υπάρχει και αυτή, που θέλει να μείνω. Που τη χρειάζομαι
και με χρειάζεται».

ΑΝ ΖΗΤΗΣΕΙ κανείς από τον Σταμάτη Κραουνάκη να απαριθμήσει τις μεγάλες στιγμές
στη ζωή του, δεν θα τον ακούσει να μιλά για τις προσωπικές ώρες του. «Για
μένα, μόνον η καλλιτεχνική ζωή μου έχει ενδιαφέρον», εξηγεί, όπως κάθεται
αναπαυτικά στην καρέκλα του, γέρνει πίσω το κεφάλι, μισοκλείνει τα μάτια και
απολαμβάνει τον καπνό και τις αναμνήσεις του:

1974. «Η πρώτη πολύ καλή στιγμή, που λέγεται Λίνα Νικολακοπούλου.
Σκέτο. Στα χρόνια της Παντείου».

1976. «Η συνάντηση με τον Μάνο Χατζιδάκι, για τη συγκίνηση των στιγμών».

1984. «Μέδουσα, Γιώργος Μαρίνος. “Στον αστερισμό της Μέδουσας”, το
πρώτο θέαμα – παράσταση σε πίστα εν Ελλάδι. Μια λαμπρή πρεμιέρα. Ήταν εκεί όλη
η Αθήνα. Ίσως είναι η τελευταία εικόνα απ’ αυτό που ονομαζόταν παλιά καλή πρεμιέρα».

1985. «Ο πρώτος χρυσός δίσκος. “Κυκλοφορώ κι οπλοφορώ”. Από χαρά,
κανονική, αποδοχής έργου».

1986. «Στην πρεμιέρα της “Λυσιστράτης” στους Φιλίππους. Εκείνο το
βράδυ, ένας φίλος, που γνωρίζει το φτωχομονοπώλιο θεάματος των ελληνικών
κυβερνήσεων, μας είπε: “Απόψε τους πετάξατε το γάντι. Ετοιμαστείτε για πόλεμο”».

1993. «Όταν βγήκα στη σκηνή, το πρώτο βράδυ στο “Γκάζι”. Ήταν σαν να
έδινα εξετάσεις. Την ώρα που εμφανίστηκα, μου ήρθε επάνω μου μια ζεστή μαζική
αναπνοή ­ παραλίγο να χάσω την ισορροπία μου. Δεν το ‘χω ξανανιώσει έτσι από τότε».

1995. «Με το “Ανθρώπων έργα” στην Αμερική, στη Νέα Υόρκη. «Ήταν η
καλύτερη παράστασή μας, γιατί είχαμε την ελευθερία ότι δεν μας ήξερε κανείς.
Ημασταν ελεύθεροι από ταυτότητα».

1996, χειμώνας. «Όταν έγραφα τα “Καινούργια φτερά”. Έκλαψα πολύ. Σαν να
μου τραγούδησε, με μια μουσική, την εικόνα που είχα από τον πατέρα μου να
γυρίζει τα μεσημέρια στο σπίτι. Σαν να μου τραγούδησε τη σχέση των γονιών μου…».

1996, καλοκαίρι. «Την ημέρα της κηδείας της Αλίκης ­ για το πώς την
έζησα εγώ. Ήταν ένα υποχρεωτικό ρεπεράζ… Μέσα σε μια μέρα έζησα τρεις ζωές.
Είναι αυτό που λέμε “τα είδα όλα μέσα σε μια μέρα”. Ήταν περίεργη μέρα.
Οριστική. Σαν να έμπαινε πια απαγορευτικό στη νοσταλγία των αναμνήσεων».

1998. «Η τελευταία βραδιά στο “Στούντιο 5”, στην Πλάκα. Ήταν σαν να
έπαιρνα το πτυχίο μου πια…».