Η Δικαιοσύνη και η Βουλή

Ενώ ακόμη δεν έχει καθαρογραφεί και δεν έχει, κατά συνέπεια, δοθεί στη
δημοσιότητα το πλήρες κείμενο της απόφασης της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου,
που αφορά τις σχέσεις της δικαστικής εξουσίας με τις δύο άλλες, δηλαδή τη
νομοθετική και την εκτελεστική, η κριτική της απόφασης αυτής βρίσκεται, ήδη,
στην ημερήσια διάταξη.

ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ, δυστυχώς, για μια κριτική στο πλαίσιο της οποίας η θεσμική και,
συγκεκριμένα, η συνταγματική πραγματικότητα θυσιάζεται εύκολα και άκριτα στον
βωμό της πολιτικής σκοπιμότητας. Και η επιχείρηση αυτή είναι εύκολη, αν
αναλογισθεί κανείς τις δυσχέρειες που αντιμετωπίζει, λόγω ακριβώς της φύσης
του λειτουργήματος που επιτελεί η δικαιοσύνη, προκειμένου να αμυνθεί
αποτελεσματικά διά των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Ιδιαίτερη, αρνητική, αίσθηση προκαλεί μάλιστα η θέση εκείνη, σύμφωνα με την
οποία, και σε αντίθεση με τα όσα φέρεται να δέχεται η προαναφερόμενη απόφαση
του Αρείου Πάγου, η νομοθετική εξουσία μπορεί να ασκεί έλεγχο εφ’ όλης της
ύλης επί των ενεργειών της δικαστικής, συμπεριλαμβανομένων ακόμη και αυτών των
δικαστικών αποφάσεων.

Επί του συγκεκριμένου αυτού ζητήματος ας μου επιτραπεί, αναφερόμενος και στη
θεωρία που έχει διαμορφωθεί από καιρό και που είναι σχεδόν ομόφωνη, να εκθέσω
τις ακόλουθες σκέψεις:

Από τις θεμελιώδεις και μη αναθεωρητέες διατάξεις των άρθρων 1 παρ. 1 και 26
παρ. 1 και 3 του Συντάγματος, που καθιερώνουν αντιστοίχως, αφενός την αρχή ότι
το πολίτευμά μας είναι προεδρευομένη κοινοβουλευτική δημοκρατία και αφετέρου
την αρχή της διάκρισης των εξουσιών, ιδίως υπό το πρίσμα των σχέσεων μεταξύ
νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας, σε συνδυασμό προς τις διατάξεις του
άρθρου 87 παρ. 1 του Συντάγματος, που θεσπίζουν την αρχή της προσωπικής και
λειτουργικής ανεξαρτησίας των δικαστικών λειτουργών προκύπτουν, μεταξύ άλλων,
και τα ακόλουθα:

1 «Η δικαστική λειτουργία ως νομιμοποιητική βάση δεν έχει το εκλογικό
σώμα στην κομματική του διάρθρωση και δεν μετέχει βέβαια στη λειτουργία του
κοινοβουλευτικού συστήματος» (Δ. Τσάτσος, Συνταγματικό Δίκαιο, Β, 1992, σ. 455).

2 Κατά συνέπεια «η δικαστική εξουσία είναι πάντως, κατά το Σύνταγμα, εν
σχέσει προς τας άλλας δύο πράγματι διακεκριμένη και ανεξάρτητος οργανικώς» (Α.
Μάνεσης, Αι εγγυήσεις τηρήσεως του Συντάγματος. ΙΙ, ανατύπωση 1991, σ. 370).

3 Άρα, και «εφόσον μόνο κριτήριο της απονομής της δικαιοσύνης είναι το
δικαιικό κριτήριο και όχι, όπως στις δύο πολιτικές λειτουργίες, και η
κοινωνικοπολιτική σκοπιμότητα, τότε ως προϋπόθεση αυτού του αποκλειστικού
δικαιικού προσανατολισμού του δικαστικού λειτουργήματος αναδεικνύεται η
προστασία του δικαστή από κάθε άλλη δέσμευση, εκτός εκείνης της συνείδησής του
και του δικαίου» (Δ. Τσάτσος, όπ. παρ., σ. 553).

4 Με βάση τις ως άνω διαπιστώσεις καθίσταται σαφές ότι, ως προς τις
σχέσεις μεταξύ νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας και, κυρίως, ως προς τη
δυνατότητα άσκησης κοινοβουλευτικού ελέγχου επί της δικαστικής εξουσίας,
πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ stricto sensu απονομής της δικαιοσύνης, ήτοι
άσκησης δικαιοδοτικής λειτουργίας και άλλων ενεργειών των δικαστικών οργάνων,
όπως είναι και η διοίκηση της δικαιοσύνης. Ειδικότερα:

(α) Δεν είναι συνταγματικώς επιτρεπτός οιοσδήποτε ευθύς και άμεσος έλεγχος της
νομοθετικής εξουσίας, συμπεριλαμβανομένου και του κοινοβουλευτικού ελέγχου,
επί των αποφάσεων εκείνων των δικαστικών οργάνων που συνιστούν stricto sensu
απονομή δικαιοσύνης, ήτοι άσκηση δικαιοδοτικού λειτουργήματος. Οι αποφάσεις αυτές:

α-1) Ελέγχονται μόνο στο πλαίσιο άσκησης ενδίκων μέσων, ενώπιον των αυτών ή
ανωτέρων δικαστηρίων.

α-2) Υπόκεινται σε έμμεσο έλεγχο διά της οδού της αγωγής κακοδικίας, κατά τις
διατάξεις του άρθρου 99 του Συντάγματος.

α-3) Είναι δεκτικές κριτικής, ιδίως με βάση τους κανόνες της νομικής
επιστήμης, στο πλαίσιο της άσκησης τόσο του δικαιώματος της εν γένει κριτικής
των δικαστικών αποφάσεων όσο και της ελευθερίας του λόγου (Ι. Μανωλεδάκης, 7
θέσεις για το Δίκαιο και τη Δικαιοσύνη, 1992, σ. 53 επ., Δ. Τσάτσος, όπ. παρ.,
σ. 559 και Ε.G. Mahrenholz, «Justiz-eine unabhangige Staatsgewalt?», Deutsche
Richterzeitung, 1991, σ. 434).

(β) Αντιθέτως, είναι συνταγματικώς επιτρεπτός ο έλεγχος της νομοθετικής
εξουσίας και, άρα, ο κοινοβουλευτικός έλεγχος επί των λοιπών ενεργειών των
δικαστικών οργάνων. Ιδίως δε επί των ενεργειών εκείνων που ανάγονται στη
διοίκηση της δικαιοσύνης.

Αυτά τα λίγα για την αποκατάσταση της συνταγματικής αλήθειας. Με την ελπίδα,
ότι κάποιοι πολιτικοί θα σταματήσουν να εκθέτουν τον εαυτό τους τουλάχιστον
στα μάτια εκείνων που δεν έχουν πάψει να σκέπτονται, όταν και όπου τούτο
επιβάλλεται, και με νομικούς όρους.

Ο Προκόπης Παυλόπουλος είναι βουλευτής Επικρατείας – καθηγητής του
Πανεπιστημίου Αθηνών.