ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η τόλμη ενός πρακτικού

Έγραφα την Παρασκευή στο «Πνεύμα του Τόνου» ότι ο Κων. Καραμανλής, που η
τρέχουσα ταξινόμηση τον ήθελε πρακτικό και τάχα απνευμάτιστο πολιτικό,
πλούτισε τα θεμέλια του πολιτισμού μας με γερούς θεσμούς.

ΕΠΙΤΡΕΨΤΕ μου, σήμερα, να αναφερθώ στη μοναδική φορά στη ζωή μου που είχα την
τιμή να βρεθώ στο ίδιο στρογγυλό τραπέζι με τον πείσμονα και αποφασιστικό
αυτόν πολιτικό. Ήταν τον Μάρτιο του 1980, όταν πια επρόκειτο να εγκαταλείψει
την πρωθυπουργία και να αναδειχθεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Συγκαλούσε
απανωτές άτυπες συσκέψεις στο πρωθυπουργικό γραφείο με πνευματικούς ανθρώπους
(πανεπιστημιακούς, ακαδημαϊκούς, εικαστικούς, μουσικούς). Κάλεσε και μία
σύσκεψη για τα θεατρικά πράγματα. Εκτός από τον ίδιο, παρίστατο ο υπουργός
Πολιτισμού Νιάνιας και ο γ. διευθυντής του ΥΠΠΟ, Παύλος Χατζηθωμάς. Από το
θέατρο είχαν κληθεί ο Μινωτής, ο Κουν, ο Μουζενίδης, ο Σολομός, ο Κατράκης, ο
Χορν, ο Δρομάζος (Θεέ μου, πόσοι μακαρίτες!), η ταπεινότητά μου και από το
Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών, η Αιμιλία Υψηλάντη και ο Νότης Περγιάλης. Μου έκανε
εκπληκτική εντύπωση, πόσο γρήγορα ο Καραμανλής αντιλαμβανόταν τα χρόνια
προβλήματα του θεάτρου.

Είναι αδιανόητο να φανταστεί κανείς πώς ένας πρωθυπουργός με τη δική του
πολύχρονη θητεία ήταν δυνατόν να γνωρίζει τα εργασιακά, τα θεσμικά, τα
επαγγελματικά προβλήματα ενός σχετικά μικρού σε αριθμό κλάδου, των ηθοποιών
και των τεχνικών του θεάτρου (το πολύ 3.000 ενεργοί εργαζόμενοι). Μπόρεσε,
μέσα από τις σύντομες εισηγήσεις, να συλλάβει και το εύρος και το βάθος των
προβλημάτων και έδωσε λύσεις αμέσως και τηλεφωνικώς ενώπιον της συσκέψεως στον
τότε υπουργό Εργασίας, Λάσκαρη. Έως εδώ καλά.

Και τότε, τόλμησα, εγώ ο μικρότερος και σαφώς άγνωστός του, (πάντα απορούσα
ποιος εισηγήθηκε την πρόσκλησή μου στη σύσκεψη) και έθεσα το θέμα της άδειας
ασκήσεως του επαγγέλματος του ηθοποιού, ενός θεσμού του Μεσοπολέμου που είχε
θεσπιστεί, για να προστατευθεί το επάγγελμα από τυχάρπαστους, ηθικώς
ανεπίτρεπτους λυμεώνες του θεάτρου, ιδίως στην επαρχία, που προκαλούσαν την
κοινή γνώμη και κατασυκοφαντούσαν το επάγγελμα. Ισχυρίστηκα στη σύσκεψη πως οι
καιροί άλλαξαν, το θέατρο απελάμβανε την εκτίμηση του κοινού και η ύπαρξη της
κρατικής άδειας στερούσε από την τέχνη του θεάτρου την ευελιξία της ελεύθερης
ανάπτυξης της καλλιτεχνικής προσωπικότητας.

Είπα τότε, πως αν ίσχυε η κρατική άδεια για τα μουσικά και τα εικαστικά
πράγματα δεν θα επιτρεπόταν να εργάζεται ο Τσιτσάνης ή να πωλεί πίνακες ο
Θεόφιλος. Για σκεφθείτε, είπα, να ζητάμε πτυχίο ωδείου από τον Βαμβακάρη και
δίπλωμα από τη Σχολή Καλών Τεχνών, από τον μεγάλο Αντωνάκη Φωκά!!

Όλοι οι σημαντικοί θεατράνθρωποι της σύσκεψης επιδοκίμασαν την πρότασή μου, να
καταργηθεί η άδεια. Αντέδρασαν βίαια οι εκπρόσωποι του Σωματείου.
Ισχυρίστηκαν, πως χωρίς την άδεια το θέατρο θα γίνει ξέφραγο αμπέλι και ο κάθε
επιχειρηματίας ή θιασάρχης θα ανεβάζει στη σκηνή την ερωμένη του, την ανιψιά
του και την αμπιγιέζ του. Ο Καραμανλής μπήκε αμέσως στο κέντρο, στην ουσία του
προβλήματος και γυρίζοντας προς το μέρος μου, είπε να δώσω εγώ απάντηση στις
αιτιάσεις του Σωματείου. Του είπα πως υπάρχει μία μόνο λύση, ο καθένας που θα
πατάει το πόδι του στη σκηνή, υποχρεωτικά θα λαμβάνει το κατώτερο τουλάχιστον
ημερομίσθιο της συλλογικής σύμβασης.

Αν, λοιπόν, υπάρχει ηλίθιος εργοδότης που θα πληρώνει για τον ατάλαντο, ψευδό
ή ανάπηρο προστατευόμενό του τα ίδια χρήματα που θα διαθέσει για έναν
μορφωμένο, ικανό ηθοποιό, ας το διακινδυνεύσει. Και είπα ακόμη τότε, πως ορθό
είναι να παραμείνει η διάταξη, που προβλέπει ότι στη συγκρότηση ενός θιάσου τα
δύο τρίτα των ηθοποιών θα πρέπει να είναι μέλη του Σωματείου. Σ’ εσάς
έγκειται, είπα στους εκπροσώπους, ποιους θα εγγράφετε ως μέλη σας. Εσείς με τα
κριτήρια εγγραφής θα ανεβάσετε την πνευματική στάθμη των μελών σας. Ο
Καραμανλής για λίγο δίστασε μπροστά στην ανυποχώρητη στάση του Σωματείου.
Τότε, αυθόρμητα χτύπησα το χέρι στο τραπέζι και κάτι είπα για πολιτικό κόστος
κ.λπ. Ο Κατράκης, δίπλα μου, μου πάτησε το πόδι λέγοντας χαμηλόφωνα «θα σε
πετάξει έξω με τις κλωτσιές» και ο Χορν χαριτολόγησε, για να σπάσει την
εντύπωση του θράσους μου. Ο Καραμανλής εμειδίασε και ανακοίνωσε πως η άδεια
καταργείται. Έδωσε καίριες εντολές στον Νιάνια και σηκώθηκε αποφασιστικά. Την
επομένη, το Σωματείο σε έκτακτη Γενική Συνέλευση με ανακήρυξε εχθρό του
κλάδου. Πέρασαν 18 χρόνια. Κανένας ηλίθιος εργοδότης δεν ανέβασε στη σκηνή
ατάλαντο συγγενή του και καμιά πρωταγωνίστρια δεν ανέβασε στο σανίδι εραστή ή
αμπιγιέζ. Δεν υπάρχει σήμερα ούτε ένας ηθοποιός που να μην πέρασε από σχολή,
παρότι η φοίτηση εκεί δεν είναι προϋπόθεση απαιτητή, για να βγεις στη σκηνή.
Αντίθετα, σήμερα, αν δείτε τα δημοσιευόμενα βιογραφικά των ηθοποιών, η μεγάλη
πλειοψηφία, εκτός από μία επίσημη σχολή, έχει φοιτήσει σε εργαστήρια, σε
ειδικά σεμινάρια, σε σχολές χορού και σε ωδεία. Ο επαγγελματισμός στο θέατρό
μας βρίσκεται σε υψηλό επίπεδο και η ελεύθερη πρόσβαση δημιούργησε υγιή
ανταγωνισμό προσοντούχων ηθοποιών. Καταργήθηκε ο ντροπιαστικός διαχωρισμός σε
ηθοποιούς πρόζας και μουσικού-επιθεωρησιακού θεάτρου και ο ταλαντούχος
ασπούδαχτος δεν σκοντάφτει σε γραφειοκρατικές και νομικές παγίδες. Θυμάμαι με
ντροπή τον Βέγγο να προσέρχεται τρεις φορές στην Επιτροπή Αδείας (ηθοποιός
διάσημος του κινηματογράφου), για να του επιτραπεί να παίζει στο θέατρο.

Ο μόνος μέσα σ’ αυτή την δεκαοκταετία που ανέβηκε στη σκηνή χωρίς να περάσει
από σχολή, είναι ο Λαζόπουλος. Πριν από 18 χρόνια, θα ήταν υποχρεωμένος να
εξεταστεί δημόσια σε τραγικό μονόλογο, σε κάποιο ποίημα κ.λπ. και υπήρχε
πιθανότητα, όπως ο Βέγγος, να απορριφθεί από επιτροπή αποτελούμενη από
λιγότερο, πιθανόν, ταλαντούχους απ’ αυτόν!! Το λυπηρό είναι, πως το Σωματείο
αντί να αυξήσει τα ποιοτικά κριτήρια εγγραφής μελών, καθόρισε ως όρο εγγραφής
200 μεροκάματα – ένσημα του ΙΚΑ!!